عابباس قابىش ۇلى. اتاق ساتامىن! اتاق
ۋحيت- سۋحيتپەن ۋىسىڭا تۇسكەندى بەرەسىڭ دە الاسىڭ، قوساسىڭ دا بولەسىڭ. نەنى نە قىلساڭ دا، ول سەنىڭ قولىڭنان باسقالارعا قىمباتتاپ كەتىپ، باسقالاردان ساعان ارزانداپ قايتىپ كەلۋى كەرەك. ەكى اراداعى دەلدال اقشا - دەدەكتەگەن بيزنەس. مۇنى قالاي تۇسىنگىلەرىڭ كەلسە، سولاي تۇسىنىڭدەر، ال مەنىڭ كوزىمنىڭ ابدەن جەتكەنى - اقشانىڭ «ار- اءبىرويىنىڭ» اسپانداعانى! قازىردە دومالانعان جەر جارىقتىقتى اڭىزدا ايتىلاتىن كوك وگىز مۇيىزىمەن تىرەي كوتەرىپ تۇرعان جوق، ول قات- قابات توسەلگەن اقشا- توسەكتە جاتىر، ياعني تاعدىرى - اقشانىڭ قولىندا.
ءيا، بۇگىندە ءبىزدىڭ قازاقستان - تۇيمەدەن تاۋعا دەيىنگىسىنىڭ ءبارىن ساتاتىن رەسپۋبليكا. ۇجىمشار مەن كەڭشار، زاۋىت پەن فابريك، كول مەن وزەن، التىن مەن تەمىر، اعاش پەن كومىر، مەيمانحانا مەن جاتاقحانا، ناۋبايحانا مەن اسحانا، مەكتەپ پەن بالاباقشا... بۇلاردىڭ بيزنەس بازارىنا شىعارىلعانىنا دا 20 -جىلدان اسىپ بارادى. ايتپاقشى، ءبىزدىڭ بيلىك بىلتىردان بەرى ينستيتۋت- ۋنيۆەرسيتەتتەردى، اكادەميالاردى (باس اكادەميانىڭ ساۋداسى بىتكەلى قاشان!) اقشالاي.. . تويست، ساۋدالاي باستادى...
ءالى كۇنگە ەستەرىڭىزدە شىعار، سوناۋ 2000 -جىلى جەر ماسەلەسى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وپاق- سوپاق وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىنە كىرگىزىلگەندە، وندا تىزىلىپ وتىرعان «كوزىر تۇزدار» مەن «كوزول كورولدەر»: «جەر - ءبىزدىڭ انامىز! جەردى ساتقانىڭ - اناڭدى ساتقانىڭ! كانەكي، جەر- انانى ساتىپ بايقاڭدار، اتاڭا نالەت ءيت... نەمەلەر!» - دەپ ءءبىر كۇن ايقايلاسىپ، يۋ- قيۋ بولىسىپ، ەرتەڭىندە «جەر جالعا دا بەرىلسىن، ساتىلسىن دا!» دەپ ءبىراۋىزدان قاۋلى قابىلداعالى، مىنە، 15 -جىل. ءءبىراق ول قاۋلىنىڭ ءءبىر جەرىندە الدە جىرتىق، الدە تىرتىق بولسا كەرەك، بيىل جىل باسىندا جەردى ساتۋ، جالعا بەرۋ جايىندا «تىڭ» قاۋلى شىعىپ، وندا الگى جىرتىق جامالماي، تىرتىق جازىلماي، كەرىسىنشە ۇلعايتىلىپ جىبەرىپ، اتىراۋ - سەمەي ارالىعىنداعى قالىڭ جۇرت ول زاڭسىماققا قاسقايىپ قارسى تۇرىپ، بيلىك بۇعا قالىپ، پرەزيدەنت ن. نازاربايەۆ موراتورييىن الا جۇگىردى. (ءبىزدىڭ بيلىكتە حالىققا قاجەتسىز قاۋلىنى حالىقسىز شىعارا سالاتىن، ال حالىق رەنجي باستاعاندا تۇلكىقۇيرىق بولا سالاتىن «ءداستۇر» بار. ونى ءبارىمىز بىلەمىز!) .
بۇگىندە ءبىزدىڭ قازاقستاندا ساتىلمايتىن ءءبىر عانا نارسە قالعانىن بىلدىم: ول - وكپەمىزگە تاۋلىك بويى كىرىپ- شىعىپ تۇراتىن اۋا! تازا ما، لاس پا، ماسەلە ونىسىندا ەمەس، ماسەلە ونىڭ كىرسە شىقپاي، شىقسا كىرمەي قوياتىن قىرسىعى جوقتىعىندا. ۋاي، سول قاسيەتىمەن ول دا كوپ ۇزاماي بيزنەستىڭ مۇلكىنە اينالار- اۋ! مەنىڭ ويلاپ بىلۋىمشە: بيزنەسشىلەر ونى سورتتاپ سالىپ، ولشەپ ساتاتىن ارناۋلى ىدىستى جاسايتىن حاس شەبەردى تابا الماي اۋرە- سارساڭ بولا باستاپتى. ۇلگى-ونەگە اتاۋلىنى شەتەلدەردەن ىزدەپ، ولاردىڭ قاڭسىعىن تاڭسىق ەتىپ الۋعا شەبەرلەندىك قوي، سول عادەتپەن ءبىزدىڭ «ىسكەرلەر» قىتايعا توپ- توپ بولىپ شاپقىلاپ بارىپ، وندا تازا اۋانى دوربالاپ ساتاتىن ءتاسىل تابىلعانىن كورىپ كەلىپ، وزدەرى دە سولاي ىستەمەكشى ەكەن دەگەندى ەستىدىم. ال مەن ولارشا اسپانعا ورمەلەمەي- اق، سانى از بولسا دا ساپاسى ميروۆوي، وتە قاراپايىم، وتە تيىمدى جاپ- جاڭا بيزنەس بۇيىمىن تاپتىم. ۆوت، سول بۇيىمدى مەن ەشقايدا بارماي، ەشكىمنەن سۇراماي، قىتاي مەن رەسەيگە جالتاقتاماي، ءوز ۇيىمدە وتىرىپ، ءوزىم ويلاپ تاپتىم! ونىم - اتاق!
ادامنىڭ ادام بولعانى اتاقتى ويلاپ تاپقان كۇنىنەن باستالعان عوي، سولاي ەمەس پە؟ ءدال سولاي! ال مەن جاپ- جاڭا اتاق شىعارعان جوقپىن، ءبىراق، قازەكەمشە ايتقاندا، اتاقتى «التىنمەن اپتاپ، كۇمىسپەن كۇپتەپ» ساۋدالايتىن جاپ- جاڭا بيزنەس ويلاپ تاپتىم. نەندەي اتاق ساتاتىنىمدى وسى اي تۋا باس بيزنەس ورتالىعىنا تىزىپ جازىپ اپارىپ، ماڭگىلىككە زاڭداستىرىپ تا الدىم.
سونىمەن، مەنىڭ سۋ جاڭا بيزنەسىمدە ساتاتىن اتاقتارىم: «دانىشپان»، «دانا»، «عۇلاما»، «كەمەڭگەر»، «كورەگەن»، «اۋليە»، «الەم ادامى»، «اسا كورنەكتى»، «ەرەن اتاقتى»، «قايتالانباس تۇلعا».. . ازىرشە وسىلار. ال بۇلار ىپ- ىستىق كۇيىندە دەرەۋ ءوتىپ كەتە باستاسا، وندا انو- و- وۋ جىلدارى ساتىلىپ بىتكەن: «مىڭجىلدىقتىڭ ادامى»، ء»جۇزجىلدىقتىڭ ادامى»، «عاسىر عۇلاماسى»، «التىن ادام»، تاعى دا نە بار ەدى, سولاردىڭ ۇلگىلەرىن ىزدەتتىرىپ، تاۋىپ الىپ، قايتادان جاڭاشا جاساتىپ، ادەتىمىزشە باعاسىن ەكى ەسە ءوسىرىپ، استانا مەن الماتىنىڭ باس الاڭدارىنا شىعارامىن. ويتكەنى اتاق ىزدەگەندەردىڭ كوبى سول ماڭدا.
ءوزىم ادەبيەت اۋىلىنىڭ تۇرعىنى بولعاندىقتان، اۋەلگى ساتار اتاعىم - «ۇلى». سوڭعى جىلدارى جازۋشىلار وداعىمىزدا كوزى تىرى اقىن- جازۋشىنىڭ مەرەيتويى بولسا، مارقۇم اقىن- جازۋشىنىڭ مۇشەلتويى بولسا، وعان سەبەپكەر ادامدى، ياكي مەرەيتوي مەن مۇشەلتوي يەلەرىن، توي مەن استىڭ بايانداماشىلارى باستاپ، جارىسا سويلەۋشىلەر قوستاپ، شەتىنەن «ۇلى اقىن»، «ۇلى جازۋشى»، «ۇلى دراماتۋرگ»، «ۇلى سىنشى»، «ۇلى اۋدارماشى»... دەسىپ، تىرىسىنىڭ ءوزىن، مارقۇمىنىڭ ارۋاعىن ايعا ءبىر- اق شىعاراتىن بولدىق. كۇنگە دە شىعارار ەدىك، ءبىراق...
باياعىداعى «كوسەمدەرىمىزدىڭ» ءبىرى - مۇرتقاستى ل. ي. برەجنيەۆ جولداس: «امەريكا ايعا ادام قوندىردى، ەندى ءبىز ولاردان وزىپ، كۇنگە قوندىرۋىمىز كەرەك!» دەگەندە عارىش ورتالىعىنىڭ باسشىسى: «كۇننىڭ قىزۋىنا توتەپ بەرە المايمىز عوي.. .» دەپتى. سوندا لەونيد يليچ وعان مۇرتقاسىن سەكىرتە قاراپ: «ەشتەڭە ەتپەيدى! تۇندە ۇشىرىڭدار!» دەگەن ەكەن. سول سياقتى.. .
سونىمەن، ساۋدامىزدى باستايىق.
مەن «ۇلى» دەگەن اتاقتىڭ باعاسى.. . تا- ا- اك.. . ونى.. . جو- جوق، توقتا، توقتاي قال! بۇل اتاقتى ءاليحان بوكەيحانوۆ پەن احمەت بايتۇرسىنوۆ اعالارىمىز سول كەزدە- اق: «قازاقتىڭ باس اقىنى»، «قازاقتىڭ ۇلى اقىنى» دەپ قۇنانباي ۇلى ابايعا ەنشىلەگەن ەكەن، ەندەشە، ەكەۋىنىڭ ارۋاعىنان اتتاۋدان، اباي اتامىزدىڭ دارەجەسىن بازارلاتۋدان ءبىزدى قۇداي ساقتاسىن! جانە ايتارىم، ەگەر مەن بىردەڭە بىلسەم، ابايدان كەيىن دە قازاقتا ابايدىڭ دەڭگەيىنە جەتە العان اقىن جوق! ءجۇز جاساعان جىراۋىمىز جامبىل اتامىزدىڭ ءوزى: «مىناۋ تۇرعان ابايدىڭ سۋرەتى مە، ۇقساعان ولەڭ ءسوزدىڭ قۇدىرەتىنە؟!» دەمەدى مە؟ دەدى! ولاي بولسا، اللا ەرەكشە جاراتقان ابايىمىزدىڭ «ۇلى اقىن» اتاعىن ساۋدالامايىق، ونىمىز كۇنا بولادى! ال ابەكەڭنىڭ ىزىنە ىلەسكەن ۇلكەن- كىشى اقىندارىمىزعا: «كلاسسيك اقىن»، «كورنەكتى اقىن»، «اسا كورنەكتى اقىن»، «تالانتتى اقىن»، «اسا تالانتتى اقىن»، «بەلگىلى اقىن»، «اسا بەلگىلى اقىن»... دەپ ايدار تاقساق، ينشاللا، لايىقتى بولماق. جازۋشىلارعا دا، دراماتۋرگتارعا دا.
ايتپاقشى، سوڭعى جىلدارى ءبىزدىڭ انداي- مۇنداي ايدارى بار قايسىءبىر قالامۇستاعىشتارىمىز: «ەگەر اباي بۇگىن ءتىرى بولسا، كىتابىن شىعارا الماي جۇرەر ەدى»؛ «ەگەر اباي بۇگىن ارامىزدا بولسا، گازەت- جۋرنالدارعا ولەڭدەرىن وتكىزە الماي سەندەلەر ەدى»؛ «ەگەر اباي بۇگىن تىرى جۇرسە جازۋشىلار وداعىنا مۇشە بولۋدىڭ كەزەگىندە تۇرار ەدى»... دەپ جازىپ ءجۇر. شىركىن- اي، سولاردىڭ بازدانعان باستارىن ءتۇپ- تۇگەل قوسىپ، «ساندالبايلاردىڭ ءساسىقسوز وداعىن» قۇرىپ بەرەر مە ەدى, جاتسىن شىرىپ!
ءجا، بيزنەسىمە ورالايىن.
بيزنەسىمنىڭ باسى - «دانا». جو- جوق، «دانىشپان». بۇل ەكەۋى اعايىندى اتاق بولسا دا، ەكىنشىسىنىڭ ءبىرىنشى تۇرۋعا قۇقى بار: 4 ءارپى ارتىق، ونىڭ نارقى - 1.000.000 دوللار دا، «دانا» - 900.000 دوللار. ءيا، دوللارمەن باعالاۋىم كەرەك. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ سوڭعى سيازىندا پارتيا باسشىسى ن. نازاربايەۆ مىرزا: «دوللاردى ۇمىتىڭدار!» دەسە دە، ا ق ش امان- ەسەندە، ونىڭ 1 دوللارى ءبىزدىڭ 400 تەڭگەنى كوزدەپ تۇرعاندا، ونى قالاي ۇمىتپاقپىن؟!
كەلەسى اتاق - «اۋليە». ياعني ونى ءبىرىنشى ەتىپ... ءيا، ول قىمبات... ءيا، دىني سيپاتى بار... ءاي، ءبىراق ونىڭ 1.000.000 دوللارعا وتپەۋى مۇمكىن، سەبەبى: سويلەر سوزگە كەلگەندە الدىندا ەشكىم جوقتاي بولىپ جۇرگەن مىرزاتاي جولداسبەكوۆ «اۋليەنى» تەگىن تاراتقالى قاشان! سەناتور جازۋشى ءابىش كەكىلبايدىڭ جاسى 70 كە تولعاندا (بۇگىندە مارقۇم، توپىراعى تورقا بولسىن!)، سول مىرزاتاي جولداسبەكوۆ قۇلشىنا قۇتتىقتاپ سويلەپ، ماڭعىستاۋدىڭ اۋليەلەرىن ساناپ شىعىپ، ءابىشتى سول بابالارىنىڭ تىزىمىنە تىركەپ، «اۋليە» اتاعىن بەرگەن- دى. ىلە- شالا «اۋليە» دەپ ەتەكتەي ەتىپ ماقالا دا جازعان. ايتپاقشى، وسى مىرزاتاي «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ كەزەكتى سيازىندا ن. نازاربايەۆ مىرزاعا «كەمەڭگەر» اتاعىن تارتۋ ەتتى. وۋ، ونىڭ پرەزيدەنتكە «دانىشپان»، «دانا»، «باتىر» اتاقتارىن بۇدان ون شاقتى جىل بۇرىن بەرگەنى دە ەسىمە ەندى ءتۇسىپ وتىر. ونىڭ ول اتاقتاردى قايدان، كىمنەن، قانشاعا العانىن ەشكىم بىلمەيدى. دەمەك، مەنىڭ الەمدە جوق دەپ وتىرعان بيزنەسىم استانادا بار بولىپ شىقتى- اۋ، ءا.. . بازار بيلەگەن زامان- اي...
وڭاشا ويىمنان تۋىنداعان قىمبات اڭگىمەم ارزانداۋعا اينالدى ما، قالاي ءوزى... دەفيتسيت بولار اتاقتاردى م. ج. جانە تاعى باسقالار ساۋدا اينالىمىنا سالىپ جىبەرگەندەرىن كەش بىلگەنىمدى قاراشى!
الايدا بيزنەس بۇزىق بولسا دا، نيەتىم تۇزىك، مەن دە ىلگەرى اتتاي بەرەيىن. مەنىڭ الدىمداعى اتاقبەرگىشتەردىڭ جالاۋلارى ۇزدىكسىز جەلءبىرەي بەرمەس.
ايتكەنمەن، «1.000.000 دوللار»، «900.000 دوللار» دەگەن اۋزىمدى ەپتەپ جابىڭقىراپ، 800.000 دوللاردان باستايتىنىمدى حابارلايمىن. ياكي، قۇرمەتتى اتاققۇمار مىرزالار جانە ءوزىنىڭ بالا- شاعاسىنان بۇرىن سولاردىڭ تىلەۋىن تىلەپ جۇرەتىن اتاقسىز مىرزالار، الماتىنىڭ جايمابازارىندا جۇزدەسەيىك! سىزدەردىڭ قاي اتاقتى تاڭداعاندارىڭىزعا قاراي ولاردىڭ ءارقايسىسىن تارازىعا تارتىپ كورەمىز. ەندى «دانىشپاندى» 800.000 دوللارعا باعالاۋعا ءماجبۇر بولسام، باسقالارىن كەزەگىنە، سيپاتتاماسىنا، كىم الاتىنىنا قاراي ارزانداتىپ بايقايمىن. جەلىم وڭىنان تۇرسا، بەلەس- بەلەس جول كەشىپ، الاتاۋدى التى اينالىپ، استاناعا بەت تۇزەپ، سونداعى كاسىپتەستەرىممەن قالتا قاعىسىپ، قيراتا جەڭىپ، «بايتەرەكتىڭ» باسىنا ءبىر شىعۋ ويىمدا بار...
جازۋشى عابباس قابىش ۇلى
"جاس الاش" گازەتى
