ەلدەن ەرەكشە وتباسىلار

استانا. قازاقپارات - دۇنيە دۇرلىككەن زامان. قازىر ءتۇرلى زەرتتەۋ ورتالىقتارى ءومىردىڭ جاقسى جاقتارىنان بۇرىن قيىس كەتكەن تۇستارىن ىزدەيتىن بولدى. سونىڭ ءبىرى ەرەكشە قاسيەت- قابىلەتتەرىمەن تانىلعان وتباسىلار.

 الەمدە قانشا وتباسى بار؟ وسى سۇراق توڭىرەگىندە تولعانعاندا ويىڭىزعا نە ءتۇسۋى مۇمكىن؟ بارىنەن بۇرىن ولاردىڭ قانداي وتباسى، قانشا ادام تۇراتىندىعى، مىنەز- قۇلقى مەن داعدىلارىن ويلايتىنىڭىز انىق. ءتىپتى شاڭىراقتاعى ءار ادامنىڭ ءوز ورنى بار، قارىم- قابىلەتتەرى دە ەرەكشە. ولاردىڭ ءبىرقاتارىن زەرتتەۋشىلەر بىلايشا باياندايدى:

برازيليالىق البينوستار

 پەرنامبۋكو شتاتىندا قاراپايىم ءبىر وتباسى تۇرادى. الايدا شاڭىراقتاعى بالالاردىڭ ءتۇر- ءتۇسى اتا- اناسىنان بولەكشى. ەرەكشەلىگى سوندا بەس بالا البينوستار قاتارىندا. (البينوستار (لات. albus اق) تۋا پايدا بولعان جانۋارلار مەن ادامنىڭ تەرى جابىنىندا جانە كوزدەرىنىڭ نۇرلى قابىعىندا ءتۇرلى ءتۇس بەرەتىن پيگمەنتتى كلەتكالارى بولمايتىن جەكە داراباستار. البينوستىق بەلگى تۇقىم قۋالايدى. ول گوموزيگوتالى ورگانيزمدەردەگى رەتسەسسيۆتى گەنمەن تىكەلەي بايلانىستى جانۋارلاردا مەلانين، ال جوعارى ساتىداعى وسىمدىكتەردە حلوروفيلل پيگمەنتتەرىنىڭ تۇزىلمەۋىنەن پايدا بولادى. كەيدە البينوستىق بەلگى اق داقتى ءتۇستى گەننىڭ كورىنىس بەرۋىنەن ادام دەنەسىندە اق ءتۇستى داقتار پايدا بولادى. بۇل كەزدە كوزدىڭ نۇرلى قابىعىندا ءتۇس بەرەتىن پيگمەنتتەر ساقتالادى. وسىمدىكتەردەگى البينوستىق بەلگىلەر دە حلوروپلاستيدتەردەگى تۇقىم قۋالاۋشىلىق وزگەرىستەرمەن تىعىز بايلانىستى بولادى) .

 وسىلايشا بۇل وتباسى جەر شارىندا 17 مىڭ ادامنىڭ بىرەۋىندە ۇشىراساتىن قۇبىلىسقا يە. برازيليالىق بالالار ءوز قۇربىلارىنان وسى ءۇشىن دە ءسوز ەستيدى ەكەن. ءتىپتى ولارمەن ارالاسۋعا تىيىم سالعان وتباسىلار دا بار. بالالارىنىڭ ەرەكشەلىگى ءۇشىن اتا- اناسىنا جالا دا جابىلىپتى.

 اق تۇسكە اۋىسقاندار

 بالاماسى جوق ءبىر وتباسى ءۇندىستاندا تۇرادى. بۇل وتباسىنىڭ ەرەكشەلىگى ءتىپتى قىزىق. اجەسىنەن باستاپ نەمەرەلەرىنە دەيىن تەرىلەرى دە، شاشتارى دا اق. سوعان قاراماستان پۋللان وتباسى ءوز ەرەكشەلىكتەرىن ماقتانادى. كۇنى كۇيدىرىپ جىبەرەتىن ءۇندىستانداعى بۇل قۇبىلىسقا تاڭداي قاعىپ جۇرگەندەر كوپ ەكەن.

شاشتان شاتاق شىقتى

  شاش ايەل كوركى. ءۇندىستانداعى ءبىر وقيعا دا وسى شاشپەن بايلانىستى. سولاپۋر قالاشىعىندا تەك ايەلدەردەن تۇراتىن ءبىر وتباسى بار. شاڭىراقتا ەر ادام جوق. ال قىزدارى سيرەك كەزدەسەتىن گيپەرتريحوز دەرتىنە ۇشىراعان. ياعني تەرىلەرىنە تۇگەل ءجۇن ءوسىپ كەتكەن. حالىق اراسىندا «كەرى اسەر ەتەتىن گەن» دەگەن اتاۋمەن بەلگىلى اۋرۋ قىزداردى 15  جىلدان بەرى مازالاپ كەلەدى.

 ولاردى بىردە بەلگىلى تەلەشوۋعا شاقىرىپ، دارىگەرلەر لازەرلىك ەپيلياتسيا دەپ اتالاتىن ەمدەۋدەن سوڭ جاعدايلارى جاقسارعان كورىنەدى.

جيىرما جىلدىق جاڭالىق

 ا ق ش- تا ەرەكشە ءبىر وتباسى تۇرادى. ەرلى- زايىپتىلار وتاۋ قۇرعان 20  جىلدا ءبىر دە ءبىر رەت قىز سۇيمەپتى. كىل ەر بالالاردان تۇراتىن شاڭىراقتىڭ شىرايىن كىرگىزىپ وتىرعان ارۋ كەيتەري شۆاندت كەلەشەكتە قىز تۋامىن دەپ ويلامايدى دا ەكەن.

 بىلتىر 13- ۇلدى دۇنيەگە اكەلگەن كەلىنشەك تاعى دا اھ ۇرىپ قالىپتى. دارىگەرگە كورىنىپ، قىز بوسانۋدىڭ امالىن تابا الماي جۇرگەن ەرلى- زايىپتىلار ەندى قىز دۇنيەگە كەلگەنشە توقتاماۋعا بەل بۋىپتى.

«ايقىن»