قىرعىزستان تۇركيانىڭ قوقان- لوققى جاساۋىن دورەكىلىك دەپ سانايدى
انكارا ا ق ش- تا تۇراتىن ءدىني قايراتكەر فەتحۋللا گۇلەندى تۇركيادا مەملەكەتتىك توڭكەرىس جاساماق بولدى دەپ ايىپتايدى.
قىرعىزستان س ءى م (سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى) مالىمدەمەسىندە تۇركيانىڭ قىرعىزستان ءۇشىن باۋىرلاس ەل ەكەنى، ەكى حالىقتىڭ تاريحي تىعىز بايلانىس ورناتقانى ايتىلعان.
«ءبىز تۇرىك رەسمي تۇلعالارىنىڭ الاڭداۋىنا تۇسىنىستىكپەن قارايمىز. ءبىراق قىرعىزستان - نەنىڭ جاقسى، نەنىڭ جامان ەكەنىن ءوزى ءتۇسىنىپ، ايىرا الاتىن، شەشىم قابىلداۋعا قابىلەتتى تاۋەلسىز، ەگەمەن مەملەكەت ەكەنىن دە ەسكەرتكىمىز كەلەدى. الدەبىر ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ وزگە ءبىر ەلگە قانداي ءىس- قيمىلدار جاساۋ قاجەتتىگىن نۇسقاۋىن، ونىڭ ۇستىنە ۋلتيماتۋم قويىپ، قوقان- لوققى جاساۋىن دورەكىلىك دەپ سانايمىز» دەلىنگەن مالىمدەمەدە.
قىرعىزستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تۇركيا تارابىنان قىرعىزستان تەرريتورياسىندا جۇمىس ىستەيتىن تۇرىك جەكە مەنشىك ءبىلىم مەكەمەلەرىنە قاتىستى جولداۋ العانىن حابارلايدى.
«قىرعىزستان ونى مۇقيات تەكسەرەدى ءارى قاجەت بولسا، دەر كەزىندە ءتيىستى شارالار قولدانادى. بۇل ءۇشىن بەلگىلەنگەن قۇقىقتىق نورمالار، تاراپتاردىڭ مىندەتتەمەلەرى ءتارىزدى ماسەلەلەر بار. ءبىراق ءبىز مۇنىڭ ءبارى ەلىمىزدىڭ ىشكى ءىسى دەپ سانايمىز» دەلىنگەن مالىمدەمەدە.
تۇركيانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ميەۆليۋت چاۆۋشوگلۋ الانە قالاسىندا سويلەگەن سوزىندە ەگەر قىرعىزستاننىڭ «گۇلەنشىلەرگە» دەگەن كوزقاراسى وزگەرمەسە، ول ەكى ەلدىڭ ارا قاتىناسىنا اسەر ەتەدى دەپ ەسكەرتكەن. 25 - شىلدەدە «HaberTurk» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا مينيستر الگى ءسوزىن تاعى قايتالاپ، «قىرعىزستاندا فەتحۋللا گۇلەن قوزعالىسىنىڭ ىقپالى كۇشەيىپ كەلە جاتىر» دەپ مالىمدەگەن. چاۆۋشوگلۋ قىرعىزستان باسشىلىعىنا بۇل قوزعالىستان تونەتىن قاۋىپ جايلى ەسكەرتكەنىن دە ايتقان.
- ءبىز كەي ەلدەرگە ەسكەرتتىك. مىسالى، قىرعىزستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە قوڭىراۋ شالدىق. ويتكەنى ولار (گۇلەنشىلەر) قىرعىزستاندى ورتالىق ازياداعى ءوزىنىڭ بازاسى رەتىندە تاڭداعان. ولاردىڭ قاتارى كۇن سايىن ورمەكشىنىڭ تورىنداي جايىلىپ بارادى. ولار بيلىككە كەلسە، قىرعىزستاندا دا توڭكەرىس ۇيىمداستىرۋى مۇمكىن. مەن تۇركيادا اسكەري توڭكەرىس جاساۋعا ارەكەتتەنگەن تەرروريستىك ۇيىمنىڭ جۇمىس ىستەۋىنە رۇقسات ەتۋگە بولمايدى دەپ سانايمىن، - دەگەن ول.
بۇعان قوسا، تۇركيا س ءى م باسشىسى ميەۆليۋت چاۆۋشوگلۋ تەلەفون ارقىلى سويلەسكەن كەزدە قىرعىزستان سىرتقى ىستەر ءمينيسترى گۇلەنشىلەر ۇيىمدارىنىڭ ءتىزىمىن سۇراعانىن ءارى ونداي ءتىزىمنىڭ قىرعىزستانعا جولدانعانىن حابارلاعان.
«ەگەر ءبىز تەرىس جاۋاپ الساق، ولارعا دەگەن كوزقاراسىمىز وزگەرەدى. ويتكەنى ادام تۋعاندارىنان مۇندايدى كۇتپەيدى» دەگەن چاۆۋشوگلۋ.
«مۇقيات قاداعالاۋ قاجەت»
جەرگىلىكتى كەي ساراپشىلار انكارانىڭ بىشكەككە شارت قويعان مالىمدەمەسىنە سىن ايتادى. حالىقارالىق ماسەلەلەر جونىندەگى ساراپشى ەسكەندىر ورمون ۋۋلۋدىڭ پىكىرىنشە، مۇنداي ارەكەتتەردى تاۋەلسىز ەلدىڭ ىشكى ىسىنە ارالاسۋ رەتىندە باعالاۋعا بولادى.
- بۇل - ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىنە شاك كەلتىرەتىن ءارى قىرعىزستانعا زيانى ءتيۋى مۇمكىن پوزيتسيا. ولار بىزگە قۇددى قوقان- لوققى جاساعانداي كورىنەدى. چاۆۋشوگلۋدىڭ «قىرعىزستان سىرتقى ىستەر مينيسترىنە تەلەفون سوعىپ، كوزقاراسى وزگەرمەسە، ءبىزدىڭ قارىم- قاتىناسىمىز وزگەرەدى دەپ ايتتىم» دەگەن سوزدەرى ديپلوماتيا تىلىندە وتە دورەكى بولىپ سانالادى. «سەبات» مەكتەپتەرىن تۇركيا ازاماتتارى قۇرعان جوق. بۇل - ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىمىزدىڭ ءبىرى، - دەيدى ول.
24 - شىلدە كۇنى تۇركيا س ءى م باسشىسى ميەۆليۋت چاۆۋشوگلۋ انكاراعا الەمنىڭ ءبىرقاتار ەلدەرىنىڭ ۇكىمەتتەرى قولداۋ تانىتقانىن مالىمدەگەن. ول «2016 -جىلدىڭ 16 - شىلدەسىنە قاراعان ءتۇنى مەملەكەتتىك توڭكەرىس ۇيىمداستىرماق بولعانداردىڭ ارتىندا فەتحۋللا گۇلەن مەن ونىڭ جاقتاستارى تۇر، ەندى ولارعا قارسى شارالار قولدانۋ قاجەت» دە مالىمدەگەن. چاۆۋشوگلۋ بۇعان قوسا، قىرعىزستاندا گۇلەننىڭ جاقتاستارى نىق وتىر دەپ ايتقان. ول «قىرعىزستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترىنە تەلەفون سوعىپ، ولارعا دەگەن قارىم- قاتىناستى وزگەرتىڭدەر، ايتپەسە بىشكەك پەن انكارانىڭ اراسى ناشارلايدى» دەپ ايتقانىن مالىمدەگەن.
جوگوركۋ كەنەشتىڭ بۇرىنعى دەپۋتاتى ومىربەك ءابدىراحمانوۆ «سەبات» جۇيەسىنە قاراستى ءبىلىم مەكەمەلەرى ساپالى ءبىلىم بەرىپ، پايدا اكەلمەسە، زيانى جوق دەيدى. ونىڭ پىكىرىنشە، تۇرىك ليتسەيلەرىنىڭ فەتحۋللا گۇلەنمەن تىكەلەي بايلانىسى جوق.
- ەگەر «سەبات» ليتسەيلەرى ءتارتىپ بۇزباي، زاڭعا سايكەس جۇمىس ىستەپ جاتسا، ولارعا تيىسۋگە قۇقىمىز جوق. ولاردى فەتحۋللا گۇلەن قارجىلاندىرمايدى. ول تەك تۇجىرىمداماسى جايلى عانا ايتتى. ول - ءدىندار كىسى. ونىڭ ايتۋىنشا، ءبىلىم نەگىزىن ءدىن قۇراۋى ءتيىس. مەملەكەت دەموكراتيالىق جولمەن دامۋى ءتيىس ەكەنىن ايتقان. مۇنداي مەكتەپتەر الەمنىڭ 150 ەلىندە بار. ولاردىڭ ءبارى وسى يدەيا نەگىزىندە اشىلعان. ولاردا ورتالىقتاندىرىلعان كوماندا مەن ورتالىقتان قارجىلاندىرۋ جوق. ءتۇسىپ جاتقان گۇلەندىكى ەمەس، - دەيدى ول.
ولارعا تيىسۋگە بولمايدى. باقىلاۋدى كۇشەيتىپ، مۇقيات قاداعالاۋ كەرەك.
ال ساياساتتانۋشى مارس سارييەۆ جۋىرداعى وقيعالاردان كەيىن «سەبات» جۇيەسىنە قاراستى وقۋ ورىندارىن مۇقيات قاداعالاپ، كەي جايتتاردى تەكسەرۋ قاجەت دەپ سانايدى.
- «سەبات» - جاقسى ماماندار دايارلايتىن مەكتەپ، ءبىز مۇنىڭ ۇلكەن گەوساياسي جوبا ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. گۇلەن - ا ق ش ورتالىق بارلاۋ باسقارماسىمەن (س ر ۋ) بايلانىستى جۇيەلى جوبا. ءبىراق ءبىز قازىر «سەبات» مەكتەپتەرىن جاۋىپ تاستاساق، قىرعىزستان قوعامىنا كەسىرى تيەدى. ۇلكەن، قيىن پروبلەمالار تۋادى. ولارعا تيىسۋگە بولمايدى. باقىلاۋدى كۇشەيتىپ، مۇقيات قاداعالاۋ كەرەك. وزگە جولى جوق. بۇعان قوسا، قازىر گۇلەننىڭ جاقتاستارى تۇركيادان قاشىپ جاتىر. ولاردىڭ كوبى دەموكراتيالىق قىرعىزستانعا كەلۋى مۇمكىن. سول كەزدە ەردوعانعا قارسى كۇشتەر پايدا بولۋى ىقتيمال. سوندىقتان مۇنى دا ويلاعان ءجون، - دەيدى ول.
تۇركيا پرەزيدەنتى رەجەپ ەردوعان (سول جاقتا) مەن قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامبايەۆ. بىشكەك، 10 - ءساۋىر 2013 - جىل.
قىرعىزستاننىڭ جوعارى باسشىلىعى گۇلەنگە قاتىستى مالىمدەمەگە وراي ازىرشە كوممەنتاري بەرگەن جوق.
بۇعان دەيىن قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامبايەۆ تۇركيانىڭ زاڭدى سايلانعان بيلىگىنە قولداۋ تانىتىپ، تۇرىك رەسپۋبليكاسىندا تەزىرەك تىنىشتىق، زاڭدىلىق پەن ءتارتىپ ورناتۋعا شاقىرعان. باقىلاۋشىلار ەكى ەلدىڭ باسشىلارىنىڭ اراسى قازىر جاقىن ەمەس ەكەنىن ايتادى.
تۇركيا بيلىگى توڭكەرىستى ا ق ش- تا تۇراتىن ءدىني قايراتكەر فەتحۋللا گۇلەن ۇيىمداستىرعان دەپ سانايدى. رەسمي انكارا ونى تۇتقىنداپ، تۇركياعا ەكستراديتسيالاۋدى تالاپ ەتكەن. كەيىنگى كۇندەرى ەلدە گۇلەننىڭ جاقتاستارى مەن «حيزمەت» قوزعالىسىمەن بايلانىسى بار دەگەن كۇدىكپەن 1043 جەكە مەنشىك مەكتەپ، ءبىر مىڭنان استام قور، 30 شاقتى دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەسى جابىلعان.
بۇلىككە قاتىسى بار دەگەن كۇدىككە ىلىنگەن ءارى اراسىندا جوعارى لاۋازىمدى وفيتسەرلەر، شەنەۋنىكتەر، سۋديالار بار مىڭداعان ادام ۇستالعان. ىشىندە دارىگەرلەر، مۇعالىمدەر، مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر بار مىڭداعان ادام قىزمەتىنەن بوساتىلعان.
فاتحۋللا گۇلەننىڭ «حيزمەت» قوزعالىسى قارجىلاندىراتىن تۇرىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى الەمنىڭ 100-دەن اسا ەلىندە جۇمىس ىستەپ جاتىر. كەي دەرەك بويىنشا، قىرعىزستانداعى «سەبات» ءبىلىم مەكەمەسىنىڭ دە گۇلەنگە بەلگىلى ءبىر قاتىسى بولۋى مۇمكىن.
رەسمي دەرەككە سايكەس، بۇل مەكەمەگە ەلدەگى 15 ليتسەي، ءبىر ۋنيۆەرسيتەت جانە بىرنەشە مادەني- قايىرىمدىلىق ۇيىمى كىرەدى. قىرعىزستاندا العاشقى ليتسەيلەر 1993 - جىلى اشىلعان.
(«ازاتتىقتىڭ» قىرعىز قىزمەتىنىڭ ءتىلشىسى ەلەونورا بەيشەنبەك قىزىنىڭ ماقالاسى.)
