ميرزويان قۇتقارۋشى ما الدە جان العىش پا؟
ءبىرى «مىرزاجان قازاقتى اشتىقتان قۇتقارعان ازامات» دەيدى، ءبىرى «رەپرەسسيانى باستاپ بەرگەن، قازاقتىڭ زيالىلارىن باۋداي قىرعان جانالعىش» دەسەدى.
اسىرەسە تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن ەلىمىزدىڭ اقتاڭداق جىلدارىن زەرتتەپ جۇرگەن تاريحشى- عالىمدار سوڭعى پىكىردى كوبىرەك ايتادى. الاش تاريحىن زەرتتەۋشى مامبەت قويگەلدى «ميرزويان رەپرەسسيانى باستاپ بەردى. قازاقتار بولسا، ونى «مىرزاجان» دەپ قۇرمەتتەيدى. ونىڭ تۇسىندا قازاقتىڭ زيالىلارىن قۋدالاۋ پروتسەسى ءجۇرىپ جاتتى. وكىنىشكە قاراي، ءبىز تاريحي دەرەكتەردى بىلمەي جاتىپ، تاريحقا، تۇلعالارعا باعا بەرىپ جاتامىز» - دەيدى.
ال تاريحشى تالاس وماربەكوۆ: «رەپرەسسيا ميزويانعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. كەيبىرەۋلەر وسى ماسەلەگە الاشوردانى تىقپالايدى. الاشورداشىلار 1928 -جىلدىڭ باسى 1929 - جىلدىڭ اياعىنا دەيىن ۇستالىپ ءبىتتى. الاشورداشىلارعا «باتپاققارا كوتەرىلىسىن ۇيىمداستىردى» دەگەن ايىپ تاعىلدى عوي. ال قىزىل قىراندار - ت. رىسقۇلوۆ، و. جاندوسوۆقا تاعىلعان ايىپتىڭ سىيقىن قاراڭىز. ولاردى «قىتاي ەلىنەن بريۋتسەللەزبەن اۋىرعان سيىرلاردى اكەلىپ، حالىققا اۋرۋ تاراتتى» دەپ قيناعان. ميرزوياننىڭ حالىقتى قۇتقارۋ جولىندا جاساعان ارەكەتى وسىلايشا بىرەۋلەرگە قاسىرەت بولىپ جابىستى. ۇزاقباي قۇلىمبەتوۆتىڭ، وراز جاندوسوۆتىڭ وسى ىسكە بايلانىستى جاۋاپ العان كەزدەگى ايتقاندارىمەن تانىستىم. «قىتايدان اۋرۋ سيىرلاردى ەلگە اۋرۋ تاراتۋ ماقساتىندا ادەيى ساتىپ الىپ كەلدىك»، - دەپ ايتادى ولار. جاندارى قىسىلعان بولار. الدە سولاي ايتساڭدار كەشىرىم بولادى دەدى مە ەكەن؟ سەبەبى ولاردى قاتتى ازاپتاعان.
الاش قايراتكەرلەرى 1930، 1932 -جىلدارداعى ەكى سوتتان كەيىن باس كوتەرۋگە، حالىقپەن بايلانىسۋعا ەش شاماسى بولعان جوق. مۇنى ۇمىتپاعان ءجون» دەگەندى ايتادى. دەگەنمەن ليەۆون ميرزوياننىڭ كىم ەكەنىن ناقتىراق ءبىلۋ ءۇشىن مىنا حاتپەن تانىسقان ءجون سەكىلدى.
1937 - جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنىڭ بىرىندە ستالينگە الماتىدان جولدانعان قۇپيا حات. حاتتا: «بىزگە ءبىرىنشى كاتەگوريا بويىنشا 8 مىڭ، ەكىنشى كاتەگوريا بويىنشا 8 مىڭ انتي سوۆەتتىك ەلەمەنتتەردى رەپرەسسيالاۋعا قۇقىق بەرىلدى. بۇل ليميت تولىق پايدالانىلىپ، 1600 ادامعا اسىرا ورىندالدى. قالعانىن تولىق جويۋ ءۇشىن ەكى كاتەگوريا بويىنشا تاعى دا 1600 ادامدى رەپرەسسيالاۋعا رۇقسات ەتۋىڭىزدى سۇرايمىز» دەپ سوڭىنا ليەۆون ميرزويان قول قويعان.
وسى حاتتان- اق ميرزوياننىڭ قازاققا جاساعان قاستاندىعىن كورۋگە بولادى.
اينۇر قازىكەنوۆا
ايقىن- اقپارات
