بالا تاربيەسىنەن كەتكەن بەس قاتە. ءبىرىنشى
بالاعا ەموتسيونالدى، ءارى مورالدى تۇردە اۋىرتپاشىلىق كورسەتۋ بىلاي تۇرسىن، ءتۇرلى فيزيكالىق تا ادىستەرمەن دە، جۇمساق ايتقاندا بالانى «جۇباتپاقشى» بولادى.
بۇل جايىندا پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالەمى مەن يگىلىگى بولسىن): «اللا جۇمساق سويلەگەندى جاقسى كورەدى»، جانە تاعى ءبىر حاديسىندە: «قاي جەرگە جۇمساقتىق ۇيالاسا، سول جەردى اسەمدەيدى، جۇمساقتىق جوق جەردە اقاۋ پايدا بولادى» دەمەپ پە ەدى.
كەشە ءبىر قىزىق وقيعاعا تاپ بولدىم. سۋپەرماركەتكە مەنىمەن بىرگە ءبىر ايەل ىلەسە كىردى. جانىندا شامامەن 4-5 جاسار قىز بار. ءسۇپ سۇيكىمدى «ەركە قىز». كىرگەن ساتتەن باستاپ، كىشكەنتاي قىزدا تىنىم جوق. «و، ماما مىنانى الايىق؟»، «مەن مىناداي جەگىم كەلەدى»، «قارا، بىزدە دە وسىنداي بار عوي ۇيدە»، «ماما، قارا مەن بىلاي ىستەي الامىن»، ت. س. س. تىلىنە دە، اياعىنا دا دامىل جوق. نە دەگەن ەنەرگيا. الگى قىزعا قاراسام، ەستەرىڭىزدە مە، «يۋلا» دەگەن ويىنشىق بولاتىن بۇرىندارى. شەرتىپ قالساڭ، شىر كوبەلەك اينالا باستايدى. ءدال ءوزى. نە ىستەر ەكەن دەپ ويلادىم. الگى ايەلدىڭ جۇزىندە، ەموتسيانىڭ ءتۇر ءتۇرى بار (داۋىستاپ ۇرىسايىن دەسە جان جاقتا ادامدار كوپ. وسىنداي كەزدە «ۇيات» تا ويانا قالادى ەكەن).
تاعى ءبىر قاراعانىمدا، قولىنان مىقتاپ ۇستاپ العان. شاماسى، قاتتى قىستى ما، قىزى شىر ەتە قالدى. كوزدەن تاسا جاققا قاراي جەلكەلەپ كەتكەن ەدى. و جاقتان انا قىزدىڭ كوزدەرى بوتالاپ، ەڭىرەپ كەلەدى. «بايعۇس قىز» دەدىم ىشىمنەن، اياپ كەتتىم.
ءيا، قۇرمەتتى قىز كەلىنشەكتەر، سىرت كوزگە ءدال وسىلاي كورىنەدى. ءجاا، جۇرتتى قويشى، كىم نە دەمەيدى. ءبىراق، باۋىر ەتىڭىز، تۋعان بالاڭىزدى ويلادىڭىزدار ما؟ كىشكەنتاي قىزدىڭ جازىعى نە؟ پايعامبارىمىز (وعان اللانىڭ سالەمى مەن يگىلىگى بولسىن): «كىشكەنتايلارىمىزعا مەيىرىمدى بولماعان ءارى ۇلكەندەرىمىزدى قۇرمەتتەمەگەن ادام بىزدەن ەمەس» دەگەن ەدى عوي.
بالا ءسىزدىڭ وعان كوڭىل بولگەنىڭىزدى قالايدى. ول وڭ مەن سولىن ەندى تانىپ جاتىر. ءدال وسى ساتتە، وعان ءسىز كەرەكسىز. كوبىسى «ەركەلىك» دەپ ءمان بەرمەيدى. الايدا، ەسىڭىزدە بولار، جۇكتى بولعان كەزدەرى، ءسىز ۇنەمى ءبىر نارسەگە جەرىك بولىپ ءجۇرۋشى ەدىڭىز عوي. وعان سەبەپ نە؟ ول ىشتەگى بالاعا قاجەت ۆيتاميندەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن. ءبىراق بالاڭىز دۇنيەگە كەلگەننەن كەيىن، بۇل توقتامايدى. ومىرگە كەلگەن سوڭ بالاعا ماحاببات، سۇيىسپەنشىلىك، جىلى سوزدەر، ۇلگى بولۋ، كوڭىل ءبولۋ دەگەن ۆيتاميندەر وتە قاجەت.
مىنە، بۇل ءبىر. بالاڭىزبەن دوس، سىرلاس بولا ءبىلۋ. ونى ۋاقىتىلى تاماقتاندىرعانىڭىز، ادەمى كيىم كيگىزىپ، قىزىق جەرلەرگە اپارىپ قىدىرتقانىڭىزدى وعان «كوڭىل ءبولىپ ءجۇرمىن» دەگەنمەن شاتاستىرماڭىز.
ءسىز ونىڭ اناسى عانا ەمەس قۇربىسىسىز ، ودان سۇراڭىز، ءبولىسىڭىز، اقىلداسىڭىز ونىمەن. مىسالعا، ول نەگە ءدال سول شوكولادتى تاڭدادى؟ جاۋاپ بەرۋىن كۇتىڭىز. ەڭ كەمىندە، بۇل ونىڭ سۇيىكتى شوكولادى ەكەنىن ايتادى. جاۋاپ بەرە الماي جاتسا جاردەمدەسىڭىز. ونى جەگەننەن قانداي پايدا تابادى؟ ياعني، جەسە نە بولادى، جەمەگەن جاعدايدا نە بولادى. ونىڭ قۇرامىندا نە بار ەكەنىن ايتىپ بەرىڭىز (زياندى جانە پايدالى زاتتار جايىندا بىلە باستايدى). قالاي جاسالاتىنىنا ءبىر شولۋ جاساڭىز (قانداي ەڭبەكپەن كەلگەنىن ۋاقىت وتە تۇسىنەدى). مىنە، بۇل ءبىر عانا بولماشى شوكولاد.
ارينە، سول ءبىرىنشى كۇنگى قويعان ەكى ءۇش سۇراعىڭىزدان بالاڭىز دانىشپان بولا قالمايدى. سابىرلىق تانىتىپ كۇتسەڭىز، ول سىزبەن ءوزى- اق اقىلداسا باستايدى. ءسىزدىڭ كەڭەسىڭىزگە قۇلاق اسقىسى كەلەتىن بولادى. ونىڭ ويلاۋ قابىلەتى دە داميدى. بالاڭىز سىزگە كەرەك ەكەنىن تۇسىنەدى.
وسى ساتتە ارالارىڭىزدا بايلانىس پايدا بولعانىن كورەسىز. ال بۇل بايلانىستى سوزبەن جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىر ساتكە بولسىن، بالاڭىزدى الدىڭىزعا الىپ، كوزىنە تىكە قاراپ: «مەن سەنى جاقسى كورەمىن، بىلەسىڭ بە؟» - دەپ سۇرادىڭىز با؟ قانداي جاقسى قاسيەتتەرى ءۇشىن جاقسى كورەتىنىڭىزدى ايتتىڭىز با؟ قانداي جامان قاسيەتتەرى ءسىزدى رەنجىتەدى.
سونى دا ايتا كەتىڭىز. مىنە، بۇدان دا تىس، بالاعا قانشاما ساۋالدار قويۋ ارقىلى، ونىڭ كوڭىلىن تابۋمەن قاتار، ءوزىڭىز دە بالاڭىزدىڭ مىنەزىمەن تانىسىپ، وعان جاقىنداي تۇسەسىز. بۇل بولسا ونىڭ تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن كومەگىن تيگىزەدى.
بالانىڭ، وعان بولگەن ءاربىر مينۋت، ءاربىر ءسات ارقىلى العان تاربيەسى «تال بەسىكتەن» «جەر بەسىككە» دەيىن جالعاسادى.
«قاتتى ءتارتىپ كورسە بالا كۇنىندە،
ونەرىمەن قۋانتادى تۇبىندە.
بالا نەنى بىلسە جاستان، ۇيادان -
ولە- ولگەنشە سونى تانىر قيادان.
ونەر- ءبىلىم بەرەم دەسەڭ باسىنان،
بەر وقۋعا بالالاردى جاسىنان»، - دەپ Ⅺ عاسىردا ءجۇسىپ بالاساعۇن ايتقانداي، اتا- انالار بالالارىنىڭ جەكە ەرەكشەلىكتەرىن جاس كۇنىنەن تانىپ، سوعان قاراي باعىت- باعدار تاربيە بەرۋدىڭ ماڭىزى ەرەكشە.
islam.kz
