وقۋعا التى جىل تاپسىرىپ، ارەڭ ءتۇستىم - ماديار سەرىكبايەۆ، اكتەر

تەلەديداردان «نىسانانىڭ» ماعىناسىز ازىلدەرىن تىيسا دەگەن تىلەك بولدى كوبىمىزدە. ءسوز قادىرىن بىلەدى دەگەن ادامدار ەكى-ءۇش تەاتردىڭ عانا ساحنالىق ازىلدەرىنە وڭ باعا بەردى. سۇيكىمى بار ەكى تەاتر بار بولسا، سونىڭ ءبىرى «ونەر قىراندارى» بولىپ شىقتى. ۇجىمعا دەگەن قىزىعۋشىلىقپەن ارنايى ىزدەپ باردىق. تەاتردىڭ جەتەكشىسى ماديار سەرىكبايەۆپەن ءا دەگەننەن- اق كاسىبيلىك تۇرعىسىندا اڭگىمە وربىتتىك...

قۋىرشاق تەاترىنىڭ اكتەرىمىن...

ۇلان: ناعىز كاسىبي اكتەر دەگەن قانداي بولۋى كەرەك جانە ءسىز ءۇشىن ول كىم؟

ماديار سەرىكبايەۆ: ءبىزدى اكتەرلىققا تاربيەلەگەندە «شەبەرلىكپەن قوسا، ءبىلىمدى بولۋ كەرەك» دەپ ۇيرەتتى. اكتەر ءارتۇرلى ماماندىق يەسىن ويناپ قانا قويماي، كەيىپكەرىنىڭ رۋحاني دەڭگەيىن دە كورسەتە ءبىلۋى ءتيىس. جىندىنى ويناۋ ءۇشىن دە ءبىلىم كەرەك. بەتالدى ايعايلاپ، ىرجالاقتاپ كۇلە بەرسەڭ، جىندىنىڭ ءرولىن سومدادىم دەگەن ءسوز ەمەس.

تاپ قازىرگى كەزدەگى اكتەرلاردىڭ ىشىندە كاسىبيلىگى جاعىنان بەكجان تۇرىس اعامىزدىڭ ءباسى بيىك. كۇنىگە كورىپ جۇرگەن وبرازدى سومداسا دا، ۇساق دەتالدارعا باسا نازار اۋدارادى. ءاربىر قانتامىرىنا دەيىن جۇمىس ىستەپ تۇرادى. «ولمەيتىن» رولدەردى ويناپ جۇرگەندەردىڭ ءبىرى -  دۋلىعا اقمولدا. ءبىز قاتارلاستاردىڭ اراسىندا ەركەبۇلان دايىروۆ، الماس شاياحمەتوۆ، ماقسات ءسابيتوۆ، اسەت يمانعالي ۇلى، مەرەي اجىبەكوۆ سياقتى جاستاردىڭ ونەرى كوڭىلىمنەن شىعادى.

ۇلان: ءوزىڭىزدى كاسىبي اكتەرلاردىڭ قاتارىنا قوساسىز با؟

ماديار سەرىكبايەۆ: كەسىپ-ءپىشىپ كاسىبي اكتەرمىن دەپ ايتا المايمىن. مەنىڭ نەگىزگى ماماندىعىم - قۋىرشاق تەاترىنىڭ اكتەرى. قۋىرشاق تەاترىنىڭ مامانى بولساق تا، قۋىرشاققا دەيىن ءوزىمىز وينايمىز، اڭ بولسا اڭنىڭ، ادام بولسا ادامنىڭ كەيپىن ءون بويىمىزدان وتكىزەمىز. قاي ساۋساق قالاي قيمىلداۋ كەرەك، كوز قايدا قاراپ تۇر، مويىندى دۇرىس بۇردىق پا، ءبارىن قاداعالاۋدا ۇستايسىڭ. سەن قالاي ويناساڭ، قۋىرشاعىڭ دا سولاي وينايدى.

ۇلان: «ونەر قىراندارىندا» قۋىرشاقپەن كوپ جۇمىس ىستەيسىزدەر... جالپى، «ونەر قىراندارىن» وسى دەڭگەيگە جەتكىزگەن ماديار سەرىكبايەۆ دەپ ايتساق بولا ما؟

ماديار سەرىكبايەۆ: «ونەر قىراندارى» تەاترىن ۇستاپ تۇرعان -  ۇجىمنىڭ بىرلىگى. بۇل جەردە بوس جۇرگەن ەشكىم جوق. اركىمنىڭ ەڭبەگى بار. ءار كۇنىمىزدىڭ ءوزى ءبىر كونسەرت. 20 مينۋتتىق قويىلىمداعى ءار ءسوزىمىزدى قۇبىلتىپ، ءوتىمدى ەتىپ شىعارۋعا تىرىسامىز. 3 مينۋتتىق ءسوزىمىزدىڭ ءوزىن كەيدە ءۇش-ءتورت كۇن ءجۇرىپ جازامىز. ءبىر- ءبىرىمىزدى ۇنەمى تولىقتىرىپ وتىرامىز.

ۇلان: پاروديالىق، ءازىل- سىقاق تەاترى تابىس كوزى بولا ما؟

ماديار سەرىكبايەۆ: پاروديا ارقىلى بوپسالاپ، تابىس تابۋ وتە قولايلى. ءبىراق، ولاي ونەرگە قيانات جاساعىمىز كەلمەيدى. سوسىن تەك قانا پاروديا جانرىندا قاتىپ قالۋعا دا بولمايدى. ءبىزدىڭ تەاتردىڭ اكتەرلارى امبەباپ. بىرەۋى اكتەر شەبەرلىگىن، ءبىرى قۋىرشاق تەاترىن يگەرگەن. ءبىرىمىز اننەن، ءبىرىمىز بيدەن جاقسىمىز. پاروديا كورەر كوزگە وڭاي جانر سياقتى قابىلدانۋى مۇمكىن. جاي شالدىڭ، بالانىڭ، كەمپىردىڭ كەيپىنە تۇسە سالۋ قيىن ەمەس. ال ەلگە بەلگىلى ادامعا پاروديا جاساپ، سونى دالمە- ءدال قايتالايتىن بولسا، وندا وتە قيىن.

قازىرگى كەزدە «ونەر قىراندارى» جاقسى باعىتپەن كەلە جاتىر دەپ ويلايمىز. ازىرگە ويلايمىز، سەنىمدىمىز دەپ ايتا المايمىز. الداعى ون جىلدىق جوسپارىمىزدا «ونەر قىراندارى» ءۇشىن عانا جۇمىس ىستەيمىز. ەلگە پايداسى تيەتىن، حالىقتى، جاسوسكىندى جاقسىلىققا ۇيرەتىپ، جاماندىقتان جيرەندىرەتىن تەاتر بولساق دەگەن نيەتىمىز بار.

ۇلان: ەندى ءوسىپ كەلە جاتقان جاستار جاعى قۇدايبەرگەن بەكىش دەگەن ءانشىنى اسا تاني قويماۋى مۇمكىن. ءبىراق، سول كىسىگە جاقسىلاپ جارناما جاسادىڭىز... العىس ايتتى ما، الدە رەنجىدى مە؟

ماديار سەرىكبايەۆ: رەنجىمەدى. ءبىراق، اڭگىمە اراسىندا «قۋىرماشتى» قايتالاي بەرمەي، باسقا اندەرىمدى دە ايتساڭشى» دەپ قالادى. شىندىعىندا، قۇدايبەرگەن اعامىزدىڭ رەپەرتۋارىندا بارلىق تاقىرىپتاعى ءان بار. ەلدى كوپ ارالايمىز عوي. سوندا بالاباقشادا، مەكتەپتە ىستەيتىن تاربيەشىلەر مەن مۇعالىمدەر: «بالالارعا ءان جاتتاتقىزايىن دەسەك، بالا ايتاتىن ءان جوق. بۇگىنگى انشىلەر تەك قانا «كۇيدىم، ءسۇيدىم»، «جۇرەگىم اۋىرادى، سىزدايدى»، «اسپانداعى ايىمسىڭ، كۇنىمسىڭ» دەگەن اندەر ايتادى. بالالار سونى جاتتاپ الادى. ءبىزدىڭ انشىلەرگە دەگەن سالەمدەمەمىزدى جەتكىزسەڭىزدەر. ءار ءانشىنىڭ رەپەرتۋارىندا كەم دەگەندە ءبىر-ەكى بالالار ءانى بولسا»، - دەيدى. راسىندا، بالالارعا ءوز جاسىنا ساي ءان ايتقان جاراسادى. كۇيدىم، ءسۇيدىمدى ايتىپ تۇرسا، بالانىڭ ءتىلىن قىزىقتاپ تىڭداۋىمىز مۇمكىن. ءبىراق، استارىنا ۇڭىلسەڭىز قاسىرەت قوي. انشىلەر بالالارعا ارنالعان ءان ايتپاسا دا، ونى جارىققا شىعارىپ قويۋ كەرەك. وسى ورايدا ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە ەڭ تانىمال ءان «قۋىرماش» بولعان ەكەن. ونى قۇدايبەرگەن اعامىزدىڭ ورىنداۋىندا تىڭداپ وستىك. «نەگە سونى قايتا جاڭعىرتپاسقا» دەگەن وي كەلدى.

ۇلان: «ونەر قىراندارىنىڭ» قۋىرشاقتارىن كىم تىگەدى؟

ماديار سەرىكبايەۆ: قۋىرشاقتاردىڭ ديزاينىن ءوزىمىز جوبالايمىز. تىگۋگە كەيدە ارنايى ادامدار شاقىرساق، كەيدە ءوزىمىز تىگەمىز.

«ۇرىسقاندا ماما باستىق بولادى»

ۇلان: «بالاپان» تەلەارناسىندا «بالامەن بەتپە- بەتتى» جۇرگىزدىڭىز. بالامەن جۇمىس ىستەۋ قانشالىقتى قيىن نەمەسە جەڭىل؟

ماديار سەرىكبايەۆ: بالانىڭ ىشىندەگىنى شىعارىپ الۋ قيىن. بالا تۇگىلى، ءوزىمىز كامەرانىڭ الدىنا كەلگەندە نە ايتارىمىزدى بىلمەي توسىلىپ قالامىز. تۇسىرىلىمگە دەيىن نەشە ءتۇرلى بۇزىق قىلىقتارىن كورسەتىپ تۇرعان بالا ءتۇسىرىلىم باستالعاندا سويلەمەي، تىمپيىپ قالادى. ونداي بالالاردىڭ سول ساتتەگى ىشكى الەمىنە ەنەسىڭ. قالايدا سويلەتۋىڭ كەرەك. باستاپقى 60-70 بالانى تۇسىرگەندە قاتتى قينالدىم. كەيىن بويىم ۇيرەنىپ، بالالارمەن دوس بولىپ كەتتىم.

ۇلان: ەرەكشە ەسىڭىزدە قالعان بالالاردىڭ قىلىقتارىن ايتا وتىرىڭىزشى...

ماديار سەرىكبايەۆ: ءبىر بالادان اتا- اناسى تۋرالى سۇراسام: «اكەم كوگەرشىندەرمەن جۇمىس ىستەيدى. كوگەرشىندەردى ۇشىرادى. ولار ۇشپاي قالسا، ۇرسىپ، باسىنان توق- توق ەتكىزىپ ۇرادى»، -  دەيدى. «بالالى ءۇيدىڭ ۇرلىعى جاتپاس» دەپ بەكەر ايتىلمايدى ەكەن. ولار ۇيىندەگىنىڭ ءبارىن ايتىپ بەرەدى. «بۇزىق بولعاندا ۇرسا ما؟» دەسەم: «ۇرسادى. مامام ۇرادى. بەلدىكپەن، وقتاۋمەن، سوسىن تاپىشكەمەن ۇرادى»، -  دەيدى. ءبىر بالاعا «وسكەندە كىم بولاسىڭ؟» دەسەم، «ۇلكەن كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى بولام» دەيدى. «بارەكەلدى! جارايسىڭ»، -  دەپ قولپاشتاپ سوزگە تارتسام: «جو- جوق، مەن ەش جەردە پرەزيدەنت بولمايمىن. سپورتشى بولام»، -  دەدى. «سوندا ەشقانداي كومپانيانىڭ پرەزيدەنتى بولمايسىڭ با؟» دەسەم: «جوق، پرەزيدەنت دەگەن ءوز ورنىنا ءىنىسىن دايىندايدى عوي»، -  دەيدى. «اسپان الەمىندە نە بار؟» دەسەم: «ءجاننات بار. ەڭ كەرەمەت الەم سوندا» دەيدى. «ونىڭ كەرەمەت ەكەنىن قايدان ءبىلدىڭ؟» دەيمىن. «ول جەردە ءبارى بار. ءبىز جەگىمىز كەلگەن نارسەنىڭ ءبارى بار. ول جەر ماگازين سياقتى. ءبىراق، ساتىپ المايسىڭ، ءبارى تەگىن»، -  دەيدى. «ۇيدە كىم باستىق؟» دەسەم، ءبىر بالا: «پاپا باستىق. جوق، كەشكە قاراي ۇرىسقان كەزدە ماما باستىق بولادى»، -  دەيدى. بۇل باعدارلامانىڭ ەرەكشەلىگى -  كورگەن ادام بالاعا قاراپ ءوزىن- ءوزى تاربيەلەيدى. بالانىڭ ءسوزى دە، كوزى دە الدامايدى. ولاردا رۋحاني تازالىق بار. نە ويلايدى، سونى ايتادى. ءبىر ماۋسىم التى اي بولدى. بالالارمەن جۇمىس ىستەگەندە شارشايسىڭ، ءبىراق سودان دەمالاسىڭ.

ۇلان: قازىر سول باعدارلامانى الماس كىشكەنبايەۆ جۇرگىزىپ ءجۇر. كوڭىلىڭىز تولا ما؟

ماديار سەرىكبايەۆ: كەرەمەت دەپ تە ايتا المايمىن. مەندە دە قاتەلىكتەر بولدى. ءبىراق، ماعان حابارلاسىپ، «نەگە باعدارلامانى ءوزىڭىز جۇرگىزە بەرمەدىڭىز، الماس ءانشى عوي، ءان ايتىپ جۇرە بەرگەنى جاقسى ەدى» دەپ ايتقاندار كوپ بولدى. انشىمەن سويلەسكەندىكتەن بە، بابالارعا «كىم بولاسىڭ؟» دەسە، كوبى «ءانشى بولامىن» دەپ جاۋاپ بەرەدى. تانىمالدىلىق ءرول وينايدى ەكەن.

كينوعا ءتۇسىپ، بىت- شىتىن شىعاردىم...

ۇلان: قازىرگى بالالاردىڭ قىلىقتارىن ايتىپ وتىرسىز. ال ءوزىڭىز قانداي بالا بولدىڭىز؟

ماديار سەرىكبايەۆ: كىشكەنتاي كەزىمنەن پىسىق بولىپپىن. انام بالاباقشادا تاربيەشى بولدى. قىستىگۇنى اعايىندى دانيار، ماديار، باحتياردى شاناعا سالىپ الىپ، بالاباقشاعا اپارادى. جارتى جولعا كەلگەندە «ماما، ماما؟» دەيدى ەكەنمىن. «نە؟» دەسە، «شارشادىم، دەمالىپ الايىقشى» دەيمىن. «ءاي، سەن نەگە شارشايسىڭ؟ شانانى سۇيرەپ كەلە جاتقان مەن عوي» دەسە، بويبەرمەي جىلايمىن. ويتكەنى، جولدا اتامنىڭ ءۇيى بار بولاتىن. جىلاعانىمدى ەستىپ، اتام كەلىپ اراعا ءتۇسىپ، مەنى بالاباقشاعا جىبەرمەي الىپ قالاتىن.

1982 -جىلى تۋىلسام دا، 1978 -جىلدارى تۋىلعانداردىڭ وتىرىستارىندا جۇرەتىنمىن. مەنىڭ ءتىلىمدى قىزىق كورىپ، ۇلكەن جىگىتتەر جانىنا ەرتىپ الاتىن. نەگىزى مەنى اۋىلداعىلار: «دايىن ءارتىسسىڭ. «باۋىرجان- شوۋعا» ءبىر شىقساڭ، ەل ساعان اۋزىن اشىپ قالادى»، - دەپ جەلپىندىرىپ تاستاعان. الماتىعا كەلىپ، باۋىرجان يبراگيموۆپەن كەزدەستىم. ول كىسى «بالام، وقۋ كەرەك» دەدى. وعان دەيىن ءارتىس بولۋ ءۇشىن وقۋ كەرەك ەكەنىن دە بىلمەدىك. 6 جىل بويى ونەر اكادەمياسىنا وقۋعا تاپسىرىپ، ارەڭ دەگەندە تۇستىك. شىمكەنتتە اياق كيىم ساتتىم، جيھاز جاسادىم وقۋعا تاپسىراردىڭ اراسىندا. وقۋعا تاپسىرۋ ماۋسىمى باستالعاندا، ءبارىن تاستاپ الماتىعا تارتاسىڭ. ونەر اكادەمياسىنا ءتۇسىپ، اكتەر بولام دەگەن ماقسات بولدى مەندە.

ۇلان: كەلىنشەگىڭىز دانا دا «ونەر قىراندارىنىڭ» اكتريساسى. بالا تاربيەسىندە نەنى باسشىلىققا الاسىزدار؟

ماديار سەرىكبايەۆ: دانا ەكەۋمىز ءبىر توپتا وقىدىق. ستۋدەنت كەزدە شاڭىراق كوتەردىك. اللانىڭ بەرگەن ەكى قىز، ءبىر ۇلىن تاربيەلەپ وتىرمىز. جاس بۋىن ۇلكەن وزەن سياقتى، وعان ارنا جاساپ بەرمەسەڭ، جان- جاعىنىڭ ءبارىن شايىپ ءوتۋى مۇمكىن. سوندىقتان، بالالارىمىزدىڭ يماندى بولىپ ءوسۋىن قاداعالايمىز. تەاترىمىزدىڭ بارلىق مۇشەلەرى ءبىر وتباسى بولىپ كەتكەن. جىگىتتەردىڭ ەشقايسىسىنىڭ بالالارى ءبىرىن- ءبىرى جاتىرقامايدى.

ۇلان: ومىرلىك ۇستانىمىڭىز قانداي؟

ماديار سەرىكبايەۆ: قاراپايىمدىلىق. كەيدە كوشەدە ەل تانىپ جاتسا، باسقا سالاداعى دوستارىمىز «حالقىڭ سەنى تانىپ جاتىر» دەپ قالجىڭدايدى. «جوق، حالىق مەنى ەمەس، ءبىزدىڭ ونەرىمىزدى تانىپ جاتىر» دەيمىن.

ۇلان: كينوعا دا ءتۇستىڭىز... وزىڭىزدەن كينو اكتەرى شىعادى دەپ ويلايسىز با؟

ماديار سەرىكبايەۆ: ءيا، كينوعا ءتۇستىم، ءبىراق، بىت- شىتىن شىعاردىم... تاسپاعا جازىلعان دۇنيەنى كورگەندە، كەيدە ۇيالىپ، تىعىلاتىن جەرلەرىڭ بولادى. قاتتى تىرىسسام، وزىمنەن جاقسى كينواكتەر شىعاتىنىنا سەنەمىن. كينوعا تۇسكەننىڭ ءبىر جاقسى جەرى -  اكتەر رەتىندە تۇتاس ءرولدى الىپ شىققاندا، ءوزىڭنىڭ ارتىقشىلىقتارىڭ مەن كەمشىلىكتەرىڭدى كورەسىڭ.

ۇلان: اڭگىمەڭىزگە راحمەت، ونەرلەرىڭىز ورلەي بەرسىن!

جادىرا نارماحانوۆا

«جاس وركەن»