الەمدەگى ادەمى ارال تۋرالى بىلەسىز بە؟

ارالعا بولا ءالى كۇنگە قىرعي-قاباق بولىپ وتىرعان ەلدەر دە بار.

 ءبىر قاراعان كىسىگە تالاس تۋدىرعان سول جەرلەر تۇككە تۇرعىسىز كورىنەدى. تەڭىز ورتاسىنداعى شاعىن جەردىڭ شاتاققا ۇرىندىراتىندىعىنا سەنگىڭ دە كەلمەيدى. ونىڭ بىرىندە ساناۋلى حالىق تۇرسا، ەندى ءبىرى قۇلازىپ جاتىر.

ال ءۇشىنشى بىرەۋى ادامزاتتى تابيعاتىمەن تامساندىرىپ، الەم جۇرتىنىڭ جاۋھارىنا اينالعان. ول جەرگە دەمالۋ ءۇشىن، تۇمسا تابيعاتتىڭ تاماشا ساتتەرىنە كۋا بولۋ ءۇشىن تۋريستەر ميلليونداپ بارادى. ماسەلەن، امەريكالىق Travel + Leisure جۋرنالى ەكۆادورداعى گالاپاگوس ارالىن الەمدەگى ەڭ ادەمى ارال رەتىندە باعالاعان.

وندا دۇنيەنىڭ ەشبىر جەرىندە كەزدەسپەيتىن وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردى تاماشالاۋعا بولادى. ءتىپتى ءومىرى كورمەگەن الىپ تاسباقالاردى دا وسى جەردەن كورەسىز. سوندىقتان مۇندا دۇنيەنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن كەلەتىن تۋريستەر جىل ون ەكى اي تولاستامايدى.  

 قالاي ايتساق تا، ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزگە جاقىنى -  الاڭسىز دەمالۋعا بولاتىن ارالدار. قازاقستان تاريحىندا جوق جانە بولمايتىن دا وسىنداي جەرلەر كەيبىر ەلدەردى دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا تانىتىپ وتىر. ارالدىڭ ارقاسىندا مەملەكەت بيۋدجەتىن تولىقتىرىپ، دامىپ، جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ تۇرمىسىن تۇزەۋگە بەت بۇرعاندار دا بارشىلىق. ساياحاتشىلاردىڭ مۇنىمەن شارۋاسى جوق. ولار ءۇشىن جاقسى دەمالىپ، دەنساۋلىعىن تۇزەپ قايتسا بولعانى.

 بۇگىندە ساراپشىلاردىڭ نازارىن اۋدارىپ وتىرعان 10 ارال بار. ولاردىڭ ءارقايسىسى تۋريستەردىڭ تالعامىنان شىعىپ، قانشا بارسا دا اڭسارى اۋىپ تۇراتىن ايماققا اينالعان. نەگىزىنەن، ول جەرلەردە سۋعا شومىلاتىن جاعاجايلار ورنالاسقان. ساپارلاپ بارعان ءار ادام ءولى تىنىشتىق ورناعان اۋماقتا تەڭىز سۋىنا شومىلىپ، ايدىندا كەمەمەن ساياحاتتاپ، تەڭىز استىنىڭ عاجايىپتارىن كوزبەن كورىپ، ءتۇرلى ويىن- ساۋىق كەشتەرىنە كۋا بولا الادى. قىسقاسى، كورەتىن قىزىق كوپ، ەستە قالاتىن وقيعا جەتكىلىكتى.

ەندى دۇنيەنى دۇرلىكتىرگەن ارالدارعا كەلەيىك:

 تايلاندتاعى پحي- پحي ارالى تەربەلگەن تەڭىز سۋىنا توتەپ بەرىپ، اقجەلىم بولعان جاعالاۋىنا جۇرتتى ەرىكسىز تارتىپ تۇرادى. كوزبەن كورگەن جۇرتتىڭ سوزىنە قاراعاندا، تىلسىم تابيعاتتىڭ تاماشا ساتتەرىن ءبىر كورگەن سوڭ، سول جەرگە قايتا- قايتا بارعىڭ كەلدى.

 پحي- پحي التى ارالدان تۇرادى. بىرىنە- ءبىرى مۇلدە ۇقسامايتىن جەردىڭ بولىكتەرى كوز الدىڭىزعا توڭكەرىپ تاستاعان بوشكەلەرگە ۇقسايدى. نەبىر عاجايىپ تىك جوتالار مەن قۇزدار، نۋ ورمان، عۇمىرى كورمەگەن قۇستارىڭىز دا وسىندا. ءتىپتى گولليۆۋدتىڭ «جاعاجاي» دەپ اتالاتىن اتاقتى ءفيلمى دە وسىندا تۇسىرىلگەن دەسەدى.

 پحي- پحي ارالىنداعى تحام- ۆيكينگ ۇڭگىرىن كورگەن دە ارماندا، كورمەگەن دە ارماندا. سول ماڭدا ۇيا سالعان قۇستاردىڭ جۇمىرتقاسىن جەۋگە اۋەستەر تۋرالى اڭگىمەنى دە ءوز الدىنا بولەك ايتۋعا بولادى. ال بالىقتاردىڭ بايلىعى كوز تۇندىرادى. سۋدىڭ تازالىعى سونشالىق، 30 مەتر تەرەڭدىكتەگى بالىقتار مەن سۋاستى وسىمدىكتەرىن كوزبەن كورۋگە بولادى ەكەن.

يندونەزياداعى بالي دە باس اينالدىراتىن ادەمىلىگىمەن تانىلعان. قازىر بۇل جەر كەلىستى دە كوركەم كۋرورتتى ايماق. مەملەكەت تاراپىنان بولىنگەن قىرۋار قارا-

 جات ءوزىن- ءوزى اقتايتىن جەر. تۋريستەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. وسى زامانعى قوناقۇيلەر، بىرىنە- ءبىرى ۇقسامايتىن مادەني شارالار، تاڭعاجايىپ تابيعات، نۋ ورمان، سان ءتۇرلى سارقىرامالار كوزدىڭ جاۋىن الادى.

 باليگە بارعانداردىڭ باسىن اينالدىراتىن ءمىناجات ورىندارى مەن ءتۇرلى مۇسىندەر دە جەتكىلىكتى.

 ەكۆادورداعى گالاپاگوسسكيي ارالى ءبىر ءوزى 13 بولىكتەن تۇرادى. يسپان تىلىنەن العاندا «الىپ تەڭىز تاسباقاسى» دەگەن ماعىنا بەرەتىن ارالدا تەڭىز تاسباقالارى ءالى كۇنگە بار جانە ولار مەملەكەت قورعاۋىنا الىنعان. بۇدان وزگە دە جان- جانۋارلار مەن قۇستاردى ساناپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس. ەلدىڭ ەڭ ءىرى مەملەكەتتىك قورىعى دا وسىندا ورنالاسقان.

 چيليدەگى پاسحا ارالى قۇرعاق جەردەن ەڭ شالعايدا ورنالاسۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. ول جاعالاۋدان 3800 شاقىرىم قاشىقتا ورنالاسقان.

 1722 -جىلى گوللانديالىق تەڭىزشى ياكوبوم روگگيەۆەن اشقان ارال الەمدى اۋزىنا قاراتقان مۇسىندەرىمەن تانىمال. بيىكتىگى 21 مەتردى قۇرايتىن ونىڭ ءارقايسىسىنىڭ سالماعى 200 توننا ەكەن.

 يتالياداعى يسكيا ارالى دەنساۋلىققا پايدالى بالشىعىمەن، ىستىق سۋىمەن تانىلعان. مۇندا دەمالۋ ءۇشىن جەر شارىنىڭ ءار شالعايىنان ميلليونداعان ادام بارادى.

 شري- لانكاداعى وسى اتتاس ارال جاعالاۋىندا جاعاجايلار مىڭداعان شاقىرىمدى قۇرايدى. سوندىقتان دا بولار، بۇل ەلدىڭ تىنىعۋ ايماقتارى ەڭ شۋلى بولىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان، قىزىقتىراتىن نارسە كوپ. ايتالىق، قوناق ءۇيدىڭ ەسىگى نەمەسە تەرەزەسىنەن تەڭىزگە سەكىرىپ كەتۋ -  وپ- وڭاي.

گرەتسياداعى سانتورينيگە جاس جۇبايلار ءجيى باراتىندىقتان، مۇندا ولارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. ماداگاسكار دا تابيعاتىمەن تانىمال ءارى تىنىش ايماق بولىپ سانالادى.

 انگليا -   ۇلى بريتانيانىڭ ءوزىن- ءوزى باسقاراتىن ايماعىندا ورنالاسقان. اۋماعى 102 شارشى شاقىرىمدى قۇرايتىن ارال اق قۇمىمەن بەلگىلى. بۇل جەر 1980 -جىلدان بەرى تۋريستەر ءۇشىن تانىمال بولا باستاعان.

گاۆاي جاعالاۋىنداعى ماۋي 162 ارالدىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. وسى سەكىلدى سەيشەل ارالدارى، نەكەر ارالدارى دا ادامزاتتىڭ سۇيىكتى جەرى. مۇندا ءبىر كۇنگى دەمالىستىڭ ءوزى 47000 دوللار تۇرادى ەكەن. وسىدان- اق ارالدىڭ باعاسىن بىلۋگە بولادى. مەرايا كەري، وپرا ۋينفري سەكىلدى الەمگە تانىمال تۇلعالار دەمالعان ايماقتىڭ قادىرى كۇن ساناپ ارتىپ كەلدى.

 افريكاداعى منەمبا ارالى بيل گەيتس، ناومي كەمپبەل سەكىلدى داڭقتى قوناقتارىن كۇتسە، مالديۆاداعى كوكوا دا ايتۋلى مەيماندارىمەن ماقتانادى.

 باربادوس، بەرمۋد، پالم ارالى دا ادامزاتتىڭ قىمبات قازىناسى. مىڭداعان ارالدىڭ اراسىنان اتى اتالاتىن عاجايىپ جەرلەر تۋرالى زەرتتەۋشىلەر دە، ساۋالناما جۇرگىزۋشىلەر دە ءتۇرلى پىكىر ايتادى. جوعارى دا ايتقان ارالدار قاتارىنا قوسىلۋ ءۇشىن قولدان جاسالعان اۋماقتار دا الەمگە تانىلا باستاعان. مىسالى، بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى پالما سەكىلدى جاساندى ارالدار جۇرتتىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر. شەيح مۇحاممەد بەن راشەد ءال- ماكتۋمانىڭ ارنايى تاپسىرىسى بويىنشا جاسالعان دجۋمەيرانىڭ 16 بۇتاعى بار. ءار بۇتاقتىڭ ۇزىندىعى -  1 شاقىرىم. ارالدىڭ نەگىزگى بولىگىنىڭ ۇزىندىعى 5, اۋدانى -  31 شارشى شاقىرىم.

ءيا، ۋاقىت العا جىلجىعان سايىن قاتىناس قۇرالدارى كوبەيدى. جەر بەتىندە تىنىشتىقتى ويلايتىنداردىڭ ازعانا عۇمىرىن جاقسى وتكىزگىسى كەلەتىندەرى كوپ. وسىنداي ادامدار ءۇشىن ءتۇرلى دەمالىس ورىندارىنىڭ كوش باسىندا ارالدار تۇر. قازاقستان تاۋەلسىزدىك العالى بەرى ول جەرلەرگە قازاقتاردىڭ دا اياعى تيە باستاعان. الايدا قولى قىسقالار ءۇشىن ارمانعا اينالعان ارالداردىڭ اۋىلى ءالى الىستا.

ءبىراق قولدان جاسالاتىن كولدەر مەن ارالداردى ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە قولعا الۋعا بولادى. ارينە، ولاردىڭ كولەمى شاعىن بولۋى مۇمكىن. ءبىراق قالتاسى جۇقا جۇرتقا ونداي دەمالىس ايماقتارى دا قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىنى انىق. ماسەلەن، قىرعىزستاندا گاۆاي دەپ اتالاتىن دەمالىس ايماعى ءقازىر قازاقتار تىنىعاتىن قاستەرلى جەرگە اينالعان. سوندىقتان قىرعىزداردان دا بىردەڭە ۇيرەنىپ جاتساق، ونىڭ ەش سوكەتتىگى جوق.

«ايقىن»