ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا ساداقپەن شايقاسقان باتىر
ال سوعىستاعى جولداستارى بولسا، ونى «ەسسىز دجەك» دەپ اتاعان. وعان سەبەپ، ەلدىڭ ءبارى قولىنا اۆتومات ۇستاپ ايقاسىپ جاتقاندا، بۇل ەسكى ساداقپەن، قاراپايىم قىلىشپەن سوعىسقان.
جالپى، دجەك چەرچيلل جايىندا ايتىلعان اڭگىمە كوپ. وسى كۇنگە دەيىن بۇكىل الەم ونىڭ ەرلىگىن جارىسا جازىپ كەلەدى. الايدا ولاردىڭ قايسىسىنىڭ تاريحي نەگىزى بار، قايسىسى اسىرا سىلتەۋشىلىك، جالپى، «ەسسىز دجەك» اقيقات پا، اڭىز با، ونى ايتۋ قيىن. ءبىراق باتىردىڭ تاريحى بىلاي باستالادى:
تۇتقىنعا تۇسكەن چەرچيللدى فاميلياسىنا قاراپ، ۋينستون چەرچيللگە (ۇلى بريتانيانىڭ سول كەزدەگى پرەمەر-ءمينيسترى) قاتىسى بار دەگەن ويمەن بەرلينگە تەرگەۋگە الىپ كەلەدى. ءبىراق ەسسىز دجەك جول بويى نەمىستەردى ابدەن شارشاتادى. ۇشاقتىڭ ىشىندە ءورت شىعارىپ، كەيىننەن ءوزىن قاماپ قويعان زاكسەنحاۋزەن كونتسلاگەرىنەن قاشىپ كەتەدى.
ونى ۇستاپ الىپ ەكىنشى ءبىر كونتسلاگەرگە بەكىتەدى. الايدا ايلاكەر دجەك 1945-جىلى بۇل جەردەن دە قاشىپ شىعىپ، ءالپى تاۋىنان اسىپ كەتەدى. 250 كيلومەترگە جۋىق جەردى جاياۋ باسىپ ءوتىپ، ۆەروناعا (يتاليا) كەلىپ ءبىر-اق توقتايدى.
سوعىس اياعىنا جاقىنداپ قالعان ەدى. ال دجەك بۇل وقيعاعا قۋانۋدىڭ ورنىنا جاپوندارعا قارسى سوعىسقا سۇرانادى. ءدال وسى ۋاقىتتا حيروسيمادا قايعىلى وقيعا ورىن الىپ، جاپونيا دا جەڭىلگەنىن مويىندايدى. ەستىگەنىنە كوڭىلى تۇسكەن دجەك: «اھ، سايتان العىر، ەگەر ولار بولماعاندا، ءالى 10 جىل سوعىسار ەدىك!» دەيدى.
ول ومىردە ەكى نارسەنى قاتتى جاقسى كورگەن. ءبىرى - سوعىس، ەكىنشىسى - شوتلانديا.
سوعىستان كەيىن دجەك پاراشيۋتپەن سەكىرۋدى ۇيرەنىپ، بەسىنشى پاراشيۋتتى باتالوننىڭ كومانديرى بولىپ تاعايىندالادى. 1948-جىلى ونى شوتلاندتىق جاياۋ اسكەر (Highland Light Infantry) كومانديرىنىڭ ورىنباسارى قىلىپ يەرۋساليمگە جىبەرەدى. ول كەزدەرى پالەستينادا جاعداي ۋشىعىپ تۇرعان ەدى. بۇل جاقتا دا ول ادام ايتسا نانعىسىز نەبىر ەرلىكتەر جاسادى. 700 گە جۋىق دارىگەر مەن كوپتەگەن ستۋدەنتتى قۇتقارىپ قالادى. جالعىز ءوزى قالىڭ قولعا قارسى تۇرادى جانە ت. ب. ەسسىز باتىردىڭ كوزسىز ەرلىكتەرىن ايتىپ تاۋىسۋ مۇمكىن ەمەس. باسقاسىن قوسپاعاندا، ونىڭ وسى سۇراپىل سوعىستا ساداعىن اسىنىپ، قىلىشىن قولعا الىپ جاۋمەن شايقاسقانى-اق جەتىپ جاتىر.
1959-جىلى دجەك قىزمەتىن ابىرويمەن اياقتاپ، پودپولكوۆنيك شەنىمەن جۇمىستان كەتەدى. ودان سوڭ، قورعانىس مينيسترىنە كادەتتەر وقۋىنا جاۋاپتى باقىلاۋشى بولىپ ورنالاسادى. بوس ۋاقىتىندا راديومەن باسقارىلاتىن كەمە تۇرلەرىن جاسايتىن. سونداي-اق، ول جانىنا جارىن ەرتىپ، تەمزا وزەنىندە كەمەسىمەن قىدىرعاندى جاقسى كورگەن.
ۋاقىت دەگەن جىلدام عوي، شىركىن! وت پەن سۋدىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ، 1996-جىلى ءوز ۇيىندە 89 جاسىندا دۇنيە سالادى. ارتىندا ومىرلىك جارى (روزامۋند دەنني) مەن ەكى ۇلى قالادى (مالكولم، رودني).
شىندىعىندا، ەسسىز دجەكتى ەسسىزدىككە يتەرمەلەگەن اقىماقتىعى ەمەس، ەلىنە دەگەن ماحابباتى ەدى. سوندىقتان دا، ەلى، جۇرتى، بۇكىل الەم ونىڭ ەسسىزدىكتەرىن ەرلىك دەپ باعالادى...
massaget.kz
