بابالار ءسوزى: قاراش قازعان اتاۋى قايدان شىقتى؟
بۇل جوبا اياسىندا «بابالار ءسوزى»، «قازاق حاندارى»، «ەجەلگى قالالار تاريحى»، «حالىق قازىناسى» قاتارلى جاڭا ايدارلار اشىلدى. «بابالار ءسوزى» ايدارى نەگىزىنە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا شىققان 100 تومدىق اۋىز ادەبيەتىنىڭ جىر-تولعاۋلارى، قيسسا-داستاندار، ءسوز ۇستاعان شەشەندەر مەن بيلەرىمىزدەن قالعان ناقىلدار، تاريحي جادىگەرلەر الىندى.
«قازاق حاندارى» ايدارىندا تاريحىمىزدا ەلىنە قورعان بولعان حانداردىڭ ءومىرى تۋرالى دەرەكتەر بەرىلەدى. ال «ەجەلگى قالالار تاريحى» ايدارىنا قازاق دالاسىنداعى وركەنيەتتىڭ ورداسى بولعان كونە قالالاردىڭ تاريحى تۋرالى جازبالار جاريالانادى. «حالىق قازىناسى» ايدارى بويىنشا، قازاقستانداعى تاريحي، مادەني ەسكەرتكىشتەر، قازاق حالقىنىڭ سالت-داستۇرلەرى، قولونەر، قارۋ-جاراقتارى تۋرالى ماعلۇماتتار بەرىلمەك. جوبا ماتەريالدارى قازاق تىلىندە (قازاقشا جانە توتە جازۋمەن) اگەنتتىك سايتىندا جاريالانادى.
***
ۇباق-شۇباق كوش كەلەدى. تۇيەگە دە، جىلقىعا دا، وگىزگە دە جۇك ارتىلعان. جۇك ۇستىندە جاس بالالار مەن كەمپىرلەر. بوزداعان بوزىنگەن مەن جاس سابيلەردىڭ ءۇنى ارالاسىپ ەستىلىپ، تۇلا بويىڭدى شىمىرلاتادى. ادامداردىڭ ءجۇزى جابىرقاۋ. جالپاق دالانىڭ شەگى سياقتى.
«كورەر كوزگە قانشاما كەڭ بولساڭ دا، پەيىلى تار بايلار سەنى بىزگە قيمادى-اۋ، سيدىرمادى-اۋ»، دەگەن جولاۋشىلاردىڭ بارىندەگى مۇڭ، وكىنىش سياقتى.
وسىلايشا بىرنەشە كۇن بويى ىلبەگەن كوش ءالى كەلەدى. كولىك ۇستىندەگى ادامدار دا قالجىراعان. جاسى دا، كارىسى دە اۋىزدارىن شۇبەرەكپەن تاڭىپ الىپتى. «اجە، شولدەدىم!»، «اپا، سۋ!» - دەپ ۇساق بالالار شۋ-شۋ ەتەدى. شولعىنشىلار كوش باسشىسىنا: «الدا قۇدىق جوق، تۇستىك جەرگە دەيىن قارادىق»، - دەيدى.
سۋ شىعادى-اۋ دەگەن جەردەن قۇدىق قازۋ كەرەك. شولدەگەن جۇرت ءبىر-بىرىنەن اۋىز جىبىتەرلىك قاسىق سۋ سۇراپ ءجۇر. سابىر ساقتاعان ايەلدەر ازاماتتارعا قاراسا، سارى ۋايىمعا سالىنعاندارى سارناپ، بەزەكتەۋدە. «ايەل ەرگە قارايدى، ەر جەرگە قارايدى» دەيتىن ماقال وسىندايدا ەسكە تۇسەدى. كوش توقتادى. سۋ شىعادى دەپ جەردەن ۇمىتتەنىپ، قازىپ-قازىپ تۇك شىعارا الماي ەر ادامدار كىنالى جانداي تومەن قارادى.
سول كەزدە جاسىنان ەر بالاشا كيىنىپ، اسىق اتىپ، ات قۇلاعىندا ويناپ وسكەن كوش باسشىسىنىڭ جالعىز قىزى قاراش وزدەرى تۇرعان بەلدىڭ ەتەگىنە ءتۇسىپ، ءنان كەتپەندى قۇلاشتاي ءبىر كوتەرىپ، ءجۇزىن جەرگە سىڭىرە ۇرىپ جىبەردى. ون شاقتى جىگىت ىشتەن شىققان سارى توپىراقتى سىرتقا تاسىپ تۇردى. ءبىر كەزدە «سۋ شىقتى» دەگەن ءسوز اۋىزدان-اۋىزعا تارالىپ، دالانى جاڭعىرتادى. شولدەگەن ايەل- بالا قۇدىققا قاراي جۇگىرىستى...
سول زاماننان باستاپ سول جەر «قاراش قازعان» دەپ اتالادى.
