قازاقستان ەكونوميكاسىن اۋىر كەزەڭدەر كۇتىپ تۇر
جىل باسىندا ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ قازاقستاندىقتارعا «قاتاڭ ۇنەم ساياساتىنا كوشەمىز» دەپ مالىمدەگەن.
بيۋدجەت شىعىنى 700 ميلليارد تەڭگەگە قىسقاردى. ۇلتتىق جانە باسقارۋ كومپانيالارىنا داعدارىسقا قارسى ءىس-شارالار ازىرلەۋ تاپسىرىلدى.
ءبىلىم بەرۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك قامتۋ سالاسىندا سالىنىپ جاتقان جاڭا نىسانداردىڭ كەيبىرىنىڭ قۇرىلىسىن توقتاتۋ شەشىمى قابىلداندى. عىلىم سالاسى مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىن ماتەريالدىق- تەحنيكالىق جابدىقتاۋعا بولىنەتىن قارجى دا قىسقارىپ جاتىر.
ۇنەمدەۋ رەجيمى باستالعانى الدىمەن شاحتەرلەر مەن ءوندىرىس مۇگەدەكتەرىنە ءبىلىندى. ەڭبەك جانە ازاماتتىق كودەكستەرگە بيىل ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەرگە سايكەس، ولاردىڭ رەگرەسسيۆتى تولەمدەرىن الىپ تاستاپ، ەڭ از زەينەتاقى مولشەرىن عانا قالدىردى، ال تولەمدى ءبىر رەت بەرىلەتىن اتاۋلى كومەكپەن الماستىرۋعا ۋادە بەرىلدى.
ۇنەمدەۋ رەجيمى باستالعانى الدىمەن شاحتەرلەر مەن ءوندىرىس مۇگەدەكتەرىنە ءبىلىندى
جۋىردا ۇكىمەت مەكتەپتەگى تەگىن تاماقتى توقتاتتى، جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ وقۋشىلارعا تەگىن تۇسكى اس بەرىلمەيدى.
ەكونوميست سەرگەي سميرنوۆ الدەبىر جاعىمدى وزگەرىستەردى ەنەرگيا رەسۋرستارىنىڭ باعاسى قىمباتتاعاننان كەيىن عانا كۇتۋگە بولادى دەپ سانايدى. ويتكەنى بيۋدجەتتىڭ نەگىزگى تابىسى شيكىزاتتان تۇسەدى. ول سىلتەمە جاساعان حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ بولجامىنشا، كەلەسى جىلى مۇنايدىڭ ءبىر باررەلىنىڭ باعاسى 70 دوللاردان اسپايدى.
«مۇناي باعاسى قانداي بولاتىنىن ەشكىم ءدوپ باسىپ ايتا المايدى. ءقازىر بۇل جەر سىلكىنىسىن بولجاۋدان دا قيىن بولىپ تۇر، - دەيدى سميرنوۆ.
مىنا جاعدايدان شىعۋ وتە قيىن. وڭدەلمەگەن شيكىزات ەكسپورتى مەن دايىن تاۋار يمپورتىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ داۋرەنى ءبىتىپ كەلەدى
ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى (ە ا ە و) سياقتى سوڭعى ينتەگراتسيالىق پروتسەستەرگە قاتىستى ەكونوميست «ازىرشە ەكونوميكادان گورى ساياساتقا كوبىرەك ءمان بەرىلىپ، سوندىقتان ەلەۋلى ناتيجەلەر بايقالماي تۇر» دەيدى. سەرگەي سميرنوۆ «ونىڭ ۇستىنە، رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالاردىڭ اسەرى ەاەو- عا مۇشە ەلدەرگە دە تيەدى» دەپ سانايدى.
ەكونوميستەر جايسىز بولجامدارىن بارلىق ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردىڭ قۇلدىراۋىمەن دايەكتەيدى. مىسالى، ەكونوميست پەتر سۆويك «2014 -جىلى جالپى ىشكى ءونىمنىڭ (ج ءى ءو) دوللارعا شاققانداعى ناقتى كولەمى 230 ميلليارد دوللاردان 214 ميلليارد دوللارعا دەيىن كەمىدى، ال بۇل - جاقسىلىقتىڭ نىشانى ەمەس» دەيدى.
«مىنا جاعدايدان شىعۋ وتە قيىن. وڭدەلمەگەن شيكىزات ەكسپورتى مەن دايىن تاۋار يمپورتىنا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانىڭ داۋرەنى ءبىتىپ كەلەدى. شيكىزات باعاسى ارزانداپ بارادى، ءارى قىمباتتايتىن ءتۇرى كورىنبەيدى. ءبىراق ەڭ قورقىنىشتىسى بۇل دا ەمەس. ءبىزدى ەكى نارسە شوشىتادى. ءبىرىنشىسى - شەتەلدەن ەرتەرەكتە كەلگەن شەتەل ينۆەستيتسياسىنان تۇسكەن ءارى ەلدەن كەتىپ جاتقان تابىس كولەمى جاڭا كىرىس وسىمىنەن اسىپ كەتتى. ەكىنشىسى - جاڭا قارىزداردان گورى، ەرتەرەكتە الىنعان سىرتقى قارىزدى وتەۋ كوپ قىمباتقا تۇسەدى. بۇل - داۋاسى جوق دەرت»، - دەيدى ەكونوميست ازاتتىق تىلشىسىنە.
پەتر سۆويكتىڭ پىكىرىنشە، ۇكىمەت مۇنداي پاراديگمادان باس تارتۋ قاجەتتىگىن ءالى تۇسىنگەن جوق. سۆويك «ولار ءبارى دۇرىس، ءسال ۇنەمدەسەك، ءبارى قالپىنا كەلەدى دەپ ويلايدى. ەكونوميكانىڭ نەگىزگى پرينتسيپتەرىن، ونىمەن بىرگە ساياساتتى وزگەرتۋدەن ولار ازىرشە قاتتى قورقاتىن سياقتى، بيلىك بۇعان دايىن ەمەس» دەيدى.
«سوندىقتان ءبىزدى ناتيجەسىن بولجاۋ قيىن بولاتىن قىسقارتۋ، قىسۋ سياقتى پەرسپەكتيۆا كۇتىپ تۇر»، - دەپ بولجايدى ەكونوميست.
ماۋسىمنىڭ 17- كۇنى پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا پرەمەر-مينيستر كارىم ءماسىموۆ ساراپشىنىڭ ءسوزىن راستاعانداي، «ءبىز تاياۋ ءۇش-بەس جىل ىشىندە رەسۋرستار، شيكىزات تاۋارلارى، نەگىزگى ەكسپورتتىق تاۋارلارىمىزدىڭ باعاسى ارزان بولادى دەپ سانايمىز. سوندىقتان الداعى ءۇش جىلدىڭ بيۋدجەتىن سىرتقا ەكسپورتتايتىن نەگىزگى تاۋارلارىمىزدىڭ باعاسى ارزان بولادى دەگەن ەسەپپەن جاساۋعا كىرىستىك. ال بۇل كەيبىر باعدارلامالار مەن بيۋدجەتتىڭ كەيبىر شىعىندارىن قايتا قاراۋدى تالاپ ەتەدى» دەپ حابارلادى.
ال ازىرشە جۇرتتىڭ كوبى تەڭگە ديەۆالۆاتسياسىن كۇتىپ ءجۇر. ساراپشىلاردىڭ كوبى بۇل بولجامدى جىل باسىنان ايتىپ كەلەدى. بىرەۋلەر «ديەۆالۆاتسيا ءساۋىردىڭ 26 سى كۇنى، پرەزيدەنت سايلاۋ وتكەن سوڭ بولادى» دەپ بولجاعان. ەندى جۇرت قازاقستان پرەزيدەنتى مەن استاناسىنىڭ تۋعان كۇنى - 6 -شىلدەنى اتايدى.
قازىر جەكە تۇلعالاردىڭ 70، ال بيزنەستىڭ 65 پايىزىنىڭ دەپوزيتى ۆاليۋتادا جاتىر. قۇددى، 1998 -جىلى ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندايمىز.
قارجىلىق ساراپشى ايدارحان قۇسايىنوۆ Regnum اگەنتتىگىنە «قازىر جەكە تۇلعالاردىڭ 70، ال بيزنەستىڭ 65 پايىزىنىڭ دەپوزيتى ۆاليۋتادا جاتىر. قۇددى، 1998 -جىلى ءومىر ءسۇرىپ جاتقاندايمىز. ول كەزدە ازيادا تۇراقتى ەكى ۆاليۋتا - يۋان مەن تەڭگە قالعان بولاتىن. قازىر دە سونداي جاعدايدامىز. ول كەزدە جالعىز قازاقستان عانا ءوزىن «قايتپاس قايسار قالايى سولدات» ساناپ ەدى، اقىرى تەڭگەنى ءبارىبىر ديەۆالۆاتسيالادى» دەپ حابارلايدى.
قۇسايىنوۆ «دەۆالۆاتسيا اسا قاجەت» دەپ مالىمدەدى. ويتكەنى ونسىز ەكونوميكا كۇيرەپ، ءوندىرىس ورىندارىن جابۋعا تۋرا كەلەدى.
«ازاتتىق»
