قانمەن جازىلعان كىتاپ: كوماندير جاۋىنگەردىڭ جۇرەگىنە جول تابا ءبىلۋى قاجەت
قازاقپارات حالىقارالىق اگەنتتىگى بۇدان بۇرىن باۋىرجان مومىش ۇلى « موسكۆا ءۇشىن شايقاس» رومانىن نازارلارىڭىزعا ۇسىنعان بولاتىن. شىعارما وقىرماندار تاراپىنان جوعارى سۇرانىسقا يە بولدى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا باتىردىڭ « قانمەن جازىلعان كىتابىن» سىزدەرمەن بىرگە وقۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.
وتتى جىلداردا قان كەشە ءجۇرىپ، قان-تەرىن سارقىپ، بولاشاققا امانات رەتىندە قالدىرعان جازۋشىنىڭ بۇل ەڭبەگى جاستاردى پاتريوتيزمگە، ەرلىك-جىگەرگە، ادامگەرشىلىككە تاربيەلەيتىن ونەگەلى ءومىر مەكتەبى بولارى انىق.
***
سولدات سەزىمىنىڭ نازىكتىگى مەن ونىڭ ىشكى مادەنيەتتىلىگى، ادامگەرشىلىگى تۋرالى بىرەر ءسوز ايتا كەتەيىن. سوعىستاعى سولداتتاردىڭ اراسىندا ءوزارا قارىم-قاتىناس كوپ ادامدارعا وتە دورەكى كورىنەتىن سياقتى، كۇيەۋى اسكەري قىزمەتشى كەيبىر ايەلدەردىڭ تىلىندە كۇنى بۇگىنگە دەيىن «ءسىز مەنىڭ جان-جۇرەگىمدى سولداتتىڭ كەرزى ەتىگىمەن باسىپ ءوتتىڭىز» دەگەن تىركەس قولدانىلىپ كەلەدى، ال شىندىعىندا جاعداي بۇلاي ەمەس، مايدانداعى سولدات كەيبىرەۋلەر ويلاعانداي سونشالىقتى دورەكى ەمەس، مەن كەز كەلگەن سۇيگەن ايەلدىڭ بويىنداعى وتە ءبىر نازىكتىك، بيازىلىق، يناباتتىلىقتان دا سولداتتىڭ جانى نازىگىرەك، قايىرىمدىراق دەپ ايتار ەدىم، ويتكەنى ۇرىس دەگەنىمىز - ادام بويىنداعى بارلىق سەزىمدەردىڭ شارپىسۋى، شيىرشىق اتۋى عوي.
ەگەر بايىپتاپ قاراساق، وندا (ۇرىس جاعدايىنا) جاۋىنگەرلىك ومىرگە، ونىڭ قايعىلى تاجىريبەلەرىنە بايلانىستى ادام نە نارسەگە قابىلەتتى بولسا، سونىڭ بارىندە دە شىنايى، ىشكى ادەپ پەن يناباتتىلىق، جىلى شىرايلىلىق بار. سەنىڭ جان دۇنيەڭدى قىسىلشاڭ جاعدايدا جاۋىنگەر جولداسىمنان ماڭگى كوز جازىپ، ايىرىلىپ قالۋىم ىقتيمال دەگەن وي ۇنەمى مازالار بولسا، ءارى ونىڭ ولىمىنەن كەيىن سەنىڭ كومەگىڭ مەن دەمەۋىڭە ەندى مۇلدەم دىلگەر ەمەس، سەن ءۇشىن ءومىرىن قيعان جانعا قول ۇشىن دا بەرە الماعاندىعىڭا ءوزىڭدى ءومىر بويى نالىپ ازاپقا سالىپ وتەر بولساڭ، ءسىرا، قارۋلاس قاندى كويلەك جولداسىڭنىڭ ساعان ارتقان مىندەتىنەن قالايشا باس تارتىپ، ونى رەنجىتە الماقسىڭ.
ولىلەردىڭ ارۋاعىنىڭ الدىندا قايتىپ كەشىرىم سۇراماقسىڭ، ونىڭ قۇلاعىنا سەنىڭ ءۇنىڭ جەتەر مە؟ قالايشا دورەكىلىك كورسەتىپ، رەنجىتۋگە بولادى؟ ۇرىس ادامداردى اۋىزبىرشىلىككە، ۇيىمشىلدىققا جۇمىلدىرادى. سولداتتاردىڭ اراسىندا قالىپتاسقان جاۋىنگەرلىك ىنتىماقتاستىق مىزعىماس بەرىك بولاتىنى دا سوندىقتان. راس، دورەكى قارىم-قاتىناس جاساۋ تۇسىنبەستىك سالدارىنان ساپتا جۇرۋگە ۇيرەتۋ كەزىندە ورىن الادى، ويتكەنى ساپتا جۇرۋگە ۇيرەتۋدىڭ باستى ماقساتى ۇرىس تالاپتارىنا ۇيرەتۋ، جاتتىقتىرۋ بولىپ تابىلادى، جاتتىعۋدا كوماندا مۇلتىكسىز ورىندالاتىن قاسيەتتى نارسەدەي سولداتقا دارىتىلادى، وندا قيمىل-قوزعالىس، ءجۇرۋ كەزىندە ەشبىر قينالماي-اق كوماندانى ەركىن، اۆتوماتتى تۇردە ورىنداۋعا قول جەتكىزىلەدى.
وسىنداي تۇسىنبەۋشىلىكتىڭ سالدارىنان بارىنە بىردەي كۇيە جاعۋعا، « سولدات» دەگەن ءسوزدى ونىڭ ىشكى مازمۇنىنا مۇلدەم كوڭىل اۋدارماي دورەكىلىك « سيمۆولىنا» اينالدىرۋعا بولماس. جوق، بۇلاي ويلاعانداردىڭ كوبىسى قاتەلەسەدى. مەن سولداتتان نازىك، بيازى جان جەر بەتىندە جوق دەپ سەنىمدى تۇردە ايتا الامىن.
كوماندير - باستى تۇلعا، اسكەردىڭ ميى، ۇرىستى ۇيىمداستىرۋشى، جەڭىسكە جەتكىزۋشى ادام. كوماندير تۋرالى پىكىر ايتىپ، جازعان كەزىمدە، مەن كومانديردىڭ تۆورچەستۆولىق ادام ەكەنىن دالەلدەيمىن. بىزدەر ادەبيەتشىلەردى، سۋرەتشىلەردى، كومپوزيتورلاردى تۆورچەستۆولىق ەڭبەكتىڭ ادامدارى دەپ اتايمىز، الايدا ءبىز ۇرىس پەن سوعىس تەك عىلىم عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ونەر دە دەپ ايتاتىن بولساق، وندا بۇل ونەردى - ۇرىستى ۇيىمداستىرۋشى مەن جۇرگىزۋشى - ول دا تۆورچەستۆولىق تۇرعىدان ويلاۋشى، جاساۋشى ادام بولعانى ەمەس پە؟
كوماندالىق ەتۋ دەگەنىمىز - ءوزىڭنىڭ ابدەن بايىپتالعان ەركىڭدى ورىنداۋعا ەرىكسىز كوندىرۋ، ءامىر ەتۋ، ومىردە ءوز تۆورچەستۆولىق ويىڭدى تايسالماي جۇزەگە اسىرۋ دەگەن ءسوز، مۇنى اسكەري تەرمينولوگيامەن ايتقاندا تۇپكى ويدىڭ شەشىمى دەيدى.
سولداتتىڭ العاشقى ەرلىگى - بۇل سوۆەت وفيتسەرىنىڭ ەركىنە مويىن ۇسىنۋ، باعىنۋ. وفيتسەردىڭ العاشقى ەرلىگى - حالىقتىڭ اتىنان، مەملەكەتتىڭ اتىنان ءامىر ەتە ءبىلۋ. حالىق اتىنان اسكەري ەرلىگى ءۇشىن العىس ايتىپ، جىگەرلەندىرە ءبىلۋ، ونى بىزدەر جاۋىنگەرلىك قۇرمەت كورسەتۋ دەيمىز. ارمياداعى ەڭ قيىن شارۋا مويىنسۇنۋ، باعىنا بىلۋشىلىك، ال ءامىر ەتۋ - مويىنسۇنۋعا قاراعاندا ودان دا قيىنىراق ءىس.
ويلانىپ تۇجىرىم جاساۋ ويلاعان نارسەنى ورىنداعاننان كۇردەلىرەك. ناعىز اقىلدى كومانديردىڭ جاساعان شەشىمى - بۇل دا اۋىر تۆورچەستۆولىق ەڭبەك، ول ونىڭ تۆورچەستۆولىق ويىنىڭ جەمىسى بولىپ تابىلادى. ماسەلەنىڭ دۇرىس شەشىمىن تاۋىپ، قاراماعىنداعىلارعا بۇيرىق بەرگەنشە، كومانديردىڭ ىشتەي قانشاما ويلانىپ، تولعانۋىنا، ۋايىم- قايعى جەۋىنە، قينالىپ، مازاسىزدانۋىنا، تولقۋىنا تۋرا كەلەدى.
شابلون - قاتىپ قالعان ۇلگى - تۆورچەستۆولىق شەشىم ەمەس، ءارى ول كوبىنەسە جەڭىسكە قول جەتكىزە بەرمەيدى. جاۋىنگەرلىك باقىت ۇرىستا كومانديرگە كەزدەيسوق كەلمەيدى، جەڭىسپەن كەلەدى، ال باسشىنىڭ ءوزى تابىسقا جەتكىزۋشى تۇلعا بولماق. ەگەر اسكەردى جەڭىسكە جەتكىزگەن ۇرىس قيمىلدارىنىڭ سەبەبىنە تەرەڭ تالداۋ جاساۋعا تىرىسىپ كورسەك، وندا كومانديردىڭ تۇپكى ويى بويىنشا ۇرىستى ۇيىمداستىرۋ مەن ونى جان- جاقتى قامتاماسىز ەتۋدەگى، ۇرىس تارتىبىنە كوشىرۋ، الدا بولاتىن ۇرىستى مۇقيات تالداۋ مەن وعان ازىرلەنۋ جانە جۇزەگە اسىرۋداعى ويلى دا بەلسەندى كومانديردىڭ تۇلعاسى بايقاۋسىز قالا الماسا كەرەك- ءتى. ءوز مىندەتىنە ويلى كوزبەن قاراۋ - كوماندير قىزمەتىنىڭ تۆورچەستۆولىق نەگىزى بولىپ سانالادى.
ۇرىس جاعدايىندا كوبىنەسە كومانديردىڭ جالعىز بولۋى جاعدايعا بايلانىستى قاجەتتىلىكتەن تۋادى، ويتكەنى سىن ساعاتتا، شەشۋشى كەزەڭدە قاراماعىنداعىلاردىڭ ءبارىنىڭ نازارى قانداي شەشىم جاسار دەپ كومانديرگە قادالادى، ال ونىڭ جۇزىنەن مۇندايدا كۇدىك تە، قورقىنىش تابى دا بىلىنبەۋى كەرەك. كومانديردىڭ تولقۋى - قاراماعىنداعىلاردىڭ تولقۋى، كومانديردىڭ قورقىنىشى - باتالوننىڭ قاشۋى بولماق.
كوماندير ءوزىنىڭ بويىنداعى ارپالىس سەزىمىن، قورقىنىشىن جەڭبەي، جالپى ۇرىسقا كىرۋگە قاقىسى جوق. ۇرىس كەزىندەگى كومانديردىڭ مىندەتى - ەرلىكپەن ءولۋ ەمەس، جاۋىنگەرلىك تاپسىرمانى ورىنداپ شىعۋ، دەمەك كوماندير قويان- قولتىق، قولما-قول ايقاستىڭ عانا سولداتى ەمەس، اقىل- پاراساتتىڭ دا سولداتى بولعانى ءجون.
بۇگىنگى كۇننىڭ ءساتسىز تاجىريبەسى ەرتەڭگى ءساتتى ىستەردىڭ حابارشىسى بولۋعا ءتيىس جانە دە وفيتسەرگە ونىڭ ساتسىزدىگىن كورسەتۋدەن قورقۋ، تايساقتاماۋ قاجەت. كوماندير جان- جاقتى، وتە ساۋاتتى، قاتال دا قارا قىلدى قاق جارار ءادىل، ادال جانە ءوزى جاساعان شەشىمىنىڭ دۇرىستىعىنا تايساقتاماي، سەنىمدى بولۋعا ءتيىس. وفيتسەر ادامگەرشىلىگىنىڭ، ار- نامىسىنىڭ جانە ابىرويىنىڭ ءمانى دە وسىندا جاتسا كەرەك. تەك وسىنداي كومانديردەن عانا سولدات، ونىڭ بولمىسىنان مەملەكەتتىڭ وكىلىن - ءادىل تورەشىنى، قاتال ايىپتاۋشىنى، قىزۋ قورعاۋشىنى، قامقورشى اكەنى كورىپ قايمىعادى، قورقادى، سىيلايدى، ونى ادىلدىگى ءۇشىن جاقسى كورەدى، ونىڭ ار- وجدانىنا مىسقالداي دا كۇدىكسىز، تولقۋسىز تولىق سەنەدى. جاۋىنگەر وعان سەنەدى، ونىڭ قاتالدىعى مەن ءادىل تالابىنىڭ الدىندا باسىن قارا جەرگە جەتكەنشە يەدى.
سولداتتىڭ جان دۇنيەسىنە ەنە ءبىلۋ كەرەك، ونىڭ سانا- سەزىمىنە، پسيحيكاسىنا ىقپال ەتىپ، باسقارا بىلگەن ءجون، قىزمەت مۇددەسى جولىندا ونىڭ جاندى جەرىنە دە ءتيىپ، ويلاستىرىلعان قيمىلداردى، قويىلعان مىندەتتەردى ورىنداۋ، جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ونى بارىنشا جۇمىلدىرۋ قاجەت، سولداتتىڭ بارلىق قاسيەتتەرىن مورالدىق جانە كۇش- قۋاتىن، قاجىر- قايراتىن بىلگەن دۇرىس، سولداتتىڭ ءوسىپ- جەتىلۋىنە كومەكتەسىپ، ونىڭ بويىنا ۇنامدى، جاقسى، وزىق قاسيەتتەردى دارىتىپ، جاۋىنگەرلىك دوستىققا، ءوز ءبولىمىن تۋعان جاۋىنگەرلىك سەمياداي سۇيۋگە تاربيەلەۋ قاجەت. بۇل - كومانديردىڭ قاسيەتتى مىندەتى، بورىشى بولۋعا ءتيىس.
ۇنەمى تىنىمسىز باقىلاپ وتىرۋ قاراماعىنداعىلارعا سەنىمسىزدىك كورسەتۋ ەمەس، بۇل - جۇمىس مادەنيەتى، ول بۇيرىقتى ورىنداۋشىلاردىڭ بويىندا ءاربىر ادامعا ءتان العاشىندا ىشتەي قارسىلىق بىلدىرۋشىلىكتى باسا، تارقاتا وتىرىپ، قابىلداعان شەشىمدى قالاي بولعان كۇندە دە، كەز كەلگەن جاعدايدا ىسكە اسىرۋعا دەگەن كومانديردىڭ كايتپاس ەرىك- جىگەرىنە سەنىمدىلىك تۋدىرادى، سولداتتىڭ سانا- سەزىمىن ءوز كۇش- قۋاتى مەن قابىلەتىن العان مىندەتتى ءدال ورىنداپ شىعۋعا قولدانۋ قاجەتتىگىنە جۇمىلدىرادى.
وفيتسەر ەش ۋاقىتتا دا وزىنەن شەنى تومەن ادامدارعا تاكاپپارسىنىپ، مەنمەنسىنىپ قاراۋعا، ۇنەمى قيتىعىنا ءتيىپ، ولارعا قازىمىرلىق كورسەتۋگە، دورەكى ەسكەرتۋ جاساۋعا، قۇرعاق اقىل ايتىپ، ايقايلاپ، ءتىل تيگىزۋگە جول بەرمەۋگە ءتيىس، ادامنىڭ ادامگەرشىلىگىن، جاۋىنگەردىڭ مۋنديرى مەن ابىرويىن قۇرمەتتەۋ، سىيلاۋ - سوۆەت وفيتسەرىنىڭ نەگىزگى قاسيەتى بولماق.
كوماندير جاۋىنگەردىڭ جۇرەگىنە جول تابا ءبىلۋى قاجەت، ول سولداتتىڭ سىر ساندىعىنىڭ كىلتىن ءوز قولىنا الا بىلگەنى ءجون. سولداتتىڭ سىر ساندىعىنىڭ ءۇش كىلتى بار: ول - اقىل، ەرىك، سەزىم. اشۋ- ىزامەن ەمەس، اقىل- پاراساتپەن ۇيرەت، مەيىرىمدىلىكپەن، ىنتا- ىقىلاسپەن ۇيرەت، ءبىراق ءجونسىز ماقتاما، ورىنسىز جەكىرىپ سوكپە، داتتاما، قويانشىعى ۇستاعان ادامداي قۇر بوسقا ايقايلاپ باقىرما، ورىندى جەردە قاتال بول. قاتالدىق ءادىل بولسىن، ول ەش ۋاقىتتا سولداتتىڭ بويىنداعى ادامگەرشىلىك سەزىمىنە، نامىسىنا ءتيىپ قورلامايتىنداي بولسىن.
قاتالدىق ازاماتتىق مىنەز- قۇلىق نورماسى شەگىنەن اسىپ كەتپەۋى قاجەت. وسىدان كەلىپ كومانديردەن قاراماعىنداعى جاۋىنگەرلەردى جاقسى ءبىلۋ، ولاردى ۇيرەتە ءبىلۋ، تاربيەلەي ءبىلۋ، باسشىلىق ەتە ءبىلۋ تالاپ ەتىلەدى. جۇزدەگەن، مىڭداعان ادامداردىڭ تاعدىرى كومانديردىڭ قولىندا. ول ادامدارعا جەكە ۇلگى- ونەگە كورسەتۋ، كوزىن جەتكىزۋ جولىمەن دە، سونداي-اق ءماجبۇر ەتۋ ارقىلى دا ىقپال ەتە بىلۋگە مىندەتتى.
ول قايتكەن كۇندە دە جان- تانىمەن بەرىلە تەمىردەي اسكەري ءتارتىپ ورناتۋعا قول جەتكىزەدى. ول تەز ارادا دۇرلىگۋشىلەردىڭ، يت كورگەن ەشكى كوزدەنىپ ۇرەيلەنۋشىلەردىڭ ەكپىنىن باسىپ، ولاردىڭ تىزگىنىن ءوز قولىنا الا بىلۋگە ءارى ادال جاۋىنگەرلەرگە وتان الدىنداعى ءوز بورىشىن اقىرىنا دەيىن ورىنداپ شىعۋىنا مۇمكىندىك بەرۋگە ءتيىس.
ويتكەنى كوماندير - جەڭىستىڭ اتاسى، تاباندىلىقتىڭ جان جۇيەسى، تۇتقاسى (ونىڭ تاباندىلىعىنا بايلانىستى وعان باعىناتىن ادامدار بارلىق كۇش- قايراتىن اياماي جۇمسايدى)، ول كوللەكتيۆتىڭ ابىرويى - ونىڭ ابىرويى، كوللەكتيۆتىڭ ماسقارا قارابەت بولۋى - ونىڭ ماسقارا قارابەت بولۋى ەكەنىن ءبىر ءسات تە ۇمىتپاي، ەشبىر اسىپ- ساسپاي، تولقىماي، ويلانىپ جاتپاستان ۇرىس دالاسىنان قۇرىش قولىمەن ارام شوپتەردى ءتۇپ تامىرىمەن جۇلىپ العانداي قورقاقتار مەن ۇرەيشىلەردى اياۋسىز جازالايدى، ونىڭ تاعدىرى جاۋىنگەرلەردىڭ تاعدىرىمەن تىعىز بايلانىستى، ونىڭ ۇرىستاعى ءومىرى ءوزى باسشىلىق ەتەتىن جاۋىنگەرلىك كوللەكتيۆكە تاۋەلدى.
كومانديردىڭ جەكە ۇلگى- ونەگەسى باسقارۋ قۇرالى بولىپ تابىلادى، ۇلگى- ونەگەنى وعان دەگەن قاجەتتىلىك بولعان جاعدايدا عانا كورسەتكەن جون، سوندا عانا ول ورىندى، ىقپالدى بولماق. جەكە ۇلگى- ونەگەنى كورسەتكەن كەزدە ەلىكتىرىپ، قالعان جاۋىنگەرلەردى تەگىس ءوز سوڭىنان ىلەستىرىپ الا كەتەتىندەي ەتىپ جاساي بىلگەن ءجون.
باتىرلىق دەگەنىمىز - قويىلعان تاپسىرمالاردى ورىنداۋ مۇددەسى تۇرعىسىنان ۇرىس دالاسىندا سولداتتاردى ۇستاپ تۇرا بىلۋشىلىك. ساقتىق جاساي وتىرىپ، باتىل تۇردە قيمىلداۋ - باتىردىڭ باستى قاسيەتى بولسا كەرەك- ءتى. كوزسىزدىك - باتىرلىق ەمەس، ەسەرسوقتىق. كوماندير كوزسىزدىك جاساپ، باتىل، باتىلدىق، تاباندىلىق كورسەتپەي ەستى بولا الماسا كەرەك.
كومانديردىڭ ۇرىستا بەرگەن كومانداسىنىڭ تەك باسقارۋ قۇرالى رەتىندە عانا ەمەس، كۇرەستى جەڭىسپەن اياقتار سولداتتىڭ بويىنداعى پارىز سەزىمىنىڭ قورقىنىش سەزىمىن جەڭەر قۇرال رەتىندە دە باعا جەتپەس ۇلكەن ءمانى بار. جاۋىنگەرلەردى قاتاڭ تارتىپتىلىككە، ەڭ الدىمەن ءوزىن- ءوزى ۇستاي بىلەتىن، ءتارتىپتى مۇلتىكسىز ساقتايتىن، ءتارتىپ جاعىنان ۇلگى- ونەگە كورسەتەتىن، قاراماعىنداعىلاردىڭ سەنىمىنە يە بولعان ءارى سولداتتاردىڭ اراسىندا ولارعا ءادىل بولىپ، جەكە باسى مەن ابىرويىن قۇرمەتتەپ، ولاردىڭ مۇقتاجى مەن قاجەتتىلىكتەرى (رۋحاني قاجەتتىلىكتەردى قوسا) جونىندە ۇنەمى قامقورلىق جاساپ، سولداتتارمەن جاقىن ارالاسىپ، ءبىراق بارلىق ماسەلەدە دە ءسوزسىز قاتاڭ تالاپ قويۋشىلىعىمەن سۇيىسپەنشىلىككە بولەنگەن كوماندير عانا ۇيرەتە الادى. كوماندير بارلىق ۋاقىتتا، بارلىق جاعىنان ۇلگى- ونەگە تۇتارلىق ادام بولۋعا ءتيىس.
تەك سوندا عانا ول ۇستىنە كيگەن مۋنديرىنە ماقتانا الۋعا قاقىسى بار، ونىڭ كيىمىنىڭ جىلتىراعان تۇيمەسى مەن جاعاسى سولداتتاردىڭ كوزىنە كوزگە شىققان سۇيەلدەي كورىنبەي، قايتا جاۋىنگەرلەر ءوز كومانديرىن ماقتانىش ەتەتىن بولادى. كومانديردىڭ اتاعى، بەدەلى ارتىپ، جاۋىنگەرلەردىڭ اراسىندا سۇيىسپەنشىلىككە بولەنگەن سايىن سولداتتار دا ىلتيپاتپەن، قۇرمەتپەن قارايتىن بولادى.
سۇيىسپەنشىلىككە بولەنبەگەن، بەدەلگە يە بولماعان كومانديرگە سولداتتاردىڭ ءىلتيپاتى دا تومەن. ءادىل تۇردە جازالاۋشىلىق كومانديرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىككە نۇقسان، كىر كەلتىرمەيدى. ادىلەتسىزدىككە سولداتتار توزە المايدى. ءادىل، ارى تازا كوماندير ارتقا قاراپ جالتاقتامايدى. قارۋمەن قاتار كومانديردىڭ جاراعىندا ءوزىنىڭ قاراپايىمدىلىعىمەن، شىنشىلدىعىمەن سولداتتاردىڭ جان دۇنيەسىنە قوزعاۋ سالار، ولاردىڭ جاندى جەرىنە ءدوپ تيەر جاۋىنگەرلىك ءسوز بولعانى ءجون.
كومانديردىڭ قولىندا جاۋىنگەرگە ىقپال ەتەتىن كوز جەتكىزۋدەن باستاپ ءماجبۇر ەتۋگە دەيىنگى بارلىق قۇرال ءتۇرى جيناقتالىنعان. كوماندير دەگەنىمىز - وكىمەت، ال قاجەت بولعان جاعدايدا بىردە- ءبىر وكىمەت ءماجبۇر ەتۋدەن باس تارتقان ەمەس. كومانديردىڭ قاتالدىعى ابدەن ويلاستىرىلعان، بايىپتالىنعان قاتالدىق بولعانى ءجون، ويتكەنى سوعىستىڭ اۋىر، جانعا باتار قايعىلى كەزەڭى كومانديردەن اياۋسىز قاتال دا سۇستى بولۋدى تالاپ ەتەدى.
سوعىس باعىنۋ مەن مويىنسىنۋدا بەيبەرەكەتسىزدىككە توزبەيدى. ءادىل تۇردە اياماي جازالاۋشىلىق دەگەنىمىز - گۋمانيزم، بۇل دا ادامدى سۇيۋشىلىك ەمەس پە؟ كوماندير اتقا تاڭىپ قويعان ەبەدەيسىز تۇلىپ ەمەس، ول دوداعا تۇسەر ناعىز شاباندوز بولۋعا ءتيىس. ەگەر وفيتسەردىڭ بەينەسىن ونى ءوسۋ ۇستىندە، جاعدايدىڭ بارىسىن ءجىتى قاداعالاپ وتىراتىن، ودان جەڭىستى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭا نارسەلەردى تابا الاتىن، قالىپتاسقان احۋالدى دەر كەزىندە باعالاپ، تالداي بىلەتىن جانە جيناقتاپ، قورىتىندى شىعارا بىلەتىن جانە كۇنى بويى ءوز ويىن ايتىپ سارناي بەرمەي، سولداتتىڭ ءالى جەتكىزە قويماعان تىڭ ويلارىن دامىتا الاتىن ەتىپ كورسەتكەن جاعدايدا كۇشتى بولماق؛ ويتكەنى كوپشىلىك بۇقارانىڭ جاقسى نارسەلەرىن قابىلداپ، ونى جيناقتاۋ - بۇل باسشىنىڭ قيىن دا كۇردەلى مىندەتى مەن پارىزى.
ءتۇسىنۋ تالداۋدان گورى الدەقايدا كۇردەلىرەك. كەيبىر اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىندا گەنەرالدار مەن وفيتسەرلەردىڭ بەينەلەرى قىزمەت ەتۋ مەن ۇرىس تاجىريبەلەرىنەن جانە دۇشپاننان ۇيرەنە وتىرىپ، سوعىستىڭ بارىسىن بىرتىندەپ بايىپتاپ-تۇسىنەتىن ادام ەتىپ، تابيعي ءوسۋ ۇستىندە كورسەتىلمەي، ولار سويلەگەن كەزدە اۋزىنان ۇنەمى اقىلدى ءسوز عانا شىعاتىن، زەردەلى ادامداردىڭ ۇلگىسى ەتىپ سۋرەتتەلىنەدى.
سوندىقتان « ۇنەمى ۇيرەتۋ كەرەك» دەگەن ديەۆيزدى « ۇنەمى ۇيرەنۋ كەرەك» دەگەن ديەۆيزبەن الماستىرىپ، قاراماعىنداعىلاردى « مەنىڭ پولكىم - مەنىڭ اكادەميام» دەگەن پرينتسيپ بويىنشا ۇيرەتۋ كەرەك. رۋحى مەن ەرىك-جىگەرى مىقتى، بەرىك مىزعىماس تارتىپپەن بىرىككەن ۇيىمشىل جاۋىنگەرلىك كوللەكتيۆتى تاربيەلەۋ، مىنە، كومانديردىڭ باسشىلىق ەتە ءبىلۋ ونەرىنىڭ جيىنتىعى دا وسىندا جاتسا كەرەك.
ەگەر اۆتور كومانديردىڭ ۇرىسقا كىرەر الدىنداعى وي تولعانىسىن، كۇنى بۇرىن ۇرىستى ويلاپ ۋايىم- قايعى جەۋىن، ەرىك- جىگەر كۇشى مەن ءوز قابىلەت- قارىمىن قارۋ- جاراعى مەن حالقىنىڭ جانە وزىنە سەنىپ تاپسىرىلعان سولداتتاردىڭ ار- نامىسى الدىندا سىناۋىن، ياعني بۇرىن ءوزىم ايتقان « اقىل مەن اقىلدىڭ كۇرەسى»، «ءوز بويىنداعى ارپالىسقان سەزىمدەردى جەڭۋدى» تۇسىنە العان بولسا، وندا ول گەنەرال مەن وفيتسەردىڭ بەينەسى بۇدان جارقىن شىققان بولار ەدى.
ەڭ قيىنى - شىدامدىلىق، توزىمدىلىك، بايسالدىلىق پەن سابىرلىلىق كورسەتۋ، تۆورچەستۆولىق تۇرعىدان دۇرىس، پاراساتتى ويلاي ءبىلۋ. وفيتسەردىڭ بەينەسى ارقىلى باسشىلىق ەتۋ پسيحولوگياسىن مايداندا قالاي بولسا، سولاي ەتىپ كورسەتۋ قاجەت. مەن بۇل انىقتامالارعا تىم ۇزاعىراق توقتالىپ وتىرعان سەبەبىم - مۇنداي قاسيەتتەردى اشىپ كورسەتپەيىنشە، ادەبيەتتە ناعىز وفيتسەردىڭ، كومانديردىڭ بەينەسىن جاساۋ مۇمكىن ەمەس. وفيتسەردى تەرەڭ تۇسىنبەيىنشە، ۇرىس پەن كۇرەستىڭ ءمانىن دە تەرەڭ ۇعىنا المايسىڭ. سونىمەن، كوماندير - جەڭىسكە جەتكىزۋشى ادام كۇننىڭ توڭىرەگىن اينالىپ جۇرەتىن پلانەتالار سياقتى، بارلىق ماسەلەلەر ونىڭ توڭىرەگىندە قوزعالىستا بولىپ، شەشىلىپ جاتاتىن باستى تۇلعا ەكەن.
شىعارما ادەبي KZ پورتالىنان الىندى.
جالعاسى بار
