دەپۋتاتتار دەمالىستان باس تارتتى - باسپا سوزگە شولۋ
بەسىنشى سايلانعان ەل پارلامەنتى ءوز تاريحىندا العاش رەت جازعى كانيكۋلدى كەيىنگە قالدىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى، دەپ جازادى «ايقىن» گازەتى.
ءماجىلىس پەن سەناتتان «5 حالىقتىق رەفورما» مەن «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ءتيىستى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ تالاپ ەتىلەدى. الدا كونستيتۋتسيالىق زاڭ جوبالارى دا كەلىپ تۇسپەك.
«پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ كەشەگى بىرلەسكەن وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىنە «بەسىنشى سايلانعان پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىنىڭ جۇمىسىن 2015 -جىلعى 15 شىلدەگە دەيىن ۇزارتۋ» ماسەلەسى شىعارىلدى. وسىنىڭ الدىنداعى 2- سەسسيا 2013 -جىلعى 28 -ماۋسىمدا، ال 3- سەسسيا - 2014 -جىلعى 30 -ماۋسىمدا جابىلعان بولاتىن.
- پارلامەنتتى الدا جۇمىستىڭ ۇلكەن اۋقىمى كۇتىپ تۇر! - دەدى ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس ءتوراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ. - بۇل ءوز كەزەگىندە بىزدەن جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ۇيلەسىمدى جۇمىس جۇرگىزۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى ۋاقىتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا ءبىز پارلامەنت سەسسياسىن ۇزارتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىردىق. بۇعان ەشكىم قارسىلىق بىلدىرمەدى: سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى كانيكۋلدى 16 -شىلدەدەن باستاۋعا رۇقسات ەتەتىن قاۋلىنى ءبىراۋىزدان قابىلدادى»، - دەلىنگەن «دەپۋتاتتار دەمالىستان باس تارتتى» اتتى ماقالادا.
«ايقىن» وسى كۇنگى سانىندا مۋلتيميلليونەر سايدمۋرود داۆلاتوۆپەن سۇحبات جاريالاپ وتىر.
حالىقارالىق بيزنەس- ترەنەر، مۋلتيميلليونەر سايدمۋرود داۆلاتوۆتى بۇگىندە كوپ ادام بىلەدى. الەمنىڭ 63 ەلىندە ترەنينگ وتكىزگەن. بيزنەس- ترەنينگ جۇرگىزىپ جۇرگەنىنە جيىرما جىلعا جۋىقتادى. ونىڭ ترەنينگىنە ەندىگى ميلليونداعان ادام قاتىستى.
«سايدمۋرود داۆلاتوۆ، حالىقارالىق بيزنەس - ترەنەر، ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. كوبىنە بيزنەسمەندەر بارادى. «قۇمىرسقانىڭ فيلوسوفياسى» اتتى سەريالىق بەستسەللەر كىتابىنىڭ اۆتورى. وتىزدان استام كومپانيانىڭ قوجايىنى. الماتىعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا ءبىز سايدمۋرودپەن سۇحباتتاسقان بولاتىنبىز. اڭگىمەمىز نەگىزىنەن، اقشا، قارجىلىق ساۋاتتىلىق، بيزنەس- ترەنينگ توڭىرەگىندە ءوربىدى»، - دەلىنگەن «ومىردەگى ەڭ ماڭىزدى نارسە - اقشانى باسقارۋ» اتتى سۇحباتتا.
- قىشلاقتا ءوستىم، بالاباقشا دەگەننىڭ نە ەكەنىن بىلگەن جوقپىن، - دەپ باستادى اڭگىمەسىن بيزنەس- ترەنەر. - سودان ورىس ءتىلىن ۇيرەنە المادىم. ورتا مەكتەپتى جاقسى ءبىتىردىم. تەك ورىس تىلىنەن عانا تورتتىك باعا الدىم، قالعانى كىلەڭ بەستىك بولدى. پوليتەحنيكالىق كوللەدجگە ءتۇستىم، كەيىن تاستاپ كەتتىم. وقيتىن اقشام بولمادى. زاڭ فاكۋلتەتىندە، مۋزىكالىق اكادەميادا وقىدىم، قارجىلىق جاعدايعا بايلانىستى ولاردى تاستادىم. ءسويتىپ، رەسەيگە بارىپ اقشا تاۋىپ، ەلگە كەلىپ وقۋىمدى جالعاستىرۋدى ويلادىم. جارتى جىل دالادا تۇنەپ، جۇك تاسۋشى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قوقىستا جاتقان ناندى تەرىپ جەگەن كەزدەرىم دە بولدى. مۇنىڭ ءبارى - شىندىق، مۇنى ايتۋدان ارلانبايمىن. تابىس ەشكىمگە وڭايلىقپەن كەلمەيدى.
- الدىمەن قارجىلىق ساۋاتىمدى ارتتىرۋىم كەرەك بولدى. ءسويتىپ، كوپتەگەن ترەنينگتەرگە قاتىسا باستادىم. ناتيجەسىندە، اقشانىڭ، بيزنەس دەگەننىڭ نە ەكەنىن ءبىلدىم. الەمگە ايگىلى بودو شەفەر، ستيۆەن كوۆي، برايان ترەيسي، تەتسۋو ياسۋي سەكىلدى بيزنەس- ترەنەرلەردەن ساباق الدىم. مەن ولاردىڭ ءارقايسىسىنان جەكە-جەكە ساباق الدىم، دارىستەرىنىڭ ءار ساعاتىنا 10 مىڭ ەۆرو جۇمسادىم. سەنەسىز بە، ستيۆەن كوۆيدىڭ ءبىر ساعاتتىق ساباعىنا 17 مىڭ ەۆرو تولەپ وتىردىم. سوندا ءبىر عانا ساباق الۋ ءۇشىن 600 مىڭ دوللار جۇمساعان ەكەنمىن. بودو شەفەر مەنىڭ قارجىلىق ساۋاتىمدى اشتى. اينالدىرعان جەتى جىلدا قارجىنىڭ استىندا قالاتىنىمدى ايتتى. اللانىڭ قالاۋى شىعار، ءۇش جىلدا قارجىگەر بولىپ شىعا كەلدىم، - دەيدى كاسىپكەر.
***
«ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ بۇگىنگى سانىندا تاريحشى، ل. ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى تاريح فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى، پروفەسسور تىلەگەن سادىقوۆتىڭ «قازاق حاندىعى ادەت- عۇرىپ زاڭىنىڭ ىزگى جۇيەسىن قالىپتاستىردى» اتتى ماقالاسى جاريالاندى.
«وتكەن تاريحتى تارازىلاساق، قازاق حالقىنىڭ كۇرەسى ونداعان عاسىرعا سوزىلاتىن كۇردەلى ساياسي- تاريحي كەزەڭدەردەن تۇراتىنىن كورەمىز. بۇل ماسەلە قازاق حالقىن قۇراعان رۋ-تايپالار كەزەڭىنەن باستاۋ الىپ، قازاق حاندىعىنىڭ قۇرىلۋى، ونىڭ ساياسي دامۋى، الەۋمەتتىك جانە رۋحاني دامۋى، حالىقتىڭ ۇلتتىق پسيحولوگياسىنىڭ قالىپتاسۋ ەرەكشەلىكتەرى سان رەت تاريح تەزىندەگى قاتاڭ سىناقتاردان ءوتتى»، - دەيدى اۆتور.
«قانى سۋداي اققان، سۇيەگى تاۋداي بوپ جاتقان، بەك ۇلدارى قۇل بولىپ، پاك قىزدارى كۇڭ بولعان» ەلدىڭ جاعدايىن كۇرت وزگەرتىپ، «ءولىمشى حالىقتى تىرىلتكەن، جالاڭاش حالىقتى، كەدەي حالىقتى باي ەتكەن، از حالىقتى كوپ قىلعان، تاتۋ ەلگە جاقسىلىق قىلعان» كۇلتەگىن سىندى باتىرلار ازاتتىق، ەركىندىك ءۇشىن قاسىق قانى قالعانشا كۇرەستى.
ەل بولۋ ءۇشىن تاق باسىنداعى قاعاندارى مەن دانا ابىزدارى تۇركى ەلىن ساقتاۋ جانە دامىتۋ ماسەلەسىنە ساياسي تۇرعىدان قاراپ، ەل تاۋەلسىزدىگىن ءومىردىڭ ءمانى سانادى. وشپەيتىن ماقسات- مۇراتتارىمىز بەن مادەني- رۋحاني قۇندىلىقتارىمىزعا نەگىزدەلگەن، قازاق حالقى مەن ەلىمىزدە تۇرىپ جاتقان وزگە دە ۇلتتاردى ءبىر ارناعا توعىستىراتىن ەلباسى ۇسىنعان «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى وتكەنىمىزدەن ءتالىم الا وتىرىپ، بولاشاعىمىزدى باياندى ەتۋ جولىنداعى مۇراتىمىزدىڭ ءبىرى»، - دەلىنگەن ماقالادا.
***
قاراعاندى وبلىسىنىڭ قاراكەڭگىر اۋىلىندا مال جاپپاي قىرىلىپ جاتىر، دەپ حابارلايدى رەسمي تىلدە جاريالاناتىن «ۆرەميا» باسىلىمى. «زاگادوچنايا زارازا» اتتى تاقىرىپپەن جاريالانعان ماقالادا اتاپ كورسەتىلگەنىندەي، قازىردىڭ وندا 20 باس مال ارام قاتسا، تاعى 100 باس سيىر مەن قوي قاتەرلى دەرتتى جۇقتىرعاندىعى انىقتالدى.
«قازىر ستوماتيت، ميكروباكتەرياز، پاستەرەللەز اۋرۋلارىنا كۇدىك تۋىپ تۇر. «ولاردىڭ ادامعا ەش قاۋىپى جوق. دەگەنمەن ءقازىر اۋرۋدى تاراتپاۋ ءۇشىن جاڭاعى قاراكەڭگىر اۋىلىندا مالداردى ۋاقىتشا شەكتەۋ جاريالاندى»، - دەيدى قاراعاندى وبلىسى ۆەتەريناريا باسقارماسىنىڭ باستىعى قايىربەك تۇرسىنبەكوۆ»، - دەلىنگەن ماقالادا.
***
«ەكسپرەسس ك» باسىلىمىنىڭ جازۋىنشا، قاراعاندىدا قوعامدى ءدۇر سىلكىندىرگەن سوت پروتسەسسى ءوتتى. «اپەللياتسيالىق القا جاسوسپىرىمدەر ءىسى جونىندەگى مامانداندىرىلعان سوتتىڭ ىسقاقوۆتار (تەگى وزگەرتىلگەن) اۋلەتىنىڭ بالا اسىراپ الۋعا قاتىستى قورعانشىلىق قۇقىقتارىنان ايىرۋ تۋرالى ۇكىمىنىڭ كۇشىن جويدى. سوتتىڭ مۇنداي شەشىمىنە اسىراندى سەگىز جاسار بالاعا قاتىگەزدىك كورسەتۋ سەبەپ بولعان ەدى. ەندى 8 جاستاعى اسىراندى بالا ونى جاۋىزدىقپەن ۇرىپ-سوعىپ كەلگەن وتباسىعا ورالاتىن بولدى»، - دەلىنگەن ماقالادا.
ىسقاقوۆتار اۋلەتى ءانۋاردى ءتورت جىل بۇرىن اسىراپ العان بولاتىن. ولاردىڭ شاڭىراعىندا ۇلكەن قىزى بار بولاتىن، الايدا وتاعاسى ارتىنان ءىز قۋاتىن ۇلدى قاجەت ەتتى. ۇلدى بالالار ۇيىنەن الدى، ءانۋاردىڭ ءوزى ونى بىلمەدى جانە ىسقاقوۆتار ونىڭ تۋعان اتا-اناسى دەپ ەسەپتەپ كەلدى.
بالاعا قاتىستى ءجابىر كورسەتۋ وقيعالارى قاشان باستالعانىن ەشكىم انىقتاي المايدى. ءانۋاردىڭ بەتىندە، دەنەسىندە اۋىر سوققىلاردىڭ ىزدەرىن، كەسىلگەن جارالاردى كورگەندە، بۇل وقيعاعا الدىمەن مەكتەپ مۇعالىمدەرى نازار اۋدارعان.
سويلەسۋ بارىسىندا ول اناسى مەن ۇلكەن اپكەسىنىڭ «تاربيەسى» ەكەندىگىن جەتكىزگەن. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا، ولار ونى وقتاۋمەن باسىنان ۇرىپ، اياق كيىم مەن قايشى لاقتىرعان. تولىعىراق، «يزبيتوە دەتستۆو» اتتى ماقالادان وقي الاسىزدار.
اۆتور: جاسۇلان جولدىبايەۆ
