قانمەن جازىلعان كىتاپ : پارىزدان بەرىك ساۋىت جوق پارىزدان نازىك سەزىم جوق
شىعارما وقىرماندار تاراپىنان جوعارى سۇرانىسقا يە بولدى. ءبىز الداعى ۋاقىتتا باتىردىڭ «قانمەن جازىلعان كىتابىن» سىزدەرمەن بىرگە وقۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز. وتتى جىلداردا قان كەشە ءجۇرىپ، قان- تەرىن سارقىپ، بولاشاققا امانات رەتىندە قالدىرعان جازۋشىنىڭ بۇل ەڭبەگى جاستاردى پاتريوتيزمگە، ەرلىك- جىگەرگە، ادامگەرشىلىككە تاربيەلەيتىن ونەگەلى ءومىر مەكتەبى بولارى انىق.
***
ادەبيەتتىڭ باستى ماقساتى - اعارتۋ، يگىلىكتى قۇلشىنىستار مەن سەزىمدى وياتۋ، جانداندىرۋ، ادامنىڭ ار- وجدانىنا، ابىرويىنا، ەرىك- جىگەرىنە، پاراساتىنا ىقپال ەتۋ، ادام بويىنداعى باستى سەزىم - پارىز سەزىمىن ۇشتاپ، تاربيەلەۋ. پارىز دەگەنىمىز - ءوزىنىڭ ماعىنالىق اياسىنا اقىل- وي، سەزىم، ەرىك- جىگەر، ار- وجدان، ابىروي، ادىلدىك، شىندىق، سۇيىسپەنشىلىك سياقتى قاسيەتتەردى قامتىپ، ولاردى ادام ومىرىندەگى قايشى قۇبىلىستارعا قاراما- قارسى قوياتىن جوعارى ينتەللەكتۋالدى ۇعىم. ءوز پارىزىن سانالى تۇردە ءتۇسىنۋ عانا سولداتتى بارىنەن دە جوعارى قويادى، ونىڭ مارتەبەسىن كوتەرە تۇسەدى، جامان نيەتتى قىلىقتاردان - قورقاقتىق پەن وپاسىزدىقتان ساقتاندىرادى. پارىزدى سانالى تۇردە ءتۇسىنۋ عانا جاۋىنگەردىڭ قاجىر- قايراتىن، مورالدىق كۇشى مەن قابىلەتىن ەكى ءتىپتى ءۇش ەسەگە دەيىن ارتتىرىپ، شابىتتاندىرا ءارى جىگەرلەندىرە تۇسەدى. پارىزدى سانالى تۇردە ءتۇسىنۋ عانا جەڭىستەرگە سەرپىن بەرەدى، ەرلىك ادام بويىنداعى قۋاتتى تاسقىنداتىپ، تۆورچەستۆولىق كۇش قاينارىن اشادى. پارىزدى سانالى تۇردە ءتۇسىنۋ عانا بارلىق يگىلىكتى ىستەرگە اسپانداعى باعدار سىلتەر جۇلدىز سياقتى ادام نەگە قابىلەتتى بولسا سوعان، بارلىق ۇلى جانە تاماشا نارسەلەرگە قابىلەتىن ارتتىرا تۇسەدى. پارىزدان مىقتى كۇش جوق. پارىزدان بەرىك ساۋىت جوق پارىزدان نازىك سەزىم جوق. پارىزدان قاتال قازى جوق. پارىزدان قىزۋ قۇشتارلىق جوق. پارىزدان اسقان قاسيەت جوق. پارىزدان دانا كەمەڭگەر جوق. پارىزدان ىسمەر شەبەر جوق. پارىزدان قاتال جازا جوق. پارىزدان جومارت سىيلىق جوق. پارىزدان نۇرلى جارىق جوق. پارىزدان ءتۇزۋ سوقپاق جوق. پارىزدان وتكىر ءتىل جوق. پارىزدان ۇشقىر تۇلپار جوق. پارىزدان سۇڭعىلا پايعامبار جوق. پارىزدان ءمولدىر تازالىق جوق. پارىزدان بيىك شىڭ جوق. پارىز - جان رۋحى، جۇرەكتەردىڭ جۇرەگى. پارىز - ارمان مەن داڭق شىڭى. پارىز - يناباتتىلىق نەگىزى. پارىز - سۇيىسپەنشىلىككە شابىتتاندىرۋشى. پارىز - جان- تانىمەن بەرىلگەندىك نەگىزى. پارىز - سەنىمدىلىك تىرەگى. پارىز - مويىن ۇسىنۋ نەگىزى. پارىز - وجەتتىك باسپالداعى. پارىز - ەرلىك رۋحى. پارىز - ەرلىكتىڭ جۇرەگى. پارىز - جۇرەكسىزدىڭ ازىرەيىلى. پارىز - ار- وجدان ىرگەتاسى. پارىز - ابىروي قورعانى. پارىز - قاناتسىزعا قانات بىتىرەدى. پارىز - قاتىگەزگە دە شابىت بەرەدى. پارىز - ولىلەرگە جاڭا ءومىر سىيلايدى. پارىز - ءومىردى عانا مويىندايدى. پارىزعا ءولىم جات. الەمدە پارىزدان ارتىق قۋاتتى قوزعاۋشى كۇش جوق ءارى بولمايدى دا. سولدات پارىز سەزىمىن ءدال وسىلاي ۇعىنىپ، تۇسىنەدى.
پارىز سەزىمىن، سوۆەتتىك پاتريوتيزم سەزىمىن تەرەڭ ۇعىنبايىنشا، سوۆەت وفيتسەرى مەن سولداتىنىڭ بەينەسىن تۇسىنە المايسىڭ، ويتكەنى پارىز سەزىمى قيىندىقتان قايتپاي، دۇشپاننىڭ الدىندا تايسالماي شايقاسىپ وتان ءۇشىن اقتىق دەمى بىتكەنشە قىزمەت ەتۋگە ءازىر بولۋ سەزىمىنەن تۋادى. شىندىق - پارىز سەزىمىن، ەرلىككە، ادامگەرشىلىك جاعىنان كىرشىكسىز بولۋعا، مۇقالماس ەرىك- جىگەردى شىنداۋعا، ەل پارىزىنا دەگەن سەنىمدىلىككە تاربيەلەۋدە ەڭ ءبىر قۇنارلى قۇرال بولىپ تابىلادى. وتىرىك - بارىپ تۇرعان زياندى ۋ.
جازۋشىلاردىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەردىڭ وتە كۇردەلى ءارى قيىن ەكەنىن تۇسىنەمىن، سەبەبى قالامگەردىڭ جازاتىن شىعارماسى ەڭ الدىمەن ساياسي، ادەبي، تاريحي، اسكەري ءومىرباياندىق دوكۋمەنت بولۋعا ءتيىس. ال ونىڭ قاھارمانى جاندى، سەرگەك ويلى ءبىزدىڭ زامانداسىمىز بولۋعا كەرەك. مۇنداي بيىك تالاپ اۆتورعا تاريح الدىندا، ءوزىنىڭ ار- وجدانى الدىندا، ءوزىنىڭ تۆورچەستۆوسىنىڭ الدىندا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك مىندەت جۇكتەيدى، سونىمەن بىرگە ونىڭ قيالىن، ويدى ستيليستىك تۇرعىدان بەينەلەپ قۇبىلتۋىن شەكتەيدى دە. ۇلى وتان سوعىسى ءداۋىرىنىڭ ادامىن جان- جاقتى ەتىپ - ول قانداي بولسا، ول قاندى شايقاستان قالاي شىقسا، سولاي ەتىپ كورسەتۋ قاجەت. كوزسىز باتىر دا، شەكتەن شىققان قورقاق تا جوق. قورقاقتىق بولماسا - ەرلىك تە بولماعان بولار ەدى. ەرلىك دەگەنىمىز - اسكەري تاربيەنىڭ، شيرىققان ىشكى كۇرەستىڭ - ەڭ الدىمەن ادامنىڭ ءوزىن جەڭە بىلگەن كۇرەسىنىڭ ناتيجەسى.
وقىرماننىڭ بويىنا ىشكى جانە سىرتقى قيىندىقتاردى جەڭگەن جاعدايدا سۋرەتتەلىنىپ وتىرعان قاھارمان سياقتى ەرلىك جاساۋعا قابىلەتى جەتەتىنىنە سەنىمدىلىك ۇيالاتۋدىڭ ورنىنا، ادەتتە وقىرمانعا باتىردى جاراتىلىسى ەرەكشە تۇلعا ەتىپ كورسەتەدى، ءسويتىپ وعان ەلىكتەۋدىڭ قاجەتى جوق دەگەندەي وي تاستايدى، اسەر قالدىرادى. ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىزدا بەينەلەردى اۆتورلار ەمەس، سوعىس، كەزەڭنىڭ قاھارلى دا قايعىلى جاعدايى سومداپ جاساۋدا، ەگەر سۋرەتكەر شىندىققا، ومىرگە بيىكتەن قاراي الماسا، وندا ۇيالىپ- قىزارماي- اق قويسىن، ەگەر ول سوعىسقا قاتىسقان مايدانگەردىڭ پورترەتىن ەڭ بولماعاندا ونەگەلى فوتوسۋرەتشىنىڭ ىنتالىلىعىنداي ىنتالىلىقپەن ءتۇسىرىپ السا، مۇنىڭ ءوزى دە ۇلكەن ەڭبەك بولار ەدى. مەن ءبىزدىڭ ناقتى ءومىرىمىزدى كورە وتىرىپ، ابستراكتسيالىق قيال جەتەگىنە بەرىلىپ، شىندىقتان قول ءۇزىپ قالۋعا ەشكىمنىڭ دە حۇقى جوق قوي دەپ ەسەپتەگەنمىن ءارى سولاي ەسەپتەيمىن دە. امال نە، بۇل كاسىپپەن شاما- شارقى كەلگەنشە اينالىسىپ جۇرگەندەر، وكىنىشكە وراي، زەردەسىز، مىلقاۋ، ەڭ ماسقارا بولعاندا كور سوقىر بولىپ شىقتى؛ ولار كورە المادى، سانالى تۇردە مەڭگەرە المادى، تۇسىنە المادى، ماسەلەنىڭ بۇكىل تاكتيكالىق قىر- سىرىنا تەرەڭدەپ ەنە المادى، ال شىندىعىندا مۇنى ولار ىستەۋگە ءتيىس ەدى. وسىنداي سەبەپپەن سوعىستىڭ بارلىق تاماشا ءارى سۇمدىق دەرەكتەرى كوبىنەسە اۆتورلاردىڭ جەكە باستارىنىڭ وي- ورىستەرىنىڭ تارلىعى مەن شەكتەۋلىلىگىنىڭ قۇربانى بولدى، بولىپ كەلەدى دە، ونداي قالامگەرلەر دەرەكتەردى ادام تانىماستاي ەتىپ وزگەرتىپ، جىلتىراتىپ وڭدەيدى، وقيعانى سولەكەت گازەتشىنىڭ تاپتاۋرىن بولعان قاساڭ تىلىمەن بايانداپ جەتكىزەدى، ال مۇنىڭ ءوزى ناعىز تۇپنۇسقامەن - شىندىقپەن ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن بىردەڭە بولىپ شىعادى. بولعان وقيعانى شىن مانىندە بولعان كۇيىندەگىدەي ەتىپ سۋرەتتەۋ، كورسەتۋ - بۇل تۇرپايىلىق، ۇستىرتتىك ەمەس، بۇل دا ونەر. كۇرەستىڭ ءمان- ماعىناسىن تەرەڭ كوركەمدىكپەن اشىپ كورسەتۋ - حاس سۋرەتكەردىڭ ۇلى مىندەتى مەن پارىزى، ال بۇل قاتال سوعىستاعى ادامدار - شىعارمانىڭ ماتەريالى. ولاردىڭ بەينەلەرى مەن پورترەتتەرى - عاسىرلار بويى ءوزىنىڭ تەرەڭ ءمانىن جويمايتىن ءداۋىر مەن حالىقتىڭ مۇسىندىك بەينەسى، سەبەبى ولار (بەينەلەر) قايتالانبايتىن ۋاقىت پەن جاعدايلاردا جاسالىنعان. وسىناۋ قىمبات دۇنيە نەبارى ءبىر عانا حاراكتەرمەن كورسەتىلىپ، قاساڭ، ابدەن جاۋىر بولعان ۇلگىمەن جازىلعان ادەبي دوكۋمەنتتەردە عانا بەينەلەنىپ، وعان قوزعالىس، سەرپىلىس بەرىپ تۇرعان ىشكى تۆورچەستۆولىق كۇش- قۋات، دۇرىس ويلاي بىلۋشىلىك پەن ءىستىڭ جاي- جاپسارى، قيسىنى كورسەتىلمەگەن بولسا، ادام جانى اۋىراتىنداي وتە ايانىشتى- اق.
وزدەرىڭىز ايتىڭىزدارشى، جەكە باسىنىڭ ۇساق- تۇيەك حام- حاراكەتى مەن جەكە ءارى ۇساق- تۇيەك مۇددەلەردىڭ بالدىر باتپاعىنان شىعا الماي، تۆورچەستۆولىق عۇمىر ءۇشىن ەمەس، كۇندەلىكتى بەيشارا تىرشىلىك ءۇشىن كۇرەستە ءۇنجىرعاسى ءتۇسىپ، ەڭسەسى باسىلعان سۋرەتشىنى مايدانگەرلەر قۇرمەتتەي الا ما؟ ارينە، جوق. ويتكەنى ونىڭ جان دۇنيەسىنىڭ ۇساقتىعى ونىڭ شىعارماسىنا ساۋلەسىن تۇسىرمەي، كورىنىس تاپپاي قويمايدى. جاي قاراپايىم نارسەلەر ءۇشىن كۇرەس - ءوز ءومىرى ءۇشىن، ءوزىنىڭ وتباسى ءۇشىن، ءوز حالقى ءۇشىن، ءوز جەرى ءۇشىن، ءوز ءتىلى ءۇشىن، جەكە باسىنىڭ ءومىرى ءۇشىن، سۇراپىل قاتال سوعىس جاعدايىندا حالقى مەن مەملەكەتى ءۇشىن كۇرەس - ءبىزدىڭ ارامىزداعى كوپتەگەن زەردەلى ادامداردى، سولداتتاردى قاراپايىم ءسوز بەن ءىستىڭ ادامى ەتتى. سوعىس ءوزىمىزدى ءوزىمىز جانە باسقالاردى تانۋعا بەينە ءبىر تانىم ايناسى بولدى. ءبىزدىڭ كوپشىلىگىمىز دەرەكتەرگە تۋرا جاسقانباي قاراۋعا، ولارعا تالداۋ جاساۋعا، وبەكتيۆتى بولۋعا، شىندىقتى تايساقتاماي، قورىقپاي ايتۋعا، مەملەكەتتىك ىستەر تۋرالى پىكىر ايتۋعا ۇيرەندىك. مۇنىڭ ءوزى سوعىس مايدان مەن تىلدا مىقتى ادامداردى، كەيدە ەكى جۇزدىلىككە دەيىن جەتكىزەتىن ورتاق ىسكە تۇككە دە قاجەتى جوق كاسىپتىك- ۆەدومستۆولىق قۋلىق- سۇمدىقسىز، جەكە ءوزىنىڭ جانە حالىقتىڭ تۇرمىس تىرشىلىگى جونىندە جەكە قورىتىندى جاساۋعا قابىلەتتى ادامداردى شىڭداپ ءوسىرىپ شىعاردى دەگەن ءسوز.
سولدات پەن وفيتسەر - سوعىس ادامدارى، ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ بەينەسى، ەڭ الدىمەن ولار ءوز بويىنا قانقۇيلى سوعىس تاجىريبەسىن جيناقتاعان زەردەلى، پاراساتتى جاندار. ولاردىڭ حاراكتەرى ءبىر كورگەننەن- اق بەينە ءبىر- بىردەن تاني كەتەتىندەي كورىنەدى، ءبىراق سىزگە كورىنگەن شىڭعا جەتىسىمەن، ءسىز تومەندەگى جايدى، سىزدەن قاشىقتاپ، الىستاپ، جىلىستاپ بارا جاتقان كوكجيەكتى بايقايسىز. ءسىز وعان جەتكەن كەزدە، ءسىزدىڭ الدىڭىزدا جاڭا كوكجيەك اشىلا تۇسەدى، ءسىز ەندى العا، ىلگەرىگە قاراي بەت تۇزەيسىز. بۇل بەينە بەتكى جاعى مەن قات- قاباتى ويلى- قىرلى، بەلدى، بەدەرلى جەردەي شەكسىز كەڭىستىك سياقتى سان الۋان قىرلى. بۇل دەگەنىمىز - اۆتوردىڭ دامۋ، جەتىلۋ ۇستىندەگى، ىسكەر، كۇرەستىڭ ءمانىن، سىناقتىڭ اۋىرتپالىعىن، ستيحياسىن، ۇرىس پەن ەڭبەكتىڭ تاجىريبەسىن ءوزىنىڭ ينتەللەكتۋالدىق مۇمكىندىگى شەگىندە زەردەلەپ، بايىپتاي بىلەتىن بەينەمەن اينالىسۋىنا، جۇمىس ىستەۋىنە تۋرا كەلەدى دەگەن ءسوز. اۆتور ءۇشىن ءبۇل وتە كۇردەلى بەينە، سۋرەتتەۋ مەن قابىلداۋعا تىم قيىن- اق وبەكت. اۆتور كوبىنەسە، جۇمىستىڭ اسىعىستىعىنا بايلانىستى ماسەلەگە تەرەڭدەپ ەنە الماي، حاراكتەردىڭ ايتەۋىر كوزگە تۇسەر ءبىر دەتالىن، ءبىر قىرىن عانا الىپ، ۇستىرتتىككە جول بەرەدى. وسىنىڭ سالدارىنان بەينە تولىق اشىلماي ءبىر جاقتى سۋرەتتەلىپ، شەكتەۋلى بولىپ شىعادى. بۇل كۇنالار تاجىريبەسىزدىكتەن نەمەسە شىن مانىندە بىلمەستىكتەن كەتسە كەشىرىمدى، ءبىراق جەكە مۇددە مەن باس پايدانى كوزدەۋ تۇرعىسىنان، سالاقتىقتان نەمەسە ادەيى بىلە تۇرا جىبەرىلگەن بولسا، وندا - كەشىرىمسىز نارسە. ناقتى ايتقاندا مۇنداي اۆتورلاردى كوبىنەسە قيمىلى مەن قىزمەتى شىتىرماندى حاراكتەر قىزىقتىرادى؛ اتاپ ايتقاندا، ەرىك- جىگەردىڭ مىقتىلىعىن قاتالدىق ەتىپ بادىرايتىپ كورسەتەدى، ولار ادەپ پەن سوعىستى جۇرگىزۋ قاعيداسى شەگىندە - ماقساتقا جەتۋ جولىنداعى بارلىق كەدەرگىلەردى سىندىرۋ، قيراتۋ مەن جويۋدى قاتالدىق ەمەس، ازاماتتىق- ادامدىق قىزمەتتىك قاجەتتىلىك دەپ تۇسىنگىسى، ۇققىسى كەلمەيدى. ولار ەرىك- جىگەردى مەيىرىمدىلىكپەن، سۇيىسپەنشىلىكپەن، قايىرىمدىلىقپەن ۇشتاستىرعىسى كەلمەيدى، ال بۇلارسىز جالپى ادامنىڭ مىنەز- قۇلقى بولۋى مۇمكىن ەمەس قوي. ولاردىڭ قالامىنان شىققان ادام سىناعان كەزدە ەشبىر وزگەرىسكە ۇشىرامايتىن قالىپتى شىڭدالعان سەرپىندى شار بولاتتاي مىقتى ەمەس، سەزىمسىز، تاس جۇرەك نەمەسە الدامشى ادام بولىپ شىعادى.
ەندى كوركەم شىعارمالاردىڭ تىلىنە قاتىستى ءبىر- ەكى اۋىز ءسوز قوزعاي كەتسەم دەيمىن. سوعىستىڭ ءتىلى - بۇل ادامداردىڭ ءتىلى، جاۋىنگەرلەردىڭ، ۇرىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ سويلەۋ ءتىلى، ناقتى شىندىقتىڭ ءتىلى - ۋاقىتتىڭ ءستيلى. سونداي- اق قازىرگى زامانعى ۇرىس ەكى جاقتىڭ دا جاپپاي، جاپا- تارماعاي اتىسى بولىپ تابىلادى ءارى ادام كۇشىن نايزامەن جانشۋمەن اياقتالاتىنى سياقتى، سوعىستىڭ ءتىلى دەگەنىمىز - سەمسەر ءتىلىنىڭ اتىس تىلىمەن ۇندەسۋى، ۇيلەسۋى دەگەن ءسوز. ۇرىس كەزىندە ادامنىڭ دەنە كۇشى عانا قاتتى شيرىعىپ قويماي، سونىمەن بىرگە ەڭ الدىمەن، اقىل ويىنا دا كۇشتى سالماق تۇسەدى. ۇرىستا ءتىل دە جەتىلىپ، داميدى. ەگەر مىڭداعان سولداتتىڭ تاۋىپ، ورىندى ايتقان سوزدەرىن، ەڭ بولماعاندا ءارقايسىسىنان ءبىر اۋىز سوزدەن جيناعاننىڭ وزىندە بۇل ويلار بىرنەشە تومدىق دانالىق ناقىل سوزدەردى قۇراعان بولار ەدى. وكىنىشكە وراي، بىزدەر مۇنداي دانالىق سوزدەرگە كوڭىل بولمەيمىز، نازار اۋدارمايمىز، جيناپ قۇنتتىلىق تا جاسامايمىز. مايداندا بولىپ قايتقان جازۋشىلار مايدان شتابىنان ارىگە تىم سيرەك بارادى، سوندىقتان دا ولار اسكەري ءتىلدىڭ گرامماتيكاسى مەن دۇرىس جازۋ ەرەجەسىن بىلمەيدى، ساياسي حابارلاردىڭ تىلىمەن، ستيلىمەن شەكتەلەدى. سوندىقتان دا كەيبىر اۆتورلاردىڭ ءوزىنىڭ جاساعان بەينەلەرىنىڭ اۋزىنا قالاي بولسا سولاي ايتىلعان وي، ءسوز سالادى. سولداتتىڭ اۋزىمەن ايتىلعان قايتالانباس، سونى، تاپقىر دا قيسىندى ءسوز تاڭداندىرسا، ال وفيتسەردىڭ اۋزىنان شىققان ءسوز سەلت ەتكىزبەيدى، ءتىپتى بوس ءسوز ءجيى- ءجيى رەنىش تۋدىرادى. قىسقاسىن ايتقاندا، ءسوزدى كەيىپكەرلەردىڭ اۋزىنا قالاي بولسا سولاي سالا بەرمەي، ءاربىر ادامنىڭ مىنەز- قۇلىق، اقىل- پاراساتىنا ساي قولدانۋ كەرەك. ءسوزدى شۇبىرتپاي قىسقا بايانداۋ، بەينەلەردى بايىپتاپ، ويلانىپ- تولعانىپ، ماقساتتى تۇردە جاساۋ، شىعارمانىڭ دامۋ بارىسىنا قاراي كەيبىر ماسەلەلەرگە كوڭىل اۋدارىپ وتىرۋ؛ سوعىستىڭ ابدەن قىزعان، بەتبۇرىستى كەزەڭىن ادامداردىڭ بەينەلەرى مەن ويلاۋ جۇيەسى ارقىلى كورسەتۋ، ۇرىس دراماتۋرگياسىن سۋرەتتەۋ.. . مۇنىڭ ءبارى دايىندىقتى قاجەت ەتەدى.. .
سوعىس جەلىسى، ىرعاعى، سوعىس تۋرالى كىتاپتىڭ تامىر سوعىسى، جۇرەك سوعىسى بولۋعا ءتيىس. وكىنىشكە وراي، كەيبىر اۆتورلاردىڭ وقيعانى قارا ءدۇرسىن بايانداۋمەن شەكتەلىپ، كوبىنەسە جانسىز، قاساڭ تاپتاۋرىن بولعان تىلمەن جازىپ «وزىنشە» «فانتاستيكالىق» بىرنارسە ەنگىزبەك بولاتىنى رەنىش تۋدىرادى، ولار قانمەن جازىلعان ءبىزدىڭ سۇمدىق ءارى تاماشا شىندىعىمىزدى پايىمسىز قوزعاي وتىرىپ، ونى شۇبالاڭقى تۇردە شىندىق جاعدايعا سايكەس كەلمەيتىندەي ويدان قۇراستىرىلعان وقيعا نەمەسە كەرەكسىز ليريكالىق- تراگەديانى تىقپالاپ نەگىزگى تاقىرىپتى - ۇرىس، ۇرىستاعى ادام بەينەسىن كورسەتۋدى ۇمىت قالدىرىپ، ۇرىس، ۇرىستاعى ادامدى كورسەتۋدىڭ مانىنە تەرەڭ ۇڭىلە الماي جۇرتقا ءمالىم جاعدايدى ءجيى قايتالاپ سيپاتتايدى. جاياۋ اسكەردى نەگىزگى اسكەر ءتۇرى دەپ، ال بىزدەردى - جالپى اسكەرلەردىڭ كومانديرى دەپ، ءادىل تۇردە ايتقاندا كوپشىلىكتىڭ، سونىڭ ىشىندە، ءتىپتى اسكەري ادامداردىڭ دا اشۋ- ىزاسىن تۋدىرادى. اۆتورلار كوبىنەسە اسكەري مامانداردىڭ سىرت پىشىنىنە، كەسكىنىنە قىزىعىپ، تەحنيكالىق اسكەر تۇرلەرىنە ءىش تارتادى، سوعان ىنتىق بولادى، جاياۋ اسكەرلەردىڭ كيىمدەرى مەن جابدىقتارىنىڭ سىرتتاي كوزگە اجارسىز كورىنەتىندىگىنەن وعان بەت بۇرمايدى، ءبىزدىڭ سولداتتاردى مەنسىنبەي «پەحتۋرا» دەپ اتايدى.
جاياۋ اسكەر ەكپىندى جاندى ادام كۇشىن قۋاتتى اتىسپەن ۇشتاستىرا وتىرىپ، شابۋىلداۋشى يادروعا اينالىپ، جاۋىنگەرلىك مىندەتتەردى جەردىڭ، اۋا رايىنىڭ ءارتۇرلى قولايسىز جاعدايلارىنا قاراماستان، جىلدىڭ كەز كەلگەن مەزگىلى مەن تاۋلىگىندە ورىنداۋعا قابىلەتتى. جاياۋ اسكەردىڭ ماقساتى - جاقىن قاشىقتىقتا ۇرىس جۇرگىزۋ. ول ۇرىستى دۇشپانعا وق جاۋدىرىپ، اتىسپەن تىقسىرا، ىعىستىرا وتىرىپ باستاپ (جانشىپ) ، ونى كوزبە- كوز، بەتپە- بەت كەلگەن قويان- قولتىق شايقاستا كەۋدەسىنە سۇستى نايزا شانشىپ، تۇپكىلىكتى كوزىن جويىپ بارىپ اياقتايدى. جاياۋ اسكەر مانيەۆر جاساۋدا، جارىسا اتىسۋدا، نايزالاسقان شايقاستا دەربەس قيمىلدايدى. ول - جاقىن قاشىقتىقتا، ۇرىستىڭ ەڭ ءبىر بارىپ تۇرعان قاتال، قاتەرلى ءارى سۇمدىق، سۇستى كەزەڭىندە ۇرىس جۇرگىزەتىن نەگىزگى جانە امبەباپ اسكەر ءتۇرى، جاياۋ اسكەر - جاۋدىڭ شەبىن باسىپ الۋعا، ول جەردى قولدان شىعارماي ۇستاپ تۇرۋعا قابىلەتتى كۇش. باسقا اسكەر تۇرلەرىنىڭ بىردە- ءبىر سولداتىنان مۇنداي توزىمدىلىك كورسەتۋدى، ەرلىك جاساۋدى، ءتىپتى ادام مۇمكىنشىلىگىنەن اسىپ كەتەتىن كۇش، قاجىر- قايرات جۇمساۋدى، ءدال وسى جاياۋ اسكەرلەردەن تالاپ ەتكەندەي تالاپ ەتىلمەيدى. ۇرىستىڭ مورالدىق، پسيحولوگيالىق جانە مويىنعا تۇسكەن اۋىرتپالىعىن، سۇراپىلدىعىن ەشكىم دە ءدال جاياۋ اسكەردەي قاتتى سەزىنىپ، باسىنان وتكەرە الماس. انىق تونگەن قاۋىپ- قاتەردى جانە جاۋ كۇشىنەن باسىم ەكەنىن، سەنىمدىلىك نەمەسە ءوز جاعدايىنىڭ قىل ۇستىندە تۇرعانىن جاياۋ اسكەردەي ەشكىم دە سەزىنە المايدى. جاياۋ اسكەردەي ەشكىم دە جاۋىنگەرلىك ەرلىككە شەكسىز قۋانىپ، جەڭىلىسكە قابىرعاسى قايىسا قاتتى قايعىرا الماس. ول ءبارىن «اتتىڭ» نەمەسە «تەحنيكانىڭ» كومەگىنسىز ءوز قولىمەن جەكە ءوزى ايقاسىپ جەڭىپ الادى. ماشينانىڭ اقاۋلىعىن نەمەسە وق- ءدارىنىڭ جەتكىزىلمەۋىن، بولماسا ءارتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى قيمىل جاساۋعا شاما- شارىقتىڭ بولماعانىن سىلتاۋراتىپ ۇرىس جۇرگىزۋدىڭ ءادىس- تاسىلدەرى مەن مۇمكىندىكتەرىنەن جاياۋ اسكەردەي ەشكىم دە باس تارتىپ اقتالا الماق ەمەس. جاياۋ اسكەردىڭ اۋزىنان «مۇمكىندىك بولمادى» دەگەن ءسوز ايتىلمايدى. جاياۋ اسكەر ۇرىس دالاسىندا نە مەرت بولادى نەمەسە جارالى كۇيدە قالادى. اجال وعىن اتىپ، جولىنداعى كەدەرگىلەردىڭ ءبارىن قيراتىپ، جانشىپ، تاپتاپ وتەتىن تەمىر تاباندى جانتۇرشىگەرلىك بولات تاجالعا قارسى كۇرەسۋ ءۇشىن ءدال جاياۋ اسكەردەي ەشكىمنەن دە ابدىراپ- ساسپاي تۇراقتىلىق، سابىرلىلىق، پاراساتتىلىق كورسەتىپ، ءوز پارىزىن سانالى تۇسىنە بىلۋشىلىكتى تالاپ ەتە المايسىڭ، ال ول بولسا بەينەبىر ءوزىنىڭ دەنەسىن كەز كەلگەن قالىڭ ساۋىتتان دا بەرىك، وق وتپەيتىندەي كەۋدەسىن جويقىن قيراتقىش قۇرالعا - تانكىگە قارسى توسادى. جاياۋ اسكەردىڭ اتقان وعى باسقالارعا قاراعاندا السىزدەۋ بولعانىمەن، بولماشى ۆينتوۆكانى ادام اقىلمەن قولدانعاندىقتان، ونىڭ اتقان وعى ءدال ءتيىپ، جاۋىن مەرت ەتەدى. جاياۋ اسكەردىڭ وعى قالاي دەگەنمەن دە اۋزىنان تاجال شاشقان اجداھادان - پاتشا- زەڭبىرەكتەن دە، باسقا دا قۋاتتى قارۋلاردان دا قاۋىپتى، جۋساتىپ تۇسىرەدى، ال زەڭبىرەك بولسا، جاۋار كۇنگى اسپانداي كۇركىرەپ، كوبىنەسە قورقىنىش پەن ۇرەي تۋدىرادى، ادامعا ءدال تيە بەرمەيدى. ءبىراق كۇن قانشاما قاتتى كۇركىرەپ، نايزاعاي جارقىلداعانىمەن، بارلىق جەرگە تۇسپەسى بەلگىلى، اسپان قاھارىن الاقانداي جەرگە توكپەي مە ەكەن. ونىڭ ۇستىنە جاياۋ اسكەر قولما- قول ايقاسقا، نايزالاسقان ۇرىسقا كىرە الادى، مۇنىڭ ءوزى جەڭىسكە جەتكىزەدى. ۇرىس كەزىندە، شابۋىلعا شىققاندا ءدال جاياۋ اسكەردەي ۇرىستىڭ ەڭ ءبىر قىزعان، شەشۋشى كەزەڭىندە، قولىنا ۇستاعان ۆينتوۆكاسىنىڭ نايزاسىنىڭ ۇشىمەن جاۋدىڭ دەنەسىن عانا ەمەس، سونداي- اق قاس دۇشپاننىڭ كوكىرەگىن دە سەزىنەتىندەي قارسىلاسقا ەشكىم دە تىم جاقىن، بەتپە- بەت كەلە المايدى.
ۇلتتىق مىنەز- قۇلىق ەرەكشەلىكتەرى مەن ۇلتتىق ماقتانىش، نامىس ءدال جاياۋ اسكەردىڭ بويىنداعىداي ەشبىر اسكەر تۇرىندە سونشالىقتى ايقىن كورىنىس تاپپاعان. ءسويتىپ، جاياۋ اسكەر - ۇرىستا شەشۋشى كۇش ەكەن. جاعدايدىڭ سان قۇبىلىپ كەتەتىنىن جانە جاقىن قاشىقتىقتا جۇرگىزىلەتىن ۇرىستىڭ ادام پسيحولوگياسىنا قاتتى اسەر، ىقپال ەتەتىنىنە ءبىر ءسات وي جۇگىرتىڭىزشى، سوندا مىنا ۇرىستىڭ قايناعان قازانىندا قاندى شايقاستا جۇرگەن جاياۋ اسكەر بەينەسىنىڭ وتە كۇردەلى ءارى سونشاما قاراپايىم ەكەنىنە كوزىڭىز تاعى دا جەتە تۇسەدى. ادامنىڭ تۋا بىتكەن تابيعي سۇلۋلىعى مەن كىرپيازدىعى، بوساڭدىعى، ونىڭ ءمورالدىق كەسكىن- كەلبەتى، بيىك ادامگەرشىلىك دەڭگەيى، مۇقالماس ەرىك- جىگەرى، تاۋسىلماس قاجىر- قايراتى، ەرلىگى، باتىرلىعى، پاراساتتىلىعى مەن ەسالاڭدىعى، شىندىق پەن وتىرىك، ار- وجدانى مەن نامىسى، ءتىپتى ادامگەرشىلىك پەن حايۋاندىق ءدال جاياۋ اسكەردىڭ بويىنا ۇيلەسكەندەي ەشكىمنىڭ دە بويىندا كەزدەسپەيدى. جاياۋ اسكەردىڭ تابيعاتىن كوبىسى جاقسى بىلە بەرمەيدى. ولاردىڭ تۇسىنىگىنشە، سولدات دەگەنىمىز - جانسىز، قاتىپ سەمىپ قالعان تاس جۇرەك، مەيىرىمسىز جان. سوندىقتان دا كەيبىر اۆتورلاردىڭ شىعارمالارىندا جاسالعان سولدات بەينەسى شىندىققا مۇلدەم ساي كەلمەيدى.
جاياۋ اسكەردىڭ - سولداتتىڭ بەينەسى - شەتسىز- شەكسىز كوسىلە سوزىلىپ جاتقان دارقان دالاداي كەڭ. سوندىقتان جاياۋ اسكەردىڭ بەينەسىن لايىقتى سومداپ شىعارا العان ادامدى ناعىز باقىتتى، باعى بار جازۋشى دەر ەدىم. ول ءوز مىندەتىن اتقارىپ شىقتى، مىنا ءومىر ودان بۇدان ارتىق نارسەنى تالاپ ەتپەيدى دە. سولداتتىڭ بەينەسىن تەرەڭ تۇسىنبەيىنشە، وفيتسەردىڭ دە بەينەسىن شىنداپ ۇعىنا المايسىڭ.
شىعارما ادەبي KZ پورتالىنان الىندى.
جالعاسى بار
