ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ ۇلى اكەسى جايلى ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى

 الماتى. قازاقپارات - الاشوردا زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبىرى، اقىن ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ تۇڭعىشى سايات جانسۇگىروۆ قۋعىن- سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىنە وراي ءوزىنىڭ ەستەلىكتەرىمەن ءبولىستى.

بۇگىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن گەولوگى سايات جانسۇگىروۆ زۇلمات جىلدارى «حالىق جاۋىنىڭ ۇرپاعى» اتانسا دا، حالىقتان ەش قورلىق كورمەگەندىگىن ايتتى.

«ءبىزدى ستالين رەجيمىنەن باسقا ەشكىم تۇرتكىلەگەن جوق. حالىق، كەرىسىنشە، قامقورلىعىن كورسەتىپ، كومەكتەستى. حالقىمىزعا دەگەن العىسىمىز شەكسىز. مەن - ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ تۇڭعىشىمىن. مەنىڭ انام فاتيما تورەبايەۆامەن اكەم 1920 - جىلداردىڭ اياعىندا قىزىلوردادا تانىسادى.

 1930 - جىلى 21 - اقپاندا مەن دۇنيەگە كەلدىم. مەنەن كەيىن سايرا دەگەن قىز بولعان. «سايات» دەگەن ات قازاقتا تۇڭعىش ماعان قويىلعان. ونى اكەمنىڭ ءوزى شىعارعان. «ساياتشىلىق»
دەگەن سوزدەن العان بولۋ كەرەك. سايات نوۆا دەگەن ارميان اقىنىن جاقسى كورگەن. كەيىن مەنىڭ انامدى وقۋعا جىبەرەدى. سول كەزدە 6 ايلىق سايرا شەتىنەپ كەتەدى.



 مامام وقۋدان كەلىپ، ەكەۋىنىڭ اراسىندا نە بولعانىن بىلمەيمىز. ەكەۋى اجىراسادى، انام مەنى الىپ تۇركىستانعا كەتەدى. ءسويتىپ مەن ناعاشى اعامنىڭ ۇيىندە ءوستىم. مامام جۇمىس ىستەپ ءجۇردى. 1934 - جىلدارى اكەم زاتايەۆيچ ەكەۋى قازاقتىڭ ءان كۇيلەرىن جيناپ جۇرگەندە مەنىڭ مامامدى ۇگىتتەپ، فيلارمونياعا جۇمىسقا تۇرعىزادى. سوندا ءجۇرىپ انام تاۋەكەل عيبادي دەگەن ارتىسكە كۇيەۋگە شىعادى. ول تانىم- كوزقاراسى بويىنشا الاشوردالىق ەدى. 1937 - جىلدارى ولاردى قۋدالاي باستادى. انامدى دا جۇمىستان قۋدى. مەنى انامنىڭ ابىرالىداعى اپكەسى ايشا سيقىمبايەۆاعا اپارىپ تاستايدى. الايدا، سول زۇلمات جىلدارى ونىڭ كۇيەۋى ورنالى سيقىمبايەۆ تا اتىلىپ كەتتى. سوسىن تىقىر وگەي اكەم تاۋەكەل عيباديگە دە تايانىپ، ول دا توتاليتارلىق رەجيمىڭ قۇربانى بولدى. مەكتەپتەن كەلسەم ۇيدە سۇستى، قارۋلى ن ك ۆ د جەندەرتتەرى ول كىسىنى قول اياعىن ماتاپ، بارلىق ماتەريالدارىن جيناپ تەرىپ الىپ بارا جاتىر ەكەن. سول كەتكەننەن ورالمادى.

ءوز اكەم تاۋدا دەمالىپ جاتقان جەرىنەن قولعا ءتۇستى. سودان حالىق جاۋىنىڭ بالاسى بوپ شىعا كەلدىك.

 ءبىراق، ەشكىم ءبىزدى تۇرتكىلەگەن جوق. حالىقتان ەش قورلىق كورگەن ەمەسپىز. قايتا كەرىسىنشە، كەيبىرەۋلەر قامقورلىق كورسەتتى. 1945 - جىلى ەڭبەكشى ارال دەگەن كولحوزدا دەمالىپ جۇرگەندە جامبىل جابايەۆ وتىرعان جيىنعا بارعام. سول كەزدە «اينالايىن، ءىلياستىڭ كوزىسىڭ بە؟ جاسىڭ ۇزاق بولسىن!» دەپ باتاسىن بەرگەن ەدى.

فاتيما تورەبايەۆا 1943 - جىلى تۋبەركۋلەزدەن قايتىس بولعان. ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارى «سوتسياليستىك قازاقستان» گازەتىندە كوررەكتور بولىپ قىزمەت ەتكەن. سول كەزدە اتىشۋلى ءنومىر «ۇلى ستالين - ۋلى ستالين» دەگەن ايدارمەن كەتكەن ەدى.

«سودان كەيىن انام جۇمىستان شىعىپ كەتتى. سەندەردى كورە المايتىن بولدىم عوي دەپ جۇرەتىن. 1943 - جىلى قازادان كەيىن ءبىزدى ابىرالىداعى ناعاشى اپكەم ايشا سيقىمبايەۆا جەتكىزدى. ول ءوزى مايدانعا كەتسە دە ونىڭ قىزى شارا ءبىزدىڭ قاناتىنىڭ استىنا الدى»، - دەدى.

ايتا كەتەيىك، قازاقتىڭ تانىمال اقىنى ءىلياس جانسۇگىروۆ  1894  - جىلى الماتى وبلىسىنىڭ اقسۋ اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. العاش رەت قاراعاش اۋىلىنداعى مەكتەپتە وقىپ، جاديتشە ساۋات اشقان ءىلياس 1921 - جىلى تاشكەنتتەگى ەكى جىلدىق مۇعالىمدىك كۋرستى ءبىتىرىپ ءوز اۋىلىندا مۇعالىم بولادى.

ودان كەيىن از ۋاقىت «ءتىلشى» گازەتىندە ىستەپ، 1922 - جىلى ۆەرنىيداعى قازاق اعارتۋ ينستيتۋتىنا مەڭگەرۋشى بولىپ تاعايىندالادى. ماسكەۋدەگى كوممۋنيستىك جۋرناليستيكا ينستيتۋتىنا 1925 - جىلى ءتۇسىپ، ءۇش جىلدا ونى بىتىرگەن سوڭ «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنە قىزمەتكە الىنادى. 1932-1934 - جىلدارى قازاقستان جازۋشىلار وداعى ۇيىمداستىرۋ كوميسسياسىنىڭ ءتوراعاسى بولادى. 1937-1938 - جىلدارداعى ستاليندىك ساياسي رەپرەسسيا كەزىندە ۇستالىپ، 1938 - جىلعى 26- اقپاندا وپات بولدى.

اقىننىڭ قالامىنان تۋعان «كۇي» ، «دالا» ، «كۇيشى» ، «قۇلاگەر» سياقتى ون بەسكە جۋىق كولەمدى پوەمالارى قازاق پوەزياسىنىڭ ءىنجۋ- مارجانى سانالادى. ول قازاق ادەبيەتىندە پوەما جانرىن ءتۇر مەن مازمۇن جاعىنان اناعۇرلىم بايىتىپ، ۇلت بولمىسىن اسقاقتاتاتىن رۋحتى سيتۋاتسيالارعا دەن قويا ءبىلدى. ونىڭ پوەزياسىندا ەپيكالىق سەرپىن مەن ليريكالىق سەزىم ءمىنسىز توعىسىپ، اقىننىڭ دارا قولتاڭباسىن ايعاقتاپ وتىرادى.

قازىرگى كەزدە ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ اتىندا الماتى مەن استانادا كوشە، الماتى وبلىسىنا قاراستى ءىلياس جانسۇگىروۆ اتىندا قالاشىق بار. اقىننىڭ مۇراجايى تالدىقورعان قالاسىندا ورنالاسقان.

اۆتور: گۇلميرا عوسمانالي