ۇلى وتان سوعىسىنىڭ باتىرلارى: تالعات بيگەلدينوۆ

جالپى سوعىس جىلدارىندا 500 قازاقستاندىق كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى. الايدا، سولاردىڭ ىشىندە ەكى دۇركىن كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان جالعىز قازاق - تالعات بيگەلدينوۆ.

تالعات جاقىپبەك ۇلى بيگەلدينوۆ 1922-جىلى اقمولا وبلىسى سەلينوگراد اۋدانىنا قاراستى مايبالىق اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن.

بالا كەزىنەن ۇشقىش بولۋدى ارمانداعان ول 1940-جىلى بالاشوۆ اسكەري اۆياتسيا مەكتەبىنە وقۋعا ءتۇسىپ، كەيىن چكالوۆ اسكەري اۆياتسيا ۋچيليشەسىنە اۋىستىرىلادى. ال، 1943-جىلى قاڭتار ايىندا مايدانعا الىنىپ، باسقىنشى جاۋمەن بولعان اۋە ۇرىستارىندا ءوزىنىڭ كوزسىز ەرلىگىمەن ەرەكشەلەندى.

اتاقتى ۇشقىشقا كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى العاشقى رەت 1944-جىلدىڭ 26- قازانىندا زنامەنكا، كيروۆوگراد قالالارىن جاۋدان ازات ەتۋ كەزىندەگى ەرلىگى، ياعني، جاۋدىڭ 4 ۇشاعىن جويعانى ءۇشىن بەرىلدى.

1- ۋكراين مايدانىندا ۇرىسقا قاتىسقان ەسكادريليا كومانديرى، گۆارديا كاپيتانى تالعات بيگەلدينوۆ ءوزىنىڭ ەرلىك جولىن ودان ءارى جالعاستىردى. ول سوعىس كەزىندە بارلىعى 305 رەت جاۋىنگەرلىك تاپسىرمالارعا ۇشىپ شىعىپ، جاۋدىڭ بەكىنىستەرىن، اۋەجايلارىن، تەمىرجول توراپتارىن، كوپىرلەر مەن شوعىرلانعان جاۋ اسكەرىن قيراتىپ، جەرمەن-جەكسەن ەتتى. كۋرسك دوعاسىنداعى، كيشينيەۆ، بەرلين جانە پراگا ماڭىنداعى ۇرىستار كەزىندە جاۋدىڭ 7 ۇشاعىن قۇلاتىپ ءتۇسىردى.

1945-جىلدىڭ 27- ماۋسىمىندا ءوز ەسكادريلياسىنا بىلىكتى باسشىلىق جاساپ، كراكوۆ، وپپەلن، كاتوۆيتسە، برەسلاۋ جانە بەرلين قالالارى ءۇشىن بولعان ۇرىستاردا كورسەتكەن جانقيارلىق ەرلىگى ءۇشىن ەكىنشى مارتە كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا يە بولدى.

سوعىستان كەيىن 1950-جىلى اسكەري اۋە اكادەمياسىن ءبىتىرىپ، 1956-جىلعا دەيىن ك س ر و اسكەري اۋە كۇشتەرىندە قىزمەتىن جالعاستىردى. ونىڭ بارىسىندا رەاكتيۆتى ۇشاقتاردى يگەرۋمەن شۇعىلداندى. ءبىر جولى سىناق كەزىندە اپاتقا ۇشىراپ، التى اي بويى اجالمەن ارپالىستى. وسىلايشا ەكىنشى توپتاعى سوعىس مۇگەدەگى بولسا دا، بەيبىت ومىردەن ءوز ورنىن تابۋعا قۇلشىندى. ال، اسكەردەن ورالعان سوڭ ەلىمىزدىڭ ازاماتتىق اۆياتسياسى سالاسىندا باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارىپ، بىرنەشە رەت ك س ر و جوعارعى كەڭەسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلاندى.

قايتپاس ەردىڭ قان مايدانداعى وشپەس ەرلىگىنىڭ ايقىن ايعاعى رەتىندە بىشكەك جانە كوكشەتاۋ قالالارىندا باتىردىڭ قولا ءمۇسىنى ورناتىلعان. اقتوبە قالاسىنداعى اۋە قورعانىسى كۇشتەرى اسكەري ينستيتۋتى مەن قاراعاندى قالاسىنداعى رەسپۋبليكالىق اسكەري مەكتەپ-ينتەرنات تالعات بيگەلدينوۆتىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

قازاق تاريحىندا ەسىمى التىن ارىپپەن جازىلعان داڭقتى جەرلەسىمىزدىڭ جۇرەگى 2014-جىلدىڭ 10- قاراشاسىندا 93 جاسقا قاراعان شاعىندا سوعۋىن توقتاتتى. مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازاربايەۆ باتىردىڭ قايتىس بولۋىنا بايلانىستى جەدەلحاتىندا تالعات جاقىپبەك ۇلىنىڭ ەل باسىنا كۇن تۋعان قيىن شاقتا وتاندى ءسۇيۋدىڭ، ەرلىك پەن اسكەري شەبەرلىكتىڭ تاڭعاجايىپ ۇلگىسىن كورسەتە بىلگەنىن، سول ارقىلى ءوزىن دە، حالقىمىزدى دا وشپەس داڭققا بولەگەنىن اتاپ وتكەن.

«بەيبىت ومىرگە ورالعاننان كەيىن ول ازاماتتىق اۆياتسيا جانە قۇرىلىس سالالارىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق جانە بيىك ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرىمەن وزگەلەرگە ۇلگى بولا ءبىلدى. حالقىمىز تالعات بيگەلدينوۆتى ەرەكشە ماقتان تۇتتى، دۇنيە ەسىگىن اشقان مىڭداعان سابيلەرگە ەسىمىن بەردى. ولاردىڭ كوبى باتىر اعاسىنا ەلىكتەپ، بىلىكتى مامان، جاقسى ازامات بولىپ ءوستى»، - دەدى ەلباسى.

ت. بيگەلدينوۆ سونداي-اق لەنين وردەنىمەن، ەكى رەت قىزىل تۋ وردەنىمەن، وتان سوعىسىنىڭ Ⅱجانە Ⅲدارەجەلى وردەندەرىمەن، قىزىل جۇلدىز، الەكساندر نيەۆسكي، Ⅲدارەجەلى داڭق، جانە وزگە دە وتاندىق جانە شەتەلدىك وردەندەرمەن جانە مەدالدارمەن ماراپاتتالعان.