قازاق قىزدارى قادىرىڭدى كەتىرمە
تاعى دا سول، بۇلدىرگەندەر - «ءبىر ءۇيدىڭ تۇتقاسىن ۇستاپ، ۇرپاق ءوسىرىپ، ۇلت ماقتانىشتارىن تاربيەلەيدى» دەپ ۇمىتتەنگەن قازاق قىزدارى.
اڭگىمەنىڭ اشىعىن ايتساق، الماتىدا «فرانسۋز ءۇيىنىڭ» مودەلدەرى قازاقتىڭ 19-20- عاسىرداعى اشەكەي بۇيىمدارىن جۇرت الدىندا جالاڭاش كورسەتتى.
سۇڭعاق بويلى دا سۇلۋ قىزدار اشەكەيدى ادەتتەگىدەن وزگەشە كورسەتۋگە تىرىسىپتى. ياعني سۋعا تۇسۋگە ارنالعان كيىمدەرمەن تاققان.
«مودەل قىزداردىڭ قازاقى بۇيىمداردى نەلىكتەن جارتىلاي جالاڭاش تاعىپ شىققانى ازىرگە بەلگىسىز. بۇگىنگە دەيىن قازاقتىڭ ۇلتتىق زەرگەرلىك بۇيىمدارىن سۋعا تۇسەتىن كيىممەن تاققان جاعدايلار كەزدەسپەگەن بولاتىن» دەيدى سايت ارقىلى سىر بولىسكەن ازاماتتار.
وزگەلەردى قايدام، ءوز باسىم سول قىزداردىڭ بويىنان سۇلۋلىقتى ەمەس، ۇلت اتىنا كىر كەلتىرەتىن سۇمدىقتى كوردىم. بۇيتكەن جارناماسى بار بولسىن! ودان دا بابالاردان قالعان ماڭگىلىك مۇرالاردىڭ ساندىق تۇبىندە قوزعاۋسىز جاتقانى ءجون ەدى.
قازاق قاشاندا قىزىمەن ماقتانعان. ونىڭ جان سۇلۋلىعىمەن قاتار، سىرتقى ادەمىلىگى ءۇشىن قوس ەتەك كويلەكتەر تىگىپ، اشەكەي بۇيىمدار جاساعان. ونىڭ ءارقايسىسىنىڭ ەرەكشەلىگى تۋرالى تاڭدى- تاڭعا ۇرىپ اڭگىمە ايتۋعا بولادى.
قازاق زەرگەرلەرى نەگىزىنەن، ايەلدەردىڭ ساندىك اشەكەي زاتتارىن - سىرعا، بىلەزىك، جۇزىك، ساقينا، شولپى، القا، قاتىرما، شاشباۋ، ت. ب. بۇيىمداردى جاساۋ بارىسىندا ونى جالاڭاش تاعۋعا ارناپ جاساماعان.
ەل نازارىنا ىلىگۋ ءۇشىن كيىم سىرتىنان كورىنىپ تۇراتىن بولعان. ال «فرانسۋز ءۇيىنىڭ» قىزدارى جارنامالاعان بۇيىمداردى كۇنى ەرتەڭ تاربيەسى تەرەڭ ەمەس، ۇلت قۇندىلىقتارىنان حابارى از قىزداردىڭ جالاڭاش تاعۋعا تالپىنۋى ابدەن مۇمكىن. ويتكەنى قازىرگى ءبىر كەمشىن تۇسى باسىم جاستار بارشىلىق. تاڭعالۋعا بولمايدى. سونىڭ ءبىر كورىنىسى رەتىندە ايەلدەرگە ارنالعان اشەكەي بۇيىمداردى قازاق قىزدارىنىڭ جۇرت نازارىنا جارتىلاي جالاڭاش ءجۇرىپ ۇسىنۋى دەر ەدىك.
سۋرەتتەن بايقاعانىمىز، ءسان ۇلگىلەرىن تاماشالاپ وتىرعان دا قازاقتىڭ قىز- كەلىنشەكتەرى. سوندا دەيمىز-اۋ، اجەپتاۋىر جاسقا كەلگەن ايەلدەر ۇلتىمىزدىڭ ۇلى دۇنيەلەرىن بۇلايشا جارنامالاۋعا بولمايتىنىن نەگە ايتپادى ەكەن؟ ونى ۇيىمداستىرۋشىلار جاڭالىق اشۋدى ەمەس، جات ادەتتى جارنامالاپ وتىرعانىن نەگە تۇسىنبەگەن؟ ال قىزدارىمىز اقشا ءۇشىن اردان اتتاپ كەتكەنى قالاي؟
ايتا بەرسەك جۇرەك اۋىرادى. كۇنى كەشە قۇرمانعازى مەن پۋشكيندى سۇيىستىرگەن دە، جامبىل مەن چايكوۆسكيگە ءبىر تال لاگمان جەگىزگەن دە قازاق قىزى بولاتىن. ءبىر كەزدەرى ار تازالىعىن ساقتاۋ ءۇشىن قۇرىلعان توپتى تارقاتۋعا تىرىسقان دا قازاق قىزدارى ەدى.
ادەمىلىك پەن ادەپتىلىكتى بويتۇمارداي قادىرلەگەن قازاق قىزدارىنا نە بولدى؟ «ءبىر قارىن مايدى شىرىتكەن ءبىر قۇمالاقتان» قالاي ارىلامىز؟ قازاق قىزىنا ارنالىپ قانشاما جىر جازىلدى، ءان ارنالدى. سول بيىكتەن الاسارماۋدىڭ جولى قانداي؟ انشەيىندە ايعايشىل قوعامدىق ۇيىمدار ۇلت رۋحىن تۇسىرەتىن وقيعالارعا نەگە قارسى تۇرا المايدى؟
نارىق قازاققا تەك جاقسىلىق اكەلگەنى اقيقات. سونىڭ ىشىندە جاستارعا جاسالىپ جاتقان جاعدايدى ايتىپ تاۋىسا المايسىز. وسىنىڭ قادىرىن بىلەتىن كەز كەلدى. ەندەشە، ارسىزدىقتان گورى ابىرويلى بولۋدى ويلايىق. الەمدى الاسۇرگىنگە تۇسىرگەن تەكسىزدىك ءتىلدى دە، ءدىلدى دە، قۇندىلىقتاردى دا قۇرتىپ بارادى.
ءتىپتى مەملەكەت اتىنا كىر كەلتىرەتىن وقيعالارمەن باتىس تا، مۇحيتتىڭ ارعى جاعى دا كۇرەسە- كۇرەسە جالىققان، شارشاعان. سول كەمشىلىكتى ەندى ءبىز قايتالامايىقشى. ۇلتىنىڭ ۇلى دۇنيەلەرىن قاستەرلەۋدىڭ جولىن بىلگەندەردىڭ عانا اتى وزادى.
بۇل جولدا ەلدىڭ ەرتەڭى بولار، بولاشاعىن جاسار، ۇرپاعىن ءوسىرىپ، ۇلى دۇنيەمىزدىڭ ءبارىن كەلەشەككە قىلاۋ تۇسىرمەي جەتكىزەر بويجەتكەندەرگە زور سەنىم ارتىلىپ وتىر.
دۋاناباي جولداسبەك
«ايقىن»
