بيىل رەسەيدى نە كۇتىپ تۇر؟
2014 - جىل ۆلاديمير پۋتين ءۇشىن ءبىر جاعىنان ەڭ جايلى دا جايسىز جىل بولدى.
ناۋرىزدىڭ 18- كۇنى مەملەكەتتىك دۋما الدىندا ماساتتانا ءسوز سويلەگەن ول رەسەيدىڭ ۋكراينانىڭ قىرىم تۇبەگىن اننەكسيالاعانىن جاريا ەتتى. بۇل - ونىڭ جۇلدىزدى ءساتى ەدى.
ال جەلتوقساننىڭ 15-16- سىندا رەسەي پرەزيدەنتى ءۇشىن ەڭ قيىن كۇندەر تۋدى. ارزان مۇناي باعاسى مەن باتىس سانكسيالارى ەكى بۇيىردەن قىسقاندىقتان، رۋبل ءبىر كۇننىڭ ىشىندە 20 پايىز قۇنىن جوعالتتى.
وسى جىل ىشىندە پۋتين ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى ەشكىمنىڭ باتىلى بارماعان ءىس جاساپ، شەكارالاردى كۇشپەن وزگەرتتى، ءسويتىپ قالىپتاسقان حالىقارالىق ءتارتىپتى بۇزىپ، باتىسقا اشىق قارسى شىقتى. سول شەشىمىنىڭ سالدارى ەندى بايقالىپ جاتىر. 2015 - جىل رەسەيدىڭ سوۆەت وداعىنان بەرگى تاريحىنداعى ەڭ زارداپتى جىل بولعالى تۇر.
پۋتيننىڭ ازياعا، سونىڭ ىشىندە قىتايعا بەت بۇرۋى ونىڭ جاعدايىن وڭالتا الا ما؟ ەۋرازيا وداعى ەۋروپا وداعىنا ومىرشەڭ بالاما بولا الا ما؟ رەسەيدىڭ ەنەرگيا رەسۋرستارىنا تاۋەلدى ەكونوميكاسى مۇنايدىڭ ارزانداۋىن كوتەرە الا ما؟ تۇرمىس جاعدايى ناشارلاعان رەسەيلىكتەر پۋتيندى ءبارىبىر بۇرىنعىداي قولداي بەرە مە؟ ازاتتىق باتىس ساراپشىلارىنان وسى ساۋالدارعا جاۋاپ سۇرادى.
- رەسەيدىڭ الەمدەگى باسقا اكتەرلارمەن بىرلەسىپ باتىستان جوعالتقانىنىڭ ورنىن تولتىرا الاتىنداي مۇمكىندىگىن كورىپ تۇرعان جوقپىن. ءبىراق ونىڭ بۇرىنعى جاعدايى كەرەمەت بولدى دەي المايمىز. باتىس رەسەيمەن ەشقاشان تەرەزەسى تەڭ ارىپتەس رەتىندە ساناسىپ كورگەن ەمەس. باتىس رەسەيدى ءوزى قالاعان دەڭگەيدە قۇرمەتتەگەن ەمەس. ال قازىر ونسىز دا رەسەيلىكتەردى سىيلايتىن ەشكىم قالماعان سياقتى، - دەيدى ۋيلسون ورتالىعى كەننان ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى مەتتيۋ رويانسكي.
راتگەرس ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، ساياساتتانۋشى الەكساندر موتىلدىڭ ايتۋىنشا، پۋتين ۋكراينا ماسەلەسىندە «ستراتەگيالىق قاتەلىك» جىبەردى، ءسويتىپ «ۋكراينادان تۇتاسىمەن ءارى ءبىرجولا ايىرىلىپ قالدى».
- پۋتين مايدانداعى ەۋرو ريەۆوليۋتسيانى تۋدىردى. ول يانۋكوۆيچتى قۇرتتى. ول ۋكراينادان ايىرىلىپ، رەسەيدى جوعارى دامىعان قىتايعا شيكىزات ساتىپ وتىراتىن ءالسىز ەلگە اينالدىرىپ جاتىر. ال قىتايدىڭ باتىستان ايىرماشىلىعى - ول ءوز ەسەبىن بىلەتىن ەل، ول ءوزى كورىپ جاتقان يگىلىك ءۇشىن بارىنشا از اقشا تولەۋگە كۇش سالادى، - دەيدى ساياساتتانۋشى موتىل.
ەكونوميكالىق دۇربەلەڭ
رەسەيدىڭ ازياعا بەتۋ بۇرۋ ارەكەتى بولاشاقتا جەمىسىن بەرۋى مۇمكىن، الايدا باتىسپەن بايلانىستى ۇزگەنىنىن زاردابىن قازىر- اق تارتىپ جاتىر.
باتىستىڭ كرەديتتەرىنەن قاعىلعان رەسەي كومپانيالارى اسىرەسە پۋتيننىڭ اينالاسىنداعىلارعا تيەسىلى مەملەكەتتىك فيرمالار، قارىزدى وتەۋدە قيىندىقتارعا ۇشىراپ جاتىر. يگور سەچين باسقاراتىن مەملەكەتتىك «روس نەفت» مۇناي كومپانياسى 21 - جەلتوقسانعا دەيىن رۋبلگە شاققاندا قىمباتتاعان دوللارمەن 7 ميلليارد قارىزىن تولەۋگە ءتيىس. ال 2015 - جىلى بۇل كومپانيا تاعى 20 ميلليارد دوللار وتەۋى كەرەك. The Economist جۋرنالىنىڭ ەسەپتەۋىنە قاراعاندا، كومپانيانىڭ جالپى كورپوراتيۆتىك قارىزى 550 ميلليارد دوللارعا جۋىقتايدى.
بۇعان الەمدەگى ەنەرگورەسۋرستار باعاسىنىڭ ارزانداۋى قوسىلىپ، مۇنىڭ ءبارى ۇلتتىق ۆاليۋتا - رۋبلگە سوققى بولىپ ءتيدى. ول ءبىر جىلدىڭ ىشىندە 40 پايىزعا ارزاندادى، ءالى دە تومەن قۇلديلاپ بارادى.
ۇكىمەت تىنىش زاماندا ءبىراز قور جيناپ العان، ءبىراق كەي ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، بۇل قوردىڭ ءوزى رەسەيدى دەفولتتان قۇتقارا المايدى. 2015 - جىلى رەسەي قارىزدارىن وتەي الماي، دەفولتقا ۇشىراۋى مۇمكىن دەيدى ەكونوميست اندەرس ەسلاند. وسى ايدا Bloomberg اگەنتتىگى تاراتقان اقپاراتقا سەنسەك، قازىرگى ۋاقىتتا رەسەيدىڭ دەفولتتان ساقتاندىرۋ باعاسى ليۆان، سالۆادور سياقتى ەلدەرمەن بىردەي بولىپ قالعان.
ونىڭ ۇستىنە، رەسەيدىڭ ورتالىق بانكى 2014 - جىلى ەلدەگى 128 ميلليارد دوللار ىشكى كاپيتال سىرتقا كەتەدى دەپ بولجاپ وتىر. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 56 ميلليارد بولعان ەدى.
...
روبەرت كوالسوننىڭ ماتەريالىن اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعان - مۇحتار ەكەي.
«ازاتتىق»
