سەزىمدى باقىلاۋشى مامان يەلەرى
وسىعان دەيىن پروفەسسوردىڭ باسشىلىعىمەن جوعارى بىلىكتى بالالار انەستەزيولوگتارى مەن رەانيماتولوگتارىنان وقىتۋشىلار قۇرامى جاساقتالىپ، وقۋ-ادىستەمەلىك ۇدەرىس دۇرىس جولعا قويىلعان. وسى ورايدا ماماننان انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيا سالاسى جايىندا سۇراپ بىلدىك...
- مەديتسيناداعى نەوناتالدى انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيانىڭ ءرولى قانداي؟ قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرىپ ءوتىڭىزشى؟
- نەگىزىندە بۇل مەديتسيناداعى جاس سالانىڭ ءبىرى. انەستەزيولوگيا دەگەنىمىز - حيرۋرگيالىق وپەراتسيا كەزىندە اۋىرسىنۋدى باسۋ، انەستەزيا سوزىنەن شىققان. انەستەزيا - اۋىرسىنۋ سەزىمىن جويۋ، سەزىمتالدىق جوقتىعىن زەرتتەيتىن عىلىمي سالا دەۋگە بولادى.
ال رەانيماتسيا - جان ساقتاۋ، قايتا جانداندىرۋ، مىسالى، جۇرەگى توقتاعان ادامدى ءتىرىلتۋ. «باسى اۋىرمايتىن، بالتىرى سىزدامايتىن ادام بولمايدى» دەمەكشى، ادام ءسال اۋىرا قالسا، ءبىز بىردەن ونىڭ اۋرۋ سەزىمىن بايقايمىز.
سودان اۋىرسىنۋ سەزىمىن جويۋ، ياعني انەستەزيا جاسايمىز. اۋرۋ سەزىمى بايقالىپ، ياعني اۋرۋ سيگنال بەرسە، ونى توقتاتۋ كەرەك. ويتكەنى اۋرۋ اسقىنا بەرەدى. انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيا ەكەۋى ءبىر ءپان. شەتەلدىكتەر ەكەۋىن «انەستەزيولوگيا» دەپ ءبىر سوزبەن عانا ايتادى. بۇرىن اۋرۋ سەزىمىن بىلدىرمەۋ ءۇشىن ادام ءبارىن جاسادى. مىسالى، وڭتۇستىك ازيادا، ءۇندىستاندا، قىتايدا جانە باسقا دا جەرلەردە ادامنىڭ قينالعانىن باسۋ ءۇشىن ءارتۇرلى شوپتەردى دە، اراق- شاراپتى دا ءىشتى.
ال انەستەزيانىڭ دەمەك، اۋرۋ سەزىمىن باسۋدىڭ ارقاسىندا ءبىز ءقازىر بارلىق وپەراتسيانى جاسايمىز. وپەراتسيا جاساعاندا اۋرۋ سەزىمىنىڭ ودان سايىن كۇشەيەتىنى بارىمىزگە بەلگىلى، كەيدە اۋىر سوققى دا بولادى. قانداي كۇردەلى وپەراتسيا بولسا دا انەستەزيانىڭ ارقاسىندا اۋرۋلاردىڭ جانىن قينالتپاي جاسايمىز.
- سىزدەر بالالار انەستەزيولوگياسىمەن اينالىساسىزدار عوي، بالالاردىڭ اراسىندا قانداي اۋرۋلار ءجيى كەزدەسەدى؟
- كافەدرامىزدىڭ كلينيكالىق بازاسىنا كوبىنە وكپە قابىنۋىنىڭ اۋىر ءتۇرى بار بالالار كەلەدى. كەيدە وكپە تەسىلىپ كەتەتىن جاعدايلار بولادى. ماسەلەن، ينفەكسيالىق اۋرۋلاردى اسقىندىرىپ السا، وكپە تەسىلىپ، كەۋدەگە اۋا جينالادى.
ءبىر جىلدىڭ ىشىندە مىڭداعان بالالار كەلەدى. شۇعىل حيرۋرگياعا كومەك سۇراپ كۇنىنە 100 دەن اسا بالا جەتسە، سونىڭ 20-30 ى ەمدەۋگە جاتقىزىلادى. نەگىزى، بالالاردى تۋماي تۇرىپ دياگنوستيكالاۋ قاجەت. بالانىڭ تۋىلعانى دۇرىس پا، جوق پا سول كەزدە شەشەدى. ال كەيدە انالارىمىز ۋاقىتى ءوتىپ كەتكەن كەزدە كەلىپ جاتادى.
- رەانيماتسياعا كەلەتىن بولساق...
- ال رەانيماتسيادا ماسەلەن، جۇرەگى توقتاپ قالعان ادامدى ءتىرىلتۋ كەرەك. جاراقات الىپ، ۋلانىپ تۇسەتىندەر بار. كەيبىرەۋى ارەڭ جەتىپ، جۇرەكتەرى توقتالادى. ءبىز سوعان ماسساج، رەانيماتسيا جاساپ، جۇرەگىن قالپىنا كەلتىرەمىز.
ارينە، جۇرەك توقتاعاننان كەيىن كوپ ۋاقىت ءوتىپ كەتسە جارامايدى، بەس مينۋتتىك مەزگىلى بار. جۇرەكتى قايتادان سوقتىرىپ، ميدىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرەمىز. نەگىزى، جۇرەك سوقتىرۋ وڭايلاۋ، ميدىڭ جۇمىسىن قالپىنا كەلتىرۋ قيىن. مىسالى، وسىعان دەيىن ۇيىندە وتىرعان ەكى جاسار بالا اقپان ايىندا جوعالىپ كەتكەن. اتا-اناسى دا جاعالاي ىزدەگەن. سويتسە ەسىگىنىڭ الدىنداعى سۋعا ءتۇسىپ، ءولىپ قالعان. سۋعا ءتۇسىپ كەتكەنىنە قانشا ۋاقىت ءوتىپ كەتكەنىن دە ەشكىم بىلمەيدى، ءبىراق ءبىز ءتىرىلتىپ الدىق. وسىنداي جاعدايلار كوپ.
تاجىريبەلىك مەديتسينا بويىنشا انەستەزيولوگيا مەن رەانيماتولوگيا دۇرىس جولعا قويىلعان، ماماندارمەن قامتاماسىز ەتىلگەن، قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان جەردە ءولىم- ءجىتىم از بولۋى كەرەك.
- انا مەن بالا ءولىمى كورسەتكىشى ازايعاندىعى وسىنىڭ ناتيجەسى دەۋگە بولا ما؟
- بيۋدجەتتەن مەديتسيناعا قانشاما قاراجات ءبولىنىپ جاتىر. الدىڭعى قاتارلى ەلدەر قولداناتىن جاڭا قۇرىلعىلار الىنۋدا. سونىڭ ارقاسىندا قانشاما بالالاردىڭ ءومىرى ساقتالىپ قالۋدا. قۇرساقتان اۋرۋ بولىپ تۋاتىندار بار عوي، وندايلار از ەمەس.
ويتكەنى انالاردىڭ كوبىنىڭ قانى از، ال قاننىڭ تۇيىرشىگى وتتەگىنى الىپ كەلەدى. ال بالاعا وتتەگى كەرەك، انادا قاننىڭ تۇيىرشىگى از بولسا، بالاعا وتتەگىنى جەتكىزە المايدى. سول سياقتى ودان دا باسقا ماسەلەلەر كوپ. انانىڭ قورەكتەنۋى، ءوزىن كۇتۋىنە دە بايلانىستى. ءتۋابىتتى اقاۋى بار بالالاردىڭ ءبارى دە وپەراتسيا مەن حيرۋرگيالىق رەكونسترۋكتسيالىق كوررەكتسيانى قاجەت ەتەدى.
كەيدە بالا شارانا سۋىن جۇتىپ قويۋى مۇمكىن، وندا وكپەنىڭ ەكى جاعى ءبىتىپ تۋىپ، بالا تىنىس الۋعا قينالادى. ءبىز وكپەنىڭ ەكى جاعىنان شارانا سۋىنان تازالاپ، اپپاراتپەن جاساندى تىنىس الدىرامىز. ءقازىر ءاربىر وبلىس ورتالىعىندا انەستەزيولوگيا جانە رەانيماتولوگيا بولىمشەلەرى بار. دەگەنمەن ناركوز بەرەتىن، تىنىس الدىراتىن اپپاراتتار، ءدارى- دارمەكتەر كەيبىر جەر- جەرلەردە جەتكىلىكسىز. سەبەبى ولار وتە قىمبات تۇرادى. سونىمەن قاتار كەيبىر ايماقتاردا، اۋىلدى جەرلەردە ماماندار جەتپەيدى.
- بالالار اۋرۋدىڭ الدىن الۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك؟
- مەديتسينالىق پۋنكتتەر ءاربىر بالانى قاداعالاپ وتىرۋلارى ءتيىس، ماماندار اۋرۋدىڭ اسقىنۋىنا جول بەرمەۋلەرى كەرەك. سونداي-اق مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ وتىرۋ قاجەت.
اڭگىمەلەسكەن نۇرسۇلۋ مىرزاحمەتوۆا
«ايقىن»
