دۇنيەنى ءدۇر سىلكىندىرگەن تىلسىم دىبىستىڭ قۇپياسى نەدە؟

استانا. قازاقپارات - سوڭعى كەزدەرى جەر تۇرعىندارىن استە ءالى كۇنگە دەيىن ەستىپ كورمەگەن، سۇمدىق ءبىر دىبىس مازالاپ ءجۇر. بىردە ول تەمىر پلاستينكالاردىڭ ىزىڭىنا ۇقساسا، بىردە رەاكتيۆتى قوزعالتقىشتىڭ گۇرىلىنە، ال كەيدە جۇيتكىگەن پويىز دىبىسىنا ۇقسايدى دەيدى ەستۋشىلەر.

2011 - جىلدان بەرى ەستىلىپ كەلە جاتقان جان تۇرشىكتىرەتىن بۇل سۋىق دىبىس الەمنىڭ ءار تۇكپىرىندەگى ادامداردىڭ زارەسىن الۋدا. ەڭ سوڭعى رەت ۋكراينا استاناسى - كيەۆ قالاسىندا تاڭنان قارا كەشكە دەيىن سىقىرلاعان دىبىستار شىققان. ءتىپتى قورىققان تۇرعىندار ۇيالى تەلەفوندارىنا ءتۇسىرىپ، الەم كورسىن دەگەندەي، عالامدىق جەلىگە ورنالاستىرىپتى. ال جەرگىلىكتى پوليتسەيلەر مۇنىڭ سەبەبىن انىقتاي الماي دال بولۋدا. تىلسىم دىبىس لوندون، نيۋ- يورك، نيۋ- مەكسيكو، ماسكەۋدە جانە جاپونيانىڭ ءبىرقاتار قالالارىندا بايقالعان. ال يسپانيا مەن انگليانىڭ ۆۋدلەند قالاشىعىنان شىققان دىبىس 20 ەسە جوعارى جىلدامدىقپەن گۋىلدەپ، اۋادا «ءدىرىل» تۋدىرعان دەسەدى.

سوندا ءار ۋاقىتتا الەمنىڭ ءار قالاسىن «ارالاپ جۇرگەن» بۇل سوراقى دىبىس قايدان پايدا بولدى؟ ەستىگەننىڭ ءبارى تۋرا جەر استىنان شىققانداي دەيدى. بالكىم، بۇل كەۋدەسى قۋىس قالعان دالانىڭ كارى ءارى شۇرىق- شۇرىق تەسىلگەن كوكساۋ كوكىرەگىنەن شىعىپ جاتقان اشى ارىز بولار. قابىرعاسى قايىسقان بەيكۇنا جەر- انا مۇڭىن وسىلاي شاعىپ جاتقان شىعار. الدە ابدەن كۇرسىنگەن، شاراسىز، ءتىلسىز جەر- انانىڭ سىزداعان جۇرەك ءۇنى مە؟

بۇگىندە تولىق زەرتتەلمەگەن بۇل قۇپيا قۇبىلىستىڭ سەبەبى قانداي، سالدارى قانشالىقتى؟ ەستىگەن ادام سەزىپ، سەكەم الاتىنداي بۇل نازىك ءارى كىرپياز ماسەلەنى ءبىر كىسىدەي زەردەلەپ كورەلىك.

قۇپيا دىبىس تۋرالى عالىمدار نە دەيدى؟

عالامشاردى جاتسىنباي، جاتىرقاماي كەزىپ جۇرگەن مازاسىز «جەر سىقىرىن» الەمدەگى ەڭ ۇزدىك دەگەن رەسەي، دانيا، فرانسيا، ا ق ش، ۇلىبريتانيا عالىمدارى دامىلسىز زەرتتەۋدە. عالىمداردىڭ پايىمداۋىنشا، بار ماسەلەنىڭ وزەگى - جەر عالامشارىنىڭ وڭتۇستىك جانە سولتۇستىك ماگنيت ورىستەرىنىڭ جىلجۋى، ورىن اۋىستىرۋىندا جاتىر. ياعني ەگەر ەكى ماگنيتتى پوليۋس ورنىن تۇبەگەيلى اۋىستىراتىن بولسا، ءبىزدى، جەر شارىندا عالامات اپاتتار ورىن الۋى مۇمكىن. بۇل ەكى پوليۋستىڭ قوزعالىسى شامامەن 300 جىل بۇرىن باستالعان ەكەن. جىلدان- جىلعا ولاردىڭ جىلدامدىعى ارتىپ كەلەدى. ماسەلەن، 1970 - جىلدارى جىلىنا 10 شاقىرىمعا جىلجىعان ماگنيت پوليۋستەرى قازىرگى ۋاقىتتا جىلىنا 65 شاقىرىمعا قوزعالىپ جاتقان كورىنەدى. جەردىڭ ماگنيتتى پوليۋستەرى گەوگرافيالىق پوليۋسپەن سايكەس ەمەس. ولاردىڭ اراسىندا 10 گرادۋستى قۇرايتىن بۇرىش بار، ياكي 430 شاقىرىم.

ال ماگنيتتى ورىستەردىڭ تىعىزدىعىنىڭ تومەندەۋى كۇن ساۋلەسىنىڭ جەر بەتىنە وتە كوپ مولشەردە تۇسۋىنە الىپ كەلدى. كەيبىر عالىمدار توبى كۇن ساۋلەسىنىڭ اسەرىنەن جەردە «گۋىلدەگەن» دىبىستار پايدا بولدى دەيدى. بولجام بويىنشا، 2013- 2014 - جىلدارى كۇن ساۋلەسىنىڭ سيكلى ءوزىنىڭ ەڭ جوعارى ءتۇسۋ دارەجەسىنە جەتپەك.

سوراقى دىبىستاردىڭ تاعى ءبىر سەبەبى - جەر يادروسىنا بايلانىستى. «شۋمان جيىلىگى» دەگەن تەوريا بويىنشا جەردەن 7,83 گتس (گەرتس) جيىلىكپەن تولقىندار شىعادى. ياكي جەر ءريتمى - «جەر جۇرەگىنىڭ سوعىسى» . وسى جيىلىككە بايلانىستى اسكەري قىزمەتكەرلەردىڭ قۇرىلعىلارى جۇمىس ىستەيتىن بولعان. ال 2000 - جىلى بۇل جيىلىك 12 گتس- كە جەتتى. قازىر جەر «سىقىرى» ەستىلگەن ساتتەرى، اسكەري قوندىرعىلار، ءتىپتى كومپاس جۇمىس ىستەمەي قالادى ەكەن. بولجام بويىنشا، جەر جيىلىگى 13 گتس- كە جەتكەندە ماگنيتتى پوليۋستەر ورىن اۋىستىرادى. ال مۇنىڭ سوڭى نەگە اكەلمەك؟

«ءاباسا» سۇرەسى نە دەيدى؟

مارس عالامشارىندا ماگنيتتى پوليۋس اپاتقا ۇشىراعاندا، اتموسفەرا جويىلدى. ال جەر بەتىندەگى اتلانتيدانىڭ جويىلۋى دا ماگنيتتى پوليۋستىڭ ورىن اۋىستىرۋىنا بايلانىستى بولعان دەسەدى. ەندەشە، ءبىزدى بولاشاقتا نە كۇتەدى؟ بولاشاق دەيمىز- اۋ، ماگنيتتى پوليۋستەردىڭ ورىن اۋىستىرۋىنا قانشا ۋاقىت قالدى؟ ءبىز، جەر پلانەتاسىنىڭ تۇرعىندارى، جەر- انانى قۇتقارۋعا ۇلگەرە الار ما ەكەنبىز؟ وسى كۇنگە دەيىن عالىمدار بۇل پروتسەستى نەگە بولجاي المادى؟

ءبىز بۇكىل عالامشار بولىپ باسىمىزدى تاۋعا دا، تاسقا دا ۇرىپ، ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپپاي جاتقاندا، قانشاما عاسىرلار، مىڭجىلدىقتار بۇرىن قاسيەتتى قۇران كارىمدە ءبارى دە ەسكەرتىلىپ، جازىلىپ قويعان ەكەن. بۇل كۇندى جاراتۋشى «العاشقى سۇر ۇرلەنگەن كۇن» دەيدى. ياعني ول كۇنى ادامدار قايدان شىعىپ جاتقانى بەلگىسىز، قورقىنىشتى، وزگەشە قاتتى داۋىستى ەستيدى، بار الەمدى قامتىعان زور داۋىستان دۇنيەنىڭ ءبارى دىرىلدەپ كەتەدى دەلىنگەن. «ال ەندى قاتتى داۋىس كەلگەن ساتتە، سول كۇنى، كىسى تۋىسىنان قاشادى. شەشەسىنەن، اكەسىنەن، ايەلىنەن جانە بالالارىنان بەزىنەدى. ول كۇنى اركىمنىڭ ءىسى اۋىر (اركىم ءوز حالىمەن الەك) » («ءاباسا» سۇرەسى، 33-37-اياتتار) .

ءبارى دە ءوز قولىمىزدا.. .

سوڭعى كەزدەرى بارشانى مازالاپ جۇرگەن قورقىنىشتى دىبىستار «العاشقى سۇر ۇرلەنگەن» كۇنگى دىبىستىڭ ءبىر بولشەگى شىعار، ياعني جاراتۋشى جەر بەتىندەگى قۇلدارىنا الدىن الا ەسكەرتىپ جاتقان بولار؟ ال مۇنىڭ سەبەبى نەدە؟ ادامدار وسىنداي سۇمدىق كۇندى كورەتىندەي نە جازدى، نەنى ۇمىتتى؟ ءدىني كوزقاراستار تۇرماق، جىلدار بويى زەرتتەگەن عالىمداردىڭ ءوزى مۇنىڭ سەبەبىن قاسيەتتى جەرىمىزدە قاسيەتسىز پەندەلەردىڭ كوبەيۋىمەن بايلانىستىرادى. زورلىق- زومبىلىق، الداۋ- ارباۋ، ەكىجۇزدىلىك، جاماندىق اتاۋلى جەر بەتىندە كۇننەن- كۇنگە ورىستەپ تۇر. بالكىم، كۇلىمدەگەن كۇن دە، جۇلدىزدى اسپان دا، سامال جەل دە، قاسيەتتى جەر دە، قۇدىرەتتى ءتاڭىر دە اتالمىش جات قىلىقتاردان شارشاعان بولار؟ ەي، ادامدار، بەس كۇندىك بۇل جارىق دۇنيەدە ءبىر- ءبىرىڭدى شالىپ، وزگەنىڭ سۇرىنگەنىن كورگەننەن جانىڭ راحات تابا ما؟ ءوز شىلبىرىمىزعا ءوزىمىز شالىنعانشا، وزگەگە ءولىم تىلەگەنشە، وزىمىزگە ءومىر تىلەپ، مەيىرىم شاشىپ، ءومىر سۇرۋگە الدە كەدەرگى بار ما؟

سۋ بۇرىككەننىڭ ورنىنا جەل سوقتىرىپ جاتقان ادامزاتقا ءتىلسىز جەر جۇرەگى سىقىرلاپ، بىزگە ەسكەرتىپ جاتقان جوق پا؟ قۇدىرەتتى ءتاڭىر ءھام تابيعات بىزگە ەسكەرتۋ جاساسا، از دا بولسىن ءالى دە مۇمكىندىك بار دەپ تۇسىنەمىن. جامانات شاقىرماي، اڭگىمەمىزدى ادەيى ەرتەگىگە تەلىدىك. ويتكەنى بارلىق ەرتەگى ادەتتە جاقسىلىقپەن اياقتالادى.. .

«الاش ايناسى»
]