مەملەكەتتىك سىيلىق ناشار جازۋشىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرە المايدى - گ. سالىقباي

استانا. قازاقپارات  - جىرلارىندا پسيحولوگيالىق درامالاردىڭ مولدىعى مەن شىنايلىعىنىڭ باسىمدىلىعى ارقىلى وزگەلەردەن دارالانىپ تۇراتىن اقىن گۇلنار سالىقباي جاقىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن «كەشىرىڭدەر، كەلگەنىمدى ومىرگە» اتتى ولەڭدەر جيناعى ءۇشىن

«ادەبيەت پەن ونەر» سالاسىنداعى 2014 - جىلعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتاندى.

 مانەرى مەن پاراساتىن ايقىنداپ قانا قويماي، ۇندەستىك تۇتاستىعىمەن، نازىك گارمونياسىمەن وقىرماندارىن لەزدە باۋراپ الاتىن بۇل شىعارماسى اقىننىڭ بولمىسىن ءدال بەرەتىن تۋىندى دەسەك قاتەلەسپەگەن بولار ەدىك. حالىق اراسىندا سۇيكىمدىلىگى مەن قادىرىمەن ءاردايىم ەستە جۇرەتىن گۇلنار اپايىمىزدى مارتەبەلى سىيلىعىمەن قۇتتىقتاپ، از- كەم سوزگە تارتقان بولاتىنبىز. سونىمەن قاتار، اقىن گۇلنار سالىقباي سوڭعى كۇندەردە جازىلعان، جارياعا شىقپاعان، سياسى كەپپەگەن سونى جىرلارىن ۇسىنىپ وتىر. گۇلنار سالىقبايەۆا - 1963 - جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسى، زايسان اۋدانىندا تۋعان. 1986 - جىلى س. م. كيروۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن بىتىرگەن.

«ءبىر جۇتىم اۋا، قىزىل كۇن»، «جان»، «اسپانداعى اڭسارىم»، «ءتۇس»، «كەشىرىڭدەر كەلگەنىمدى ومىرگە» جىر جيناقتارى، «مارينا تسۆەتايەۆا» اتتى اۋدارما كىتابى جارىق كورگەن. بۇگىندە «قازاقستان» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ باس رەداكتورى.

- گۇلنار اپاي، بۇگىندە جازۋشىلار مارتەبەسىن مەملەكەتتىك سىيلىقپەن كوتەرۋگە ءمان بەرىپ كەتكەندەي. ءتىپتى «تالاس» تۋىپ، جازۋشىلار «جۇلدەگە» جانجالداسىپ جاتادى. ەلگە ۇلگى بولاتىن ازاماتتار ۇياتتان اتاققا بولا اتتاپ كەتىپ جاتقانىن كەزدەستىرىپ ءجۇرمىز عوي. قوعام بولعان سوڭ، ولار دا پەندە بولعان سوڭ ءتۇسىنىپ جاتامىز ءبىر جاعىنان. دەگەنمەن، ءسىز وسى مەملەكەتتىك سىيلىقتى الار ساتتە قىرىن قاراپ، سالقىن قاباق تانىتىپ، ىرگەسىن اۋلاق سالىپ كەتكەن جاندار بولدى ما؟

-  مەملەكەتتىك سىيلىق ناشار جازۋشىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرە المايدى. ءتىپتى سىيلىق بۇيىرعان كۇندە دە ءومىر بويى قارا كيىمگە اق جاماۋ تۇسكەندەي كوزگە ۇرىپ تۇرادى. وكىنىشكە قاراي، بىزدە مۇنداي جاعدايلار كەزدەسىپ جاتادى. «قىرىن قاراپ، سالقىن قاباق تانىتىپ، ىرگەسىن اۋلاق سالاتىندار» مۇنداي كەزدە تابىلادى عوي. ولاردى تۇسىنەم. ءبىر جاقسى اعامىز ايتقانداي «فيلوسوفسكي» قاراۋعا تىرىسامىز. اركىم دۇنيەگە ءوز تەرەزەسىنەن قارايدى.

- جازۋشى دەر كەزىندە باعالانعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن. كەي- كەيدە وسىنداي سىيلىقتاردى الۋ ءۇشىن شىعارماشىلىق باعىتىن بۇرمالاپ، ەل سوزىنەن گورى ەل بيلىگىن سويلەپ، ماداقتاما ارناپ جاتادى. مۇنداي قۇبىلىسقا نە دەۋگە بولادى؟ مەملەكەتتىك سىيلىققا مۇنسىز قول جەتكىزۋگە بولماي ما، الدە تاعى دا پەندە ەكەنىن ەسىمىزگە ءبىر ءتۇسىرىپ قويامىز با؟

- مەنىڭشە، بيلىككە جاعىنسام، سىيلىق الام دەپ ويلايتىن كەيبىر ازاماتتاردىڭ وزدەرى سياقتى. ءوزىڭىز وقىپ قاراساڭىز، مەنىڭ كىتابىمدا نەمەسە باسپا ءسوز بەتتەرىندە جاريالانعان دۇنيەلەرىمدە ونداي ءبىر دە ءبىر ولەڭ جوق. مەملەكەتتىك سىيلىققا ۇسىنىلعان شىعارمالارعا بيلىكتى نەمەسە ەلباسىن ماقتاۋ كەرەك دەگەن تالاپ قويىلمايدى. ەگەر مۇنداي تالاپ بولسا، مەن قاتىسپاس ەدىم.

- اقىن يران عايىپ اعانى ءبارىمىز بىلەمىز. ەستۋىمىزشە وسى مەملەكەتتىك سىيلىققا جەتى رەت ۇسىنىلىپ، الا الماعان دەيدى. سوڭعىسىندا قولىنا ارقان ۇستاپ بارعان ەكەن دەيدى بىلەتىندەر، «وسى جولى بەرمەسەڭدەر، اسىلىپ ولەمىن» دەپ. مۇنداي جانقيارلىققا نە دەر ەدىڭىز؟ وسىنداي قادامعا بارار ما ەدىڭىز ءسىز دە؟

- ونداي اڭگىمەنى مەن دە ەستىگەم. ءبىراق «ارقان ۇستاپ باردى» دەگەن بەكەر ءسوز شىعار. ادام بالاسى ءار ءتۇرلى عوي. اقىندار دا.. . شىنىمدى ايتسام، مەن وسى سىيلىققا تۇسكەن كۇننەن باستاپ «قۇلاۋعا» دايىندالدىم. سپورتشىلاردى جاقسىلاپ قۇلاۋعا دا دايىندايدى ەكەن عوي. تۋرا سول سياقتى. جارالانىپ قالمايىن دەدىم. ادەبيەت سالاسىنداعى ءار ءتۇرلى سىيلىقتاردى وسى ۋاقىتقا دەيىن دە الىپ كەلەمىز عوي. ءبىراق سونشا قاراسپاندى ءتوندىرىپ، ۋايىمعا بەرىلىپ، قاتتى قايعىرعان جەرىم جوق. ەڭ ۇلكەن سىيلىق - ويلى وقىرمانىڭنىڭ بولعانى. قالامگەر ءۇشىن شىعارماشىلىعى باعالانىپ جاتسا، جۇرت وقىسا، ودان ارتىق باقىت بار ما.

- شىنىڭىزدى ايتىڭىزشى، قازىرگى قازاق ادەبيەتىندەگى پوەزيا جانرىنىڭ دەڭگەيى قانداي؟ جاس اقىندار وتكەن داۋىردەگى وزدەرىنىڭ جاسىنداعى جازۋشىلاردىڭ جازعانى مەن ايتقانىن ىستەي الىپ ءجۇر مە؟ الدە شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋعا ۋاقىت پەن جاعداي كەرەك دەپ اقتاپ الامىز با؟

- پوەزيا دەڭگەيى تۇسكەن جوق. جاۋقازىنداي جاپىرلاپ ءوسىپ كەلە جاتقان دارىندى قىز- جىگىتتەر بار. ءبىراق ولاردى وتكەن داۋىردەگى اعا- اپالارىمەن سالىستىرۋعا بولمايدى. قازىر زامان باسقا. ولار تىرشىلىك پەن شىعارماشىلىقتى قاتار ۇستاپ كەلە جاتىر. ويتپەسە كۇن كورۋ، وتباسىن اسىراۋ قيىن. اتاق الىپ، تانىمال بولۋدىڭ قۇرالى رەتىندە ەمەس، ءومىرىنىڭ ءمانى رەتىندە قولىنا قالام العان جاستار ادەبيەتتى قۇلاتپايتىنىنا سەنەمىن.

***

دالاعا كەتىپ، سارقىلدى ءۇنىم،

ىشىندە كۇيىپ ماڭگى وتتىڭ.

مەن داعى كەيدە ءار ءتۇرلىمىن

كۇنباعىستارىنداي ۆان گوگتىڭ.

 

باسىمدى قويعان كۇنگە بايلاپ،

بايلاۋلى ءومىر قۇرىسىن.

بىرەسە قۋراپ، بىردە جايناپ،

قارايمىن كۇنگە - جۇمىسىم.

 

توبەشىكتەردى ورگە بالاپ،

ۇستاماق بولىپ ساعىمدى.

جۇرەمىن سوسىن جەرگە قاراپ،

قاراداي قيناپ جانىمدى.

 

سەندىرسەڭ داعى سەنە المادىم

ءبىر وزگەرىستەر بولار دەپ.

كۇل بولىپ كەتتى كوپ ارمانىم

اپارىپ كۇنگە، توڭار دەپ.

 

وتكەننىڭ ولمەس دەرەكتەرى،

قاراشى سونى قالعىماي.. .

بيىككە شىقپاۋ كەرەك پە ەدى

قۇلاپ قالعانشا ءدال بۇلاي.

 

***

قاتەلەردىڭ اراسىندا قالىقتاپ،

ساعان قاراي المادىم- اۋ انىقتاپ.. .

 كەتەر مە ەكەم ايتارىمدى ايتا الماي -

باتىپ كەتكەن كۇن سياقتى بايقالماي.

 

تەلەفون سوق تەزىرەك،

ءوزى قارا، كوزى كوك!

 

 سەنەر ەدىم، پايدا بار ما ونىمنان - 

جامان اعاش كوكتەر مە ەكەن - جونىلعان.. .

 جۋاسى بار، جىندىسى بار، تارپاڭى - 

قاتەلىكتەر قاناتىمنان تارتادى.

 

تەلەفون سوق تەزىرەك،

ءوزى قارا، كوزى كوك!

 

جەردىڭ تارتۋ كۇشى قالار تومەندەپ،

ءبىر قوڭىراۋ جەتە قالسا سەنەن كەپ.

قادام باسساق، قاتەلىكتەر شىڭعىرسىن،

وسى دۇرىس شىعار بالكىم، كىم ءبىلسىن؟

 

تەلەفون سوق تەزىرەك،

ءوزى قارا، كوزى كوك!

 

قارا جەر مەن كوك اسپاننىڭ ەلەسى،

قايىرا كەپ قاناتىمنان دەمەشى.

سەن دە قاتە، مەن دە قاتە - دۇرىسى.

جاراتقاننىڭ قالاي ەكەن مۇنىسى؟ !

 

ءوزى قارا، كوزى كوك،

تەلەفون سوق تەزىرەك!
 

ازىرلەگەن ايا ءومىرتاي

Baq.kz