جىلقى جىلى ومىردەن وتكەن ارىستار
جىل باسىندا قازاقتىڭ اقىن قىزى فاريزا وڭعارسىنوۆا ومىردەن وزدى. ول 1939 - جىلى 5 - جەلتوقساندا گۋريەۆ (قازىرگى اتىراۋ) وبلىسى، نوۆوبوگات اۋدانىنا قاراستى ماناش اۋىلىندا تۋعان.
اقىن قايتىس بولعاندا مەملەكەت باسشىسى ن. نازاربايەۆ ونىڭ تۋىستارىنا جولداعان كوڭىل ايتۋ تەلەگرامماسىندا، ف. وڭعارسىنوۆا قازاق ادەبيەتىندە ەرەكشە قۇبىلىس بولىپ قالاتىنىن ايتتى.
اقپان ايىندا بەلگىلى عالىم، اكادەميك، پروفەسسور، مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى سايىم بالمۇحانوۆ باقيلىق بولدى. ول قازاقستانداعى ونكولوگيالىق قىزمەتتىڭ قالىپتاسىپ، دامۋىنا ۇلەس قوسقان. عالىمنىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستانداعى العاشقى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ساۋلەمەن ەمدەيتىن كلينيكالىق بازا اشىلدى. بالمۇحانوۆ «نيەۆادا- سەمەي» حالىقارالىق قوزعالىسىنىڭ پرەزيديۋم مۇشەسى بولعان. ول سەمەي پوليگونىندا يادرولىق قارۋلاردى سىناۋدىڭ تۇرعىندارعا تيگىزگەن اسەرىن زەرتتەگەنى ءۇشىن تاكاشي ناگايي اتىنداعى حالىقارالىق بەيبىتشىلىك سىيلىعىن يەلەنگەن.
ناۋرىز ايىندا 67 جاسقا قاراعان شاعىندا قازاق ك س ر جانە ك س ر و حالىق ءارتىسى، اتاقتى بالەت ءارتىسى رامازان باپوۆ دۇنيە سالدى.
ول 1947 - جىلعى 16 - جەلتوقساندا الماتى قالاسىندا دۇنيەگە كەلدى. 1966 - جىلى كسرو ۇلكەن تەاترى جانىنداعى ماسكەۋ حورەوگرافيا ۋچيليشەسىن ۇزدىك ءتامامدادى. ر. باپوۆ ۇزاق جىلدار بويى قازاقستان بالەت ساحناسىنداعى ەڭ جارقىن جانە تالانتتى بيشىلەردىڭ ءبىرى بولدى. تۋما تالانت يەسىنىڭ شىعارماشىلىق جولى - شەبەرلىكتىڭ بيىكتىگىنە ۇشقىرلىقپەن شىعۋدىڭ ۇلگىسى ىسپەتتەس، ساحناعا ءاربىر شىعۋى جوعارى كاسىبي شەبەرلىكتىڭ، اۋەزدىلىكتىڭ، ساحنالىق كورىكتىلىكتىڭ ايقىن كورىنىسى.
ءساۋىر ايىندا قازاقتىڭ بەلگىلى اقىنى، ادەبيەت سىنشىسى، جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى ءامىرحان بالقىبەك 45 جاسقا قاراعان شاعىندا ومىردەن وزدى.
اقىن ءا. بالقىبەك 1969 - جىلى 19 - مامىر كۇنى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى جەتىساي اۋدانىنا قاراستى لەنين اتىنداعى ۇجىمشاردا دۇنيەگە كەلگەن. 1995-2000 - جىلدارى «پاراسات» جۋرنالىندا، «جاس الاش» ، «انا ءتىلى» گازەتتەرىندە ءتىلشى، 2000-2004 - جىلدارى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىندە ءبولىم مەڭگەرۋشىسى قىزمەتتەرىن اتقارعان.
ولەڭ توپتامالارى «اۋىلدان ۇشقان اققۋلار» ، «تولقىننان تولقىن تۋادى» ، «جاس اقىندار پوەزياسىنىڭ انتولوگياسى» ۇجىمدىق جيناقتارىنا ەنگەن. «مەتامورفوزا» (1996) ، «سىنعان ساۋلەنىڭ شاعىلىسۋى» (2001) جىر جيناقتارىنىڭ اۆتورى.
1997, 1998 - جىلدارداعى ق ر پرەزيدەنتى ستيپەندياسىنىڭ يەگەرى.
بيىلعى مامىردا قازاق حالقى ارداقتى ۇلى، ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى، كورنەكتى عالىم بولات جۇبانوۆتان ايىرىلدى. ول 1929 - جىلى اقتوبە وبلىسى تەمىر اۋدانىنىڭ № 9 اۋىلىندا اتاقتى كومپوزيتور احمەت جۇبانوۆتىڭ وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. مەملەكەت باسشىسى ونىڭ تۋىستارىنا جولداعان كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىندا اكادەميكتىڭ ەلىمىزدەگى حيميا عىلىمىنىڭ وزەكتى سالالارىنىڭ دامۋىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسقانىن اتاپ وتكەن. ول حيميا عىلىمدارى ينستيتۋتىنا ۇزاق جىلدار بويى جەمىستى باسشىلىق ەتتى. لايىقتى ءىزباسارلار تاربيەلەدى. سونىمەن قاتار، ىرگەلى زەرتتەۋلەرى ءۇشىن مەملەكەتتىك سىيلىققا جانە وزگە دە ماراپاتتارعا يە بولدى. قازاقستان پرەزيدەنتى عالىمنىڭ ادامگەرشىلىك قاسيەتتەرى مەن يگىلىكتى ىستەرى ارقىلى وتانداستارىمىزدىڭ ەسىندە قالاتىنىن ايتتى.
تامىز ايىندا ەلىمىزدىڭ كوك تۋىنىڭ اۆتورى، بەلگىلى ونەر قايراتكەرى، سۋرەتشى شاكەن نيازبەكوۆ دۇنيە سالدى. ول 1938 - جىلى 12- قازاندا تاراز قالاسىندا دۇنيەگە كەلدى. ون جاسقا تولعاندا اكە- شەشەسىنەن ايىرىلىپ، ءومىر تاۋقىمەتىن تارتىپ ءوستى. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەننەن كەيىن لەنينگراد قالاسىنداعى ۆ. مۋحين اتىنداعى جوعارى كوركەم- ونەركاسىپتىك ۋچيليشەگە وقۋعا ءتۇستى. ستۋدەنت كەزىندە ەرميتاج، يسااك سوبورى جانە پەترودۆورەتستى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا قاتىسىپ شەبەرلىگىن شىڭدادى.
قىركۇيەك ايىندا قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى قالامگەرى، دومبىراشى، كينودراماتۋرگ تالاسبەك اسەمقۇلوۆ ومىردەن وزدى. ول 1955 - جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسى اياگوز اۋدانى اقتوعاي تەمىرجول ستانتسياسىندا دۇنيەگە كەلگەن. رەسپۋبليكالىق باسپا سوزدە «اتايى» ، «كارى ات» ، «ارىلۋ» سياقتى اڭگىمەلەرى، «شىمدان» پوۆەسى جانە مۋزىكانتتاردىڭ ومىرىنە ارنالعان «تالتۇس» رومانى جارىق كورگەن.
«كوكبالاقتىڭ ءولىمى» ، «ءبىرجان سال» ، «جەزتىرناق» ، «الماتى - استانا» ، «تۇمار پاديشا» سىندى كينوستسەنارييلەردىڭ اۆتورى. سونداي- اق رەسپۋبليكالىق باسپا سوزدە قازاق جانە ورىس تىلىندە ءتۇرلى ادەبيەت، مادەنيەتتانۋ تاقىرىپتارىنا ارنالعان ءبىرقاتار ماقالالارى جارىق كورگەن.
قازاندا ۇزاققا سوزىلعان ناۋقاسىنان 80 جاسقا قاراعان شاعىندا بەلگىلى جازۋشى قاليحان ىسقاق قايتىس بولدى. ول 1935 - جىلى شىعىس قازاقستان وبلىسى، قاتونقاراعاي اۋدانى توپقايىڭ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ق. ىسقاقوۆ - ⅩⅩعاسىردىڭ ورتا شەنىنەن باستالعان قازاق ادەبيەتىنىڭ التىن ءداۋىرىنىڭ ۇشار باسىندا تۇرعان قالامگەر. جازۋشىنىڭ شىعارمالارىنداعى قۇنارلى ءتىل، قۋاتتى وي، زامانا بەينەسى، ادامداردىڭ تەرەڭ پسيحولوگياسى مەن پورترەتى مىڭ سان وقىرماننىڭ جان- دۇنيەسىندە توڭكەرىس جاساپ، الدەنەشە بۋىن ۇرپاقتى تاربيەلەدى. قالامگەردىڭ ءىزىن باسىپ ادەبيەتكە كەلگەن بىرنەشە بۋىن جازۋشىلار قاليحان ىسقاق پروزاسىن باعدار ەتتى. ءسويتىپ، قازاق پروزاسىنداعى قاليحان مەكتەبى قالىپتاستى.
قاراشادا كەڭەس وداعىنىڭ ەكى دۇركىن باتىرى، اتى اڭىزعا اينالعان ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆ قايتىس بولدى. ول 1922 - جىلى 5 - تامىزدا اقمولا وبلىسىنىڭ مايبالىق اۋىلىندا تۋعان. ال قان مايدانعا اتتانار الدىندا يجيەۆسك قالاسىنان «يل-2» شتۋرموۆيگىمەن ۇشۋدى ۇيرەنىپ شىعادى. سول كۇننەن باستاپ اسكەريلەر اراسىندا «ۇشقىش تانك» دەپ اتالىپ كەتكەن «يليۋشاعا» باسى ءبۇتىن باۋىر باسىپ، 1942 - جىلى مايدانعا اتتانادى. وسى ءوزى ءبىر كورگەننەن قاتتى ۇناتقان ۇشاقپەن كوك جۇزىندە 500 ساعات بولادى. 305 رەت اسكەري شابۋىلعا شىعىپ، جاۋ ۇياسى - بەرليندى الۋعا ءبىرىنشى بولىپ قاتىسادى. فاشيستەر وزدەرىنە اياۋسىز ءولىم وعىن سەپكەن تالعات مىنگەن ۇشاقتى «قارا اجال» دەپ اتاعان.
قاراشادا قازاق تاعى ءبىر ارىسى - تەاتر سىنشىسى، ونەر قايراتكەرى اشىربەك سىعايدان ايىرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى، قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى، تەاترتانۋشى اشىربەك سىعاي 1947 - جىلى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، كەنتاۋ قالاسىندا ومىرگە كەلگەن. «ىڭكار شاق» (1978) ، «سىر ساندىق» (1981) ، «ساحناعا ساپار» (1990) اتتى بىرنەشە كىتاپتاردىڭ اۆتورى. كەنتاۋ جانە تۇركىستان قالالارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. تەاتر سىنشىسى سوڭعى جىلدارى استاناداعى قازاق ۇلتتىق ونەر ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەت ەتتى.
جەلتوقساندا 76 جاسقا قاراعان شاعىندا بەلگىلى فانتاست- جازۋشى، فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، قا ز ۇ ۋ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنىڭ پروفەسسورى ءابدۋلحاميت مارقابايەۆ قايتىس بولدى. ول 1938 - جىلى ارال اۋدانى، اۋان اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ تۇڭعىش جيناعى 1972 - جىلى «عارىشتاعى قىمىز» دەگەن اتپەن جارىق كوردى. مارحابايەۆتىڭ «ارال اۋەندەرى» ، «بالالاردىڭ امان قالعانىن ايت!» «جارىلقاۋشى.. .» ، «توسىن عارىشحات» ، ت. ب. ونداعان كوركەم شىعارمالارى جەكە كىتاپ بولىپ شىقتى. فانتاستيكا جانرىنىڭ تابيعاتى مەن تەوريالىق ەرەكشەلىكتەرىن ايقىندايتىن «قولىڭدى اكەل، كەلەشەك. قازاق فانتاستيكاسى: كەشە، بۇگىن جانە.. .» (1978) ، «قازاق فانتاستيكالىق ادەبيەتى» (1998) اتتى مونوگرافياسى، «يسلام - عىلىم - جۋرناليستيكا» وقۋلىعى جارىق كورگەن.
اۆتور: ءابۋ- اسقار مەكەش ۇلى
