التىن دومبىرا ايتىسى. ەكپىنى ەل شۋلاتقان ەركەبۇلان
ءبىرىنشى كۇنگى ايتىستا ەركەبۇلان قازاق ەلىنىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىن ءبىر اتانىڭ بالاسى رەتىندە مىسالعا الا وتىرىپ بىلاي جىرلادى.
عاسىرعا جۇك بولعانداي باستاماسى،
قازاقتىڭ نە كورمەدى قاسقا باسى.
قازاقيا دەيتۇعىن قاريانىڭ،
استانا ەنشى الماعان جاس بالاسى.
بۇعان دەيىن بار ەدى ون ءتورت ۇلى،
ءبىر- بىرىمەن تەتەلەس جاس شاماسى.
قۇداي ءوزى داۋلەتتى قىلىپ قويعان،
باي ەدى باتىستاعى قوس بالاسى.
تۇستىكتە ءۇش بالاسى ەگىن ەگىپ،
ارقادا التىن قازعان بەس بالاسى.
تاعى ەكەۋى تەرىسكەيدە اسىق ورىپ،
الەمگە جەتۋشى ەدى اسقان اسى.
ءداۋىتتىڭ سۇلەيمەنى سەكىلدەنىپ،
ءبىر كۇنى تۋدى تاعى راس بالاسى.
اسسالاۋماعالايكۋم امانبىسىڭ؟
بايلىعى باتپان ەلىڭ باس قالاسى.
ون ءتورت ۇلدىڭ ايلىعىن ورتاعا ساپ،
اجارلانىپ ساپ جاتقان استاناسى.
تاعى ءبىر كەزەگىندە ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى، بيىلعى جولداۋىنداعى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى بويىنشا ەلىمىزدىڭ كەڭ بايتاق دالاسىن ءبىر- بىرىمەن تۇتاستىرىپ، قارىم- قاتىناستى نىعايتۋ ماقساتىندا جەر- جەرگە جول سالۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن، وعان حالىقتىڭ قالاي قۋانعانى جايىندا دا تاماشا جەتكىزە ءبىلدى.
«دەپ جۇرگەن ماڭگىلىك ەل مۇراتىم ەد،
پاتشانىڭ باستاماسى بۇل اقىل ەد.
جولداۋدى جول سالۋدان باستاعانى،
كوپ قازاقتىڭ كوڭىلىن جۇباتىپ ەد.
مەن وعان ءبىر- اق دالەل كەلتىرەيىن،
كەيىپكەرىم جۇكەڭدەي ءىرى اقىن ەد،
اناۋ- مىناۋ نارسەگە سەلت ەتپەيتىن،
بۇل كىسى وسى جولدى ۇناتىپ ەد.
ويتكەنى ءوزى قالادا تۇرعانىمەن،
تۋىستارى اۋىلدا تۇراتىن ەد،
اۋىلعا سالعان جولدى كورگەن كەزدە،
دەپتى عوي «ەلباسىم- اي راحمەت»
ءدال وسىلاي كوپ قازاق قۋانىپ ءجۇر،
جۇرگەندە جول سالۋعا دۇعا تىلەپ.
ايتپەسە بۇل قازاقتىڭ دالاسىنىڭ،
كەڭدىگى سۇراپىلدان- سۇراپىل ەد.
تۇستىك پەن تەرىسكەيدىڭ ەكى اراسى،
كەمىندە ءۇش، ءتورت مىڭ شىعاتىن ەد.
ات تۇگىل، اربا تۇگىل ارالاۋعا،
كولىكتىڭ دە جەتپەيدى قۋاتى كوپ.
كولىك تۇگىل التايدان اتىراۋعا،
ۇشاقپەنەن جەتۋدە ءبىر اقىرەت. » - دەپ حالىقتىڭ كوڭىلىن ءبىر كوتەرىپ تاستادى. ىلە- شالا ءبىر كەزەگىندە قازاقتىڭ مەيرامدارىن تىزبەكتەي جەتكىزىپ شىرشانىڭ كولەڭكەسىندە قالىپ قويعانىن تاۋەلسىزدىك مەرەكەسىن بىلاي جەتكىزدى.
«بۇل كۇندەرى مەيرام كوپ بۇل قازاقتا،
ءبارىن ايتىپ كورەيىن ۇيقاسىمشا.
وراز ايت پەن قۇربان ايت دەپ بىلەمىز،
ەتپەنەن باۋىرساقتىڭ ءيسى اڭقىسا،
ناۋرىزدا اقىندارىم جىر ساپىرسا،
سەگىزىنشى مارت كۇنى گۇل ساتىلسا،
ساۋىردە كۇلكى كۇنى ساۋىق- سايران،
مامىردا مايدانىڭنىڭ بۇلتى اشىلسا،
ماۋسىمدا بالالاردىڭ مەرەكەسى،
قالانىڭ تۋعان كۇنى شىلدە ارتىنشا.
تامىزدا اتازاڭنىڭ تۋعان كۇنى،
قىركۇيەكتە ءبىلىمنىڭ قۇلپى اشىلسا.
قازاندا قارتتار كۇنى قاراشادا،
تەڭگەنىڭ تۋعان كۇنى پۇل شاشىلسا.
جەلتوقساندا بار ەدى ەكى مەيرام
ۇل تۋسا، ەل باسىداي، ۇلشا تۋسا،
ءبىراقتا ازاتتىقتىڭ مەيرامىنىڭ
جارناماسى بولماي تۇر سىيپاتىنشا.
جارناما وعان قالاي بولسىن ەندى،
الدىندا تۋعان كۇن دەپ يسا تۇرسا،
سەنبەسەڭدەر كوشەنى كورىڭىزدەر
كوك شىرشا، جاسىل شىرشا، شىرشا- شىرشا!
اعايىن وسىعان ءبىر توقتاۋ بارما!؟
بولادى نەگە ءتىلىم مۇنشا- تۇمشا!؟
قازاقتىقتىڭ شىڭىنا شىعالمايسىڭ
ازاتتىقتىڭ الدىندا شىرشا تۇرسا!» ءدال وسى سوزدەر ايتىلعاندا زال ىشىندەگى قولشاپالاق كوپكە دەيىن باسىلمادى. تاعى ءبىر كەزەگىندە ارىپتەسىنىڭ ءۇيىڭ بار دەگەن سوزىنە جاۋاپ رەتىندە بىلاي جىرلاعان ەدى.
ون جىلدا زورعا ءبىر ءۇي الىپ ەدىم،
ونى دا ءسوز قىلدىڭ- اۋ شەتىن كورىپ.
ال ونىڭ تولەيتىنىن نەگە ايتپادىڭ،
قازىر مەنى قارىزعا وتىر كومىپ،
سوندىقتان ەلدىڭ جايىن ۇمىتپايتىن.
ءبىز ءالى تولىق قاندى جەتىلمەدىك.
«اياز ءبي ءالىڭدى ءبىل» دەيدى قازاق،
وسىعان وتىرعانداي رەتىم كەلىپ،
كەشەگى ايازبيدەي مەن دە ءبىرمىن،
بۇل ءسوزدى ايتام ساعان كەپىل بولىپ.
سەنبەسەڭ سەن ۇيىمە بارىپ كورشى،
تورىنەن قارسى الادى بەتىن بەرىپ.
كرەديتتىڭ كەستەسى ءىلۋلى تۇر،
ءايازبيدىڭ شاپانى سەكىلدەنىپ. - دەپ قايىردى. تاعى ءبىر كەزەكتە بالعىنبەكتىڭ ءۇي جايىندا ايتقان سوزدەرىن ساباقتاي اكەتكەن ەركەبۇلان:
«ۋا، باكە ءۇي جايىندا ءسوز قوزعاساڭ،
وينايدى جانىمدا جىر، قانىمدا كۇي.
قۇدايدىڭ قۇدىرەتىن كورمەيمىسىڭ،
دەگەندەي قايراتىڭدى سابىرعا قي.
ءيت باققان دوكەيلەردە التىن ساراي،
كوپ بالالى قازاقتا تارىلعان ءۇي.
ەلباسىنىڭ جولداۋىن ەستىپ الىپ،
العىلارىڭ كەلىپ ءجۇر ءبارىن جاڭا ءۇي.
الام دەسەڭ جەتەدى استانادا،
ءزاۋلىم- ءزاۋلىم ساۋلەتتى قابىرعالى ءۇي.
سول جاعادا سولتۇستىك شۇعىلاسى،
ىرىستىنىڭ ىرقىنا باعىنعان ءۇي.
ودان ارتىق بولماسا كەم بولمايدى،
ءدال وسى كونگرەسحولدىڭ جانىنداعى ءۇي.
ولاردان دا بيىك بوپ شىعاد دەيدى،
سىعاناق كوشەسىندە سالىنعان ءۇي.
جەتپىس جەتى اتامىز كورمەي كەتكەن،
سەكسەن سەگىز قاباتتى «ءابۋ دابي»
ەلباسى بىلگەن سوڭ ايتادى عوي،
جاستارىم ءجۇر ءدال قازىر جارىمجان ءۇي.
كوك اسپانعا باستارىڭ تىرەپ تۇرىپ،
قازاقتارعا جەتپەيتىن ناعىلعان ءۇي!» دەپ قايىرعاندا زال تولى تىڭدارمان شۋلاپ قويا بەردى. ەڭ سوڭىندا قازاقتا تاريح بولماعان دەپ جۇرگەن ورىستىڭ جيرينوۆسكيىنە ءوز سالەمىن جەتكىزدى.
«ەستىپ الار ينتەرنەتتەن بولسادا،
"جيريك" شالعا سالەم ايتىپ كەتەيىن.
ەي، اقساقال سالەمىمدى قابىل ال
"مەن قازاقپىن" تانىماساڭ تانىپ ال؟ !
جۇرەگىمدە ءباھادۇردىڭ قانى بار،
ىرەڭىمدە ساف ارۋدىڭ ارى بار!
ءتىل دەسەڭىز شەشەندەردىڭ شەشەنى
قازاق دەگەن ۇلتتان شىققان دەسەدى.
يەسى ونىڭ اقىندار مەن جىراۋلار
ءتۇب اتاسى مايقى بيلەر كەشەگى!
ءدىن دەسەڭىز ءدىندارلاردىڭ ءدىلدارى
قازاقتاردان شىقاندىعى شىن ءبارى.
سەنبەسەڭىز شاكىرىمدى وقىدا،
ابايلاردىڭ قارا ءسوزىن تىڭدا ءانى!
جەر دەگەندە تاپپاعانبىز ەش تويات،
اللا بىزدەن قالماپتى ونى استە اياپ،
شيرەك قۇرلىق ەنشىسىندە قازاقتىڭ
ورىنبور مەن تاشكەنتتى قوسپاي- اق!
ەي، اقساقال سالەمىمدى قابىل ال
"مەن قازاقپىن" تانىماساڭ تانىپ ال!
جۇرەگىمدە ءباھادۇردىڭ قانى بار.
ىرەڭىمدە ساف ارۋدىڭ ارى بار!
قازاقتاردى ەل بولمادى دەگەندەر
ادام ەمەس ەكى اياقتى جانۋار!» دەگەندە تىڭدارمانداردىڭ قولشاپالاعى كوپكە سوزىلدى. جالپى ەركبۇلان بۇل ايتىستا جاقسىنى دا جاماندى دا، سونىمەن قاتار جەر ماسەلەسى، ءۇي ماسەلەسى، ىشكى- سىرتقى ساياسات، ەل تۇراقتىلىعى جايىندا جەرىنە جەتكىزە جىرلاعان اقىنداردىڭ ءبىرى بولدى. شابىسىڭنان تانبا، جەر تانابىن قۋىرعان تۇلپار تەكتىم!
توقتار جەتپىسباي
"Kazaitys.kz"
