نۇرجان بەكسۇلتانوۆا: «ءلايلا» رولىمەن تانىلدىم
مىنە، سودان م. اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنا كەلىپ «ماڭگىلىك بالا بەينە» سپەكتاكلىندەگى ءلايلا بولىپ جارق ەتكەندە، ونەرگە سەرگەك كوزبەن قارايتىن كورەرمەننىڭ نازارىن بىردەن اۋداردى. اكتريسا نۇرجاننىڭ تاماشا سومداعان رولدەرىنىڭ ءبىرى دە وسى بولدى.
- كورەرمەن قاۋىم دا ءسىزدى «ماڭگىلىك بالا بەينەدەگى» ءلايلا بەينەسى ارقىلى جاقسى تانيدى. وسى ءرولدى ويناعان سايىن پسيحولوگيالىق تۇرعىدا اۋىرتپالىق سەزەسىز بە؟
- ارينە، ەڭ العاش ساحناعا دايىنداپ جاتقاندا ونداي سەزىم بولدى. بۇل كەزدە مەن ونەر ينستيتۋتىن ەندى عانا ءتامامداپ، ءالى بىردە- ءبىر ءرول ويناماعان، قۋىرشاق تەاترىندا جۇمىس ىستەي باستاعان كەزىم. ينستيتۋت قابىرعاسىندا تەك ەرتەگىلەردەن قويىلىم دايىندايتىنبىز. مەن تەك ەرتەگى كەيىپكەرلەرىن سومدايتىنمىن. وندا جىلاپ- ەڭىرەپ، قايعى- قاسىرەت شەگۋدىڭ قاجەتى جوق. كەرىسىنشە، كىشكەنتاي بالالاردى كۇلدىرەتىن، قىزىقتىراتىن پەسالار كەرەك ەدى. ال ەكى ساعات بويى ۇلكەن ءرولدى سومداۋ ءۇش ۇيىقتاسام تۇسىمە كىرگەن ەمەس. قولىما ءرول ءماتىنى تيگەندە، «كەشە عانا قۋىرشاق تەاترىندا ويناعان تاجىريبەسىز قىزعا ۇلكەن شىعارماداعى ەڭ ماڭىزدى وبرازدى ۇسىنىپ وتىرعان رەجيسسەردىڭ جۇرەگىنىڭ تۇگى بار شىعار» دەدىم. ماعان رەجيسسەر پوليگون جانە ونىڭ زارداپتارى تۋرالى بەينەجازبالار، گازەت، جۋرنالى بار، ءبىر قۇشاق ماتەريالدار بەردى. مۇگەدەك قىزدىڭ دەنە ءبىتىمىن سالۋ، سول سەكىلدى اقساڭداپ ءجۇرۋ وتە قيىن بولدى. كوپكە دەيىن ءرولىمنىڭ كىلتىن تابا المادىم. بىردە دايىندىققا كەلە جاتىپ، اۆتوبۋستان ەكى مۇگەدەك قىزدىڭ ءتۇسىپ جاتقانىن كوردىم. سوڭدارىنان ىلەستىم. جۇرسە جۇرەمىن، تۇرسا تۇرامىن. تەك سولاردىڭ قيمىلىن قايتالاۋمەن بولدىم. اقىرى ولاردىڭ دەنە ءبىتىمىن وزىمە قالاي قوندىرۋدىڭ قۇپياسىن تاپتىم. بۇل - كورەرمەننىڭ مەنى العاش كورۋى. مەنىڭ مۇگەدەك ءلايلانى سومداعان بەينەسىنىڭ اسەرلى شىعۋى سوندىقتان بولار. ءلايلا ماعان سونىسىمەن قىمبات.
- ءسىز دجۋلەتتا بەينەسىن دە سومدادىڭىز. وسى ءرولىڭىز تۋرالى تارقاتىپ ايتىپ بەرىڭىزشى.
- ول كەزدە رەجيسسەر قايرات سۇگىربەكوۆ ءتىرى ەدى. ءلايلانى ويناعاننان كەيىن- اق، ءبىر جىلدان سوڭ قايرات: «مەن دۋلىعا ەكەۋىڭنەن رومەو مەن دجۋلەتتانى كورەمىن. سونى ەكەۋىڭ ويناۋىڭ كەرەك» دەدى. ول كەزدە مەن 23 جاستا ەدىم. مەن وتىزعا كەلگەندە «رومەو مەن دجۋلەتتانى» قولعا الدى. «مەنىڭ جاسىم...» دەپ باستاپ ەدىم، «جو- جوق، ول جاعىنان قام جەمە، سەن قاشان دا جاس كورىنەسىڭ» دەپ ءۇزىپ تاستادى. قويىلىمنىڭ دايىندىق جۇمىستارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتتى. ماۋسىمنىڭ سوڭىنا قاراي تۇساۋى كەسىلۋ كەرەك ەدى. الايدا «جو- جوق، مەن كەلەسى ماۋسىمدا قويامىن» دەپ تاعى دا اسىقپادى. ال جاڭا ماۋسىم باستالعاندا قايرات اياقاستى قايتىس بولىپ كەتتى. نە كەرەك، ەكى جىلدان سوڭ ساليموۆتى شاقىرىپ، وسى قويىلىمدى جارىققا شىعارۋعا تەاتر تاپسىرما بەردى. ءبىزدىڭ ەس- اعامىز، ەسمۇحان اعا كەڭ ادام عوي. سول كەزدە تەاترعا ءوزىنىڭ شاكىرتتەرى، ستۋدەنتتەرى ينستيتۋت ءبىتىرىپ كەلىپ جاتتى، سوعان قاراماستان: «جوق، ەشكىم دە اۋىسپايدى. قايراتتىڭ تاڭداعان ادامدارى ويناسىن» دەپ ءبىر- اق كەستى. ءسويتىپ، دجۋلەتتا بەينەسى ماعان وسىلاي بۇيىرىپ قالدى.
- اۋەزوۆ تەاترىنا كەلگەن جاس ءارتيستى، ەڭ الدىمەن قاراشاڭىراقتىڭ رۋحى كوتەرەدى. جاس كەزىندە الىنبايتىن قامال جوقتاي جىگەرمەن، جاستىق جالىنمەن تالاي قيىندىقتى ەڭسەرەدى. ال ەگدە جاسقا جاقىنداعاندار بيىكتەردى بايسالدىلىعىمەن، جىلدارمەن جيناعان تاجىريبەسىمەن باعىندىرادى. وسى ەكى ارالىقتاعى ۋاقىت ءسىز ءۇشىن قالاي اسەر ەتۋدە؟
- ءسىز ايتىپ وتىرعان شاقتان مەن 26 جاسىمدا ءوتىپ كەتكەنمىن. مەن 26 عا كەلگەن كەزىمدە، ماعان ون ءۇش جىل بويى ءرول بەرىلمەدى. ارينە، وتىزىمدا دجۋلەتتانى وينادىم، تاعى دا ۇزاق كۇتىپ ءجۇرىپ «يمپەرياداعى كەشكە» كەلدىم. اكتەر ماماندىعى - تاۋەلدى ماماندىق. قانداي ءرول بەرىلسە، سونى وينايسىز. ال «مىنا ءرولدى وينايىنشى» دەۋگە ار- ۇياتىم جىبەرمەيدى. ول ەتيكاعا دا جاتپايدى. رەجيسسەرلەرگە كىنا ارتا المايمىن، مۇمكىن، ول كىسىلەردىڭ ويىنداعى اكتريساسى بولماعان شىعارمىن. ەكسپەريمەنتالدى قويىلىم قويىلىپ، ءرول ءتيىپ قالماسا كلاسسيكالىق رەجيسسۋرا مەنى كوزگە ىلە بەرمەيدى. ءبىراق ءرول بەرىلسە، كوپ ىزدەنەمىن. ويتكەنى ساحنادا اكتەردىڭ وي- ءورىسى كورىنەدى.
- ءسىزدىڭ جولداسىڭىز دا ونەر ادامى، رەجيسسەر دەپ ەستىدىك.
- ءيا، جولداسىم قۋانىشبەك ءادىلوۆ - رەجيسسەر. قىرعىزدىڭ كەلىنىمىن. قازىر نەمىس تەاترىندا جۇمىس ىستەيدى. الدا ءالى تالاي سپەكتاكلدەر، سونىڭ ىشىندە ماعان ارناپ تا تالاي ۇلكەن قويىلىمدار قويادى دەپ سەنەمىن. ويتكەنى ول ماعان ۇنەمى «سەن ناعىز اكتريساسىڭ» دەپ كۇش- جىگەر بەرىپ وتىرادى.
- ءوز ۋاقىتىندا شىعارا الماعان رولدەرىڭىز بولدى ما؟
- ا. چەحوۆتىڭ «اپالى- ءسىڭلىلى ۇشەۋىندەگى» ماشانى شىعارا المادىم دەپ ويلايمىن. ويتكەنى رەجيسسەر ر. اندرياسيان ءرول بولگەن كەزدە ءبىرىنشى قۇرامدى تولىقتاي تىزىمدەپ الدى دا، مەنى تەاتر ديرەكتسياسى ۇسىندى. ول كىسى مەنى بىلمەيتىن. مەنى كورە سالدى دا: «جوق، ماشا ۇزىن، سىمباتتى بولۋى كەرەك. ءسىزدىڭ سىرتقى ءپىشىنىڭىز مەن ويلاعان وبرازعا كەلمەيدى» دەدى. «جاقسى، وندا مەن كەتە بەرەيىن بە؟ » دەپ ەدىم، ول كىسى كيكىلجىڭدى، رەنىشتى ۇناتپايتىن بولۋى كەرەك، «جو- جوق، ويناي بەرىڭىز» دەپ قولىن نەمقۇرايلى سىلتەي سالدى. قارسىلىق ءبىلدىرىپ، كەتىپ قالايىن دەسەم، بۇل - مەنىڭ جۇمىسىم، «بىلگەنىن ىستەدى» دەپ تەاتردان شىعارىپ جىبەرۋى مۇمكىن، ويناي بەرەيىن دەسەم، رەجيسسەردىڭ الگى ءسوزى رولگە ۇلكەن كەدەرگى بولعالى تۇر. امال جوق، قالدىم. الايدا باسى دۇرىس باستالماعان ءىس ءوز دەڭگەيىندە شىقپادى. ءرولىمدى قالاي سومداسام دا ۇنامادىم. «سەن ماشا ەمەسسىڭ!» دەگەن ءسوز قۇلاعىمنان كەتپەي تۇرىپ الدى. جىلاعان كەزدەرىم بولدى، ايتەۋىر نە كەرەك، وسى رولدەن ءبىر مۇڭلى سەزىم قالدى.
- قۋىرشاق تەاترىنىڭ اكتريساسى بولا تۇرا، وسى ءبىر كەنجە قالعان ونەردى العا سۇيرەپ، دامۋىنا ۇلەس قوسا المادىم- اۋ دەگەن وكىنىشىڭىز جوق پا؟
- مەنىڭ ساحنالىق ءومىرىم وسى قۋىرشاق تەاترىنان باستالدى. قازىر ويلاپ وتىرسام، مەن ءبارىبىر قۋىرشاق تەاترىنىڭ ساحناسىندا ۇزاق جۇرە الماس ەدىم. ويتكەنى مەنىڭ بولمىسىم ول ساحنادا وزگەشە. ال ەندى بۇل ونەردىڭ كەنجە داميتىن سەبەبى ول مادەنيەت مينيسترلىگىنە ەمەس، مادەنيەت باسقارماسىنا قارايدى. بىلتىر 7 ايعا جۋىق سول جەردە ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى بولىپ جۇمىس ىستەدىم. قازاق قۋىرشاق تەاترىنىڭ نەگە دامىماي وتىرعانىن تەك سول كەزدە عانا ءتۇسىندىم. بالالارعا جاڭا سپەكتاكل قويعىڭ كەلسە، «ودان قانشا اقشا تۇسەدى» دەگەن ماسەلە ولاردى ءبىرىنشى كەزەڭدە ويلاندىرادى. قۋىرشاق سپەكتاكلىن قويۋ تەحنيكالىق جاعىنان العاندا كۇردەلى نارسە. ءبىر قۋىرشاقتىڭ قۇنى 100 مىڭنان اسىپ جىعىلادى جانە بىرەۋىنىڭ ءوزى ەكى ايدان ارتىق جاسالادى. وسىنىڭ ءبارىن ايتساڭ، «سەن نەگە قويمادا جاتقان ەسكى قۋىرشاقتاردى الىپ پايدالانبايسىڭ؟ » دەيدى. ال قازىر انيماتسيالىق ونەردىڭ داۋىرلەپ تۇرعان زامانى. بۇگىنگى بالالار شەتەلدىك مۋلتفيلمدەر كورىپ ءجۇر. ال جاتجۇرتتىق ەلدەر كۇندەلىكتى ىزدەنىستىڭ ارقاسىندا جاس كورەرمەننىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ وتىر. ەندەشە، قازاقتىڭ ۇلتتىق قۋىرشاق ونەرىنىڭ دە سولارمەن باسەكەگە ءتۇسىپ، اسقاقتايتىن ۋاقىتى جەتكەنىن تۇسىنگەن ابزال. بالانىڭ ونەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن ەڭ ءبىرىنشى بولىپ وياتاتىن دا، كىشكەنتاي عانا پاتريوتتىق سەزىمىن تاربيەلەيتىن دە وسى ونەر ورداسى ەمەس پە؟ وسىنى ۇعىنساق قانا ءبىز ۇلتجاندى ۇرپاق تاربيەلەي الامىز.
- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان ايگۇل احانباي قىزى
«انا ءتىلى»
