ەبولانىڭ داۋاسى - قۇراندا

استانا. قازاقپارات - تاياۋدا عانا ەلباسىنىڭ ەل- حالىقتى، جاس ۇرپاقتى جۇقپالى اۋرۋلاردان قورعاۋ كەرەكتىگى تۋرالى مالىمدەمە جاساعانى بەلگىلى.

الايدا مەزگىل-مەزگىل ءتۇرىن وزگەرتىپ، جاڭالاپ شىعا بەرەتىن ۆيرۋس تۇرلەرى تۋعىزاتىن اۋرۋلار داۋاسىن تاپتىرماي، مەديتسينانى جىل سايىن اۋرەگە سالۋدا.

بيىلعى اقپان ايىندا باتىس افريكاداعى گۆينەيا ەلىنەن باستاۋ العان ەبولا بەزگەگىنىڭ ەپيدەمياسى الەمدى قاتتى الاڭداتىپ تۇر. وسى ۋاقىتقا دەيىن وعان ۇشىراعان ادامداردىڭ 90 پايىزعا دەيىنىن ولىمنەن اراشالاپ قالۋ ەش مۇمكىن بولماي كەلەدى.

بۇگىندە ا ق ش،  ۇلى بريتانيا، كانادا، جاپونيا ەلدەرى ۆاكسينا شىعارۋدى ويلاستىرا باستادى. رەسەي دە جاقسى ناتيجە بەرەتىن پرەپاراتتى سىناقتان وتكىزگەنىن مالىمدەپ جاتىر. ال قازاقستاندىق بالالار شيپاگەرى ورداباي ۇلانقوجاتەگى «ەبولانىڭ داۋاسى -  قۇراندا» دەيدى.

-  ويتكەنى ولار ۆيرۋس دەپ جۇرگەندەرىنىڭ جىنداردىڭ ادام اعزاسىنداعى كوزگە كورىنبەيتىن 25 ءتۇرى ەكەنىن بىلمەيدى. بۇگىنگى كۇنى جۇقپالى، ۆيرۋس اۋرۋلارىنا قارسى بىردەن-ءبىر ءتيىمدى شارا قۇراننان تابىلىپ وتىر.

ويتكەنى «...قۇران -  يماندىلار ءۇشىن داڭعىل جول جانە شيپا» (فۋسسيلات سۇرەسى، 44-ايات). «قۇراندى مۇميندەرگە شيپا جانە راحىم رەتىندە تۇسىرەمىز» (يسرا سۇرەسى، 82-ايات) دەلىنگەن قۇراندا. قالام سۇرەسىنىڭ 52-اياتىندا «قۇران -  كۇللى الەمگە ارنالعان ناسيحات- كەڭەس» دەلىنگەندەي، دۇنيە ءجۇزىنىڭ وزىق ويلى عالىمدارى دا قۇران دەرەكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ، عىلىمي دا، مەديتسينالىق تا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ، ادامزاتقا پايدالى جاڭالىقتار اشۋدا.

مەديتسينا اتاسى گيپپوكراتتىڭ: «قانداي اۋرۋمەن سىرقاتتانساڭ دا، جان-دۇنيەڭدى، رۋحىڭدى دۇرىس ۇستاپ، تاماقتان قالماساڭ - جاقسىلىقتىڭ بەلگىسى» دەگەنىندەي، رۋح -  جان -  ءتان ۇشەۋىن بىردەي ساۋىقتىراتىن، اللانىڭ نۇر-ساۋلەسىنە نەگىزدەلگەن، داۋاسىز دەرتتەرگە داۋا قۇراننىڭ جاڭا «حۋرۋف-ۋل مۇقاتتا- ا» سانالىق ساۋىقتىرۋ ءىلىمى اللانىڭ قۇدىرەتىمەن ءوز ەلىمىزدە دە اشىلىپ، جيىرما جىلدان بەرى حالقىمىز ونىڭ يگىلىگىن كورىپ كەلەدى. ول ءتاندى جىلداپ جينالعان لاستىقتاردان تازارتىپ، توزعان كلەتكالاردى قۋاتتاندىرىپ، جاڭا كلەتكالار ءتۇزىپ، اعزانىڭ ءاۋ باستاعى قۋات-كۇشىن قالىپقا كەلتىرەدى. بۇل ءىلىم وبىردان باستاپ مەديتسينانىڭ شاماسى كەلمەي وتىرعان جاپون سيندرومى كاۆاساكي جانە سكلەروز سەكىلدى سىرقاتتاردان دا ساۋىقتىرعان.

قازىرگى تاڭدا جۇقپالى اۋرۋلاردان ساقتانۋ جولى وسى ءىلىمنىڭ قااااف، نۋۋۋۋن، تو- ءھا، ءيا- سيييين دەگەن ءتورت ءارپىن كۇنىنە ءۇش مەزگىل 14 رەتتەن قايتالاپ، اللادان قورعان سۇراۋ بولىپ تابىلادى. ال اۋرۋعا شالدىققان جاعدايدا ساعات سايىن التى رەتتەن قاشان ساۋىققانشا وقۋ كەرەك. بالاباقشا تاربيەلەنۋشىلەرى، وقۋشىلار مەن ستۋدەنتتەر ساباق باستالار الدىندا ءۇش رەتتەن قايتالاسا، سىرقاتقا شالدىقپايدى. سونداي- اق وقۋ ولاردىڭ ءبىلىم قابىلداۋ ارنالارىن اشادى، ءتۇرلى اعىمعا ەرىپ، اداسىپ جۇرگەن جاستاردىڭ ساناسى كەڭەيىپ، تەرىس ادەتتەردەن قاشادى. ال ەگەر وتباسى بولىپ بىرىگىپ، ءار كەش سايىن 14 رەتتەن قايتالاپ وقىسا، ەلىمىز ىندەتتەردەن، اپاتتاردان، بۇلىنشىلىكتەردەن امان بولىپ، اللا حالقىمىزدى ارام پيعىلدى سىرت كوزدەردەن قورعايدى.

سانكت- پەتەربوردا حوسپيستەردە قايىرىمدىلىق نەگىزدە 8 اي جۇرگىزىلگەن جۇمىس بارىسىندا وبىردىڭ سوڭعى ستادياسىنداعى ناۋقاستار ساۋىعىپ، ۇيلەرىنە شىعىپ، ءىلىم العاش رەت عىلىمي تۇرعىدان دا، مەديتسينالىق تۇرعىدان دا سىناقتان ءوتىپ، مويىندالعان بولاتىن.

سودان بەرگى مەرزىمدە ءىلىم قازاقستان قالالارىندا جالعاسىپ، وتىز مىڭ داناداي كىتابى، رۋحاني- شيپالى زاتتارى قايىرىمدىلىققا تاراتىلدى. ءباسپاسوز بەتىندە ماتەريالدار جاريالانىپ، تەلەارنالاردان كورسەتىلدى. بۇكىل دەرەك ينتەرنەتتە دە تۇر.

كىتاپ 1998 - جىلى ەلباسىنا دا بەرىلدى. بۇگىنگى كۇنى وسى وقۋدى ءوز بەتتەرىنشە وقىپ، ءتۇرلى سىرقاتتارىنان ساۋىققان ادامدار ەلىمىزدىڭ تۇكپىر- تۇكپىرىنەن تەلەفون سوعۋدا. «حۋرۋف- ۋل مۇقاتتا- ا» ءىلىمى ءۇش جىلدان بەرى قازاق ونكولوگيا جانە راديولوگيا عز ينستيتۋتىنىڭ بالالار بولىمىندە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. ادام اعزاسىنداعى دنك مەن رنك- نى قۋاتتاندىراتىندىقتان، ول وتە اۋىر حيميا، لازەر ەمدەرىن كوتەرە الماي قينالعان بالالارعا كۇش- قۋات بەرىپ، سابىرعا كەلتىرىپ، كوڭىلدەرىن جايلاندىرادى، ساۋىعۋ پروتسەسىن جەدەلدەتەدى. مۇنى بالالاردىڭ وزدەرى دە، انالارى دا، دارىگەرلەر دە مويىنداۋدا. «حۋرۋف- ۋلمۇقاتتا- ا» وقۋى بۇكىل ادامزاتقا ارنالعاندىقتان، ۇلتىنىڭ، ءدىنىنىڭ قانداي ەكەنىنە قاراماستان، ونى بارلىق ادام پايدالانا الادى. تىلگە جەڭىل، كوپ ۋاقىت المايدى.

كۇندەلىكتى پايدالانعان ادامعا قىرىق جاستاعى كۇش-قۋاتىن ساقتاپ، ءومىر جاسىن 130 -  140  جىلعا دەيىن ۇزارتۋعا مۇمكىندىك بار. سانكت-پەتەربوردىڭ جوعارى سانالى عالىمدارىنىڭ: «وسى ءىلىم ارقىلى الەمدى قۇتقارۋعا بولادى» دەگەنىندەي، بۇكىل ادامزاتقا مۇلدە جاڭا سانالىق ساۋىقتىرۋ باعدارلاماسىن ۇسىنىپ وتىرعان قازاقتى قۇتقارۋشى حالىق دەۋگە بولادى. اقيقاتىن ايتار بولساق، بۇل ءىلىم -  قازاق حالقىنا اللادان كەلگەن باق. سوندىقتان باعىمىزدى باعالاي بىلگەنىمىز ءجون، -  دەيدى شيپاگەر ورداباي.

اۆتور: تورە عالي

«ايقىن»