قازىرگى بالالارعا نە جەتىسپەيدى؟
راس، باياعى اتا- انالارعا قاراعاندا وسى كۇنگىلەردىڭ الپەشى كوپ بولعانىمەن بالا جانى راحات تابار باسقا جاعى كەم سەكىلدى سەزىلەدى دە تۇرادى.. .
بۇل جەردە «بالا نەگە جىلايدى؟ » دەگەن زاڭدى سۇراق تۋاتىنى داۋسىز. زەرتتەۋشى قۇدايبەردى باعاشاردىڭ «يسلامداعى بالا تاربيەسى» اتتى كىتابىنداعى «بالا نەگە جىلايدى» دەگەن تاقىرىبىنا ءۇڭىلىپ كورەلىك.
«.. .بەتەز ۇلتتىق دەنساۋلىق ساقتاۋ ينستيتۋتىندا (ا ق ش، مەريلەند شتاتى) جۇرگىزىلگەن زەرتتەۋ ناتيجەسىندە وتە كوپ جىلايتىن ءارى ءبىر جاستان اسقاندا وتە كوپ شىڭعىراتىن بالالاردا فيزيكالىق ءارى پسيحولوگيالىق اۋىتقۋشىلىقتاردىڭ ءجيى كەزدەسەتىندىگى انىقتالعان.
سول سەبەپتى ماماندار كەيدە اتا- اناسى قالاي ۋاتسا دا كونبەي، كوپ جىلاعان بالالاردى دارگەرگە قاراتقان ءجون دەگەن كەڭەس بەرۋدە.
بالانىڭ جىلاۋى بارلىق جەردە بىردەي. مەيلى ول وركەنيەتتى ەل بولسىن نەمەسە ارتتا قالعان ەل بولسىن. الايدا زەرتتەۋشىلەردىڭ مالىمەتىنشە، وركەنيەتتى ەلدىڭ بالالارىنا قاراعاندا دامىماعان ەلدەردەگى بالالار قارنى اشقاندا از جىلايدى ەكەن. نەگە دەسەڭىز، كەدەي ەلدەردە كوبىنە اناسى بالاسىن وزىمەن الا جۇرەدى. سول سەبەپتى بالا اشىعا قالسا، دەرەۋ ەمىزەدى. مازاسىزدانسا، دەرەۋ جۇباتۋعا دايىن تۇرادى.
جىلاعان بالالار كوبىندە قولعا الىپ قۇشاقتاعاندا بارىپ ۋانادى. بۇل - كەزدەيسوقتىق ەمەس. جاتىرداعى سوڭعى ءتورت ايىن اناسىنىڭ جۇرەك ءدۇرسىلىن ەستۋمەن وتكىزگەن ءسابي كەيىننەن سول جۇرەكتىڭ ءدۇرسىلىن ەستىمەگەن ۋاقىتتا مازاسىزدانا باستايدى. قولعا الىنعاندا ەستىگەن جۇرەك ءدۇرسىلى ونى قايتا تىنىشتاندىرادى. وندايدا ءسابي ءوزىن قاۋىپسىز سەزىنەدى. سول سەبەپتى بالا جىلاعان ۋاقىتتا ونى جۇباتۋ ءۇشىن الدىمەن قولعا كوتەرگەن دۇرىس. ەمىزۋ نەمەسە تەربەتۋ دە بالانى جۇباتۋداعى وتە جاقسى ءادىس» .
تاقىرىبىمىزعا وراي، زەرتتەۋشى ماماننىڭ بەرگەن جاۋابى وسى بولسا، ءبىزدىڭ دە وسى تاقىلەتتەس ءوز پىكىرىمىز بار. بۇگىنگى كۇنى بالالار نەگە ىزالانىپ جىلايدى، ولارعا، شىنىندا، نە جەتىسپەيدى؟ وعان تاماقتىڭ نەشە ءتۇرى بەرىلەدى، قارايتىن ادامدارعا دا زارۋشىلىك جوق. ويىنشىقتىڭ ءتۇر- ءتۇرى قاسىندا. الپەشتەۋ دە جەتكىلىكتى، ءبىراق نە جەتپەيدى سولارعا، نە كەرەك ەندى؟ !
بۇل سۇراقتىڭ شىن جاۋابىن بۇگىن عانا تاپقانداي بولدىم. جاۋاپتى ءسوز پاتشاسىنان تاپتىم.
جىر جازعاندا قازاقى بولمىستىڭ قالپىن بۇزباي، قان- ءسولىن سورعالاتىپ تۇرىپ وزەگىڭە قۇيىپ جىبەرەتىن، اتى التى الاشقا ءماشھۇر جاركەن بودەش ۇلى دەگەن قۋاتتى اقىن بار قازاقتا. سول شايىردىڭ «ەمەندەر تۇندە بۇرلەيدى» دەگەن جىر جيناعىن وقىپ وتىرىپ، «ءتۇن ورتاسى اۋعاندا» دەپ اتالاتىن ولەڭىنە كوزىم ءتۇستى. سەزىنىپ وقىعان ادامنىڭ جانارىنا جاس ۇيىرەدى بۇل ولەڭ.
اقىن اقيقاتىندا انا بولۋدىڭ - بالا تابۋدان باسقا دا تولىپ جاتقان سيپاتتارى بار ەكەندىگىن، بالانى تابۋمەن، قۇر باعۋمەن، مىڭ ويىنشىق الىپ بەرۋمەن اياقتالمايتىنىن ساناعا وسى ولەڭى ارقىلى ءسىڭىرىپ جىبەرەدى. اللانىڭ ادامعا دەگەن ىقىلاسى - انا بويىنداعى انالىق مەيرىممەن عانا جەتەتىنىن، ونىڭ ورنىن ەشتەڭە دە باسا المايتىندىعىن تەرەڭ سەزىندىم. بالاعا شىن قاجەت وسى ەكەنىن ءداپ باسىپ ءبىلدىم.. .
الدەقاشان ءتۇن اۋعان،
ايدىڭ ءجۇزى قۋارعان.
اق ومىراۋ اسپاننىڭ -
جۇلدىزدارى سۋالعان.
شىرىلدايدى بال- بوبەك،
بالداي ۋىز بار ما دەپ.
جارىتپايدى اناسى -
وعان قانداي بار كومەك؟
بالا - مەشكەي،
انا - جاس،
كوكىرەگى جالاڭاش:
ومىراۋىنىڭ ءسۇتى جوق،
ۇيقىسىنا شالا ماس.
ءيسىنۋدى ول بىلمەيدى،
تاس ەمشەگى يىمەيدى.
ۋاتپاق بوپ ءسابيىن،
ىرشىپ، شورشىپ بيلەيدى.
بي دەيتۇعىن ءبيى جوق،
كوپ شورشۋعا كۇيى جوق.
بەسىك جىرىن ايتپاسا،
جۇرەك قالاي يىمەك.. .
قامالعانداي قۇز، جارعا،
انا جانى مۇزداۋدا،
تەبىرەنبەسە ەت جۇرەك -
اق ومىراۋ سىزدار ما.
تالانعانداي ماساعا،
ابىرجيدى جاس انا.
بەرەكەسى قاشقانداي،
قۇلازيدى بوساعا.
...
قايران ءبىزدىڭ شەشەلەر،
قۇتقا تولى كەسەلەر.
بالا ەمەس، بار عالامعا
مەيىرىمىن ەسەلەر.
ۋاتاردا بوپەسىن -
بەسىك جىرىن ەسەلەر.
ومىراۋ ءيىپ سول ماڭدا،
سارى ۋىزعا تولعاندا
ەكى ەزۋى كوپىرىپ،
ءسابي ونى سورعاندا.
كومەيى سۇتكە تولعاندا،
ءالى كەلمەي تولعاۋعا.
ەكى بەتى بالبىراپ،
ۇيىقتاماسقا جول بار ما!
اناسى يىسكەپ ايمالاپ،
كوڭىل كۇيىن جايلاماق.
بىرگە قالعىپ كەتەتىن،
شاڭىراقتان اي قاراپ.
ءبورى ۇلىماي جونداعى،
تىنىشتالماق جول ماڭى.
قورا اينالعان ساق توبەت،
مىزعىپ كەتەر ول- داعى.
ىرىس كەلىپ قونعانداي،
ءۇيدىڭ ءىشى بولعان جاي.
بوبەك ءيىسى، ءسۇت ءيىسى،
ءتاتتى ەدى ول قانداي؟ !
جان يەسىن جاسىتپاي،
ءتۇن جىلجيتىن اسىقپاي.
شاشىلاتىن اسپاننان،
جۇلدىز كۇمىس اسىقتاي.
قايران، ساباز شەشەلەر،
ۋىز تولى كەسەلەر.
بەسىك جىرىن ۇمىتقان
قىزدارىڭدى كەشە گور!
جۇك اۋىرىن كوتەرەر،
ءبىزدىڭ نارداي شەشەلەر.
تۋماي جاتىپ سۋالعان
كەلىنىڭدى كەشە گور!
ءيا سولاي كوپ جىلاعان جاس ءسابي انا مەيىرىمىنە عانا شولدەيدى. انا مەيىرىمىنە قانعان بالا كەيىن اناسىنا دەگەن ماحابباتى دا زور بولادى. مەيىرىمگە قانعان بالانىڭ بويىنان قاشاندا مەيىرىم توگىلىپ تۇرادى. ءسىز اناڭىزدى ءبىر كۇن كورمەسەڭىز ساعىناسىز با؟ وندا ءسىز انا مەيىرىمىنە (قاسيەتىڭنەن اينالايىن) قانعانسىز، ۋىزىنا تويعانسىز.
بەيسەن سۇلتان ۇلى
