ءوزىمىزدىڭ قازاعىمىزدى سىيدىرا الماي وتىرعان كەزدە، بوسقىنداردى ەلگە كىرگىزۋ ىشكى ساياساتىمىزعا قايشى – ايدوس سارىم، ساياساتكەر

استانا. قازاقپارات - سوڭعى كۇندەرى الەۋمەتتىك جەلىدەن باستاپ، ءتۇرلى سايتتارعا دەيىن «قازاقستانعا سيريا مەن ۋكراينادان بوسقىندار بوسىپ كەلە باستادى» دەگەن اقپارات تارالىپ ءجۇر.

مۇنىڭ انىق-قانىعى بىلاي تۇرسىن، قازىر قوعام اراسىندا «ول بوسقىندار كىمدەر، ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قانشالىقتى قاتەر توندىرەدى، ولاردى قۇشاق جايا قارسى الۋ كەرەك پە» دەگەن سەكىلدى ماسەلە قىزۋ تالقىلانىپ، جۇرت پىكىرى ەكىگە ايرىلىپ جاتقانى بار. ءبىرى بوسقىنداردى ءوز جەرىندەگى اسكەري قاقتىعىستاردان قاشىپ، بەيبىت ءومىردى ىزدەپ كەلگەندەر دەسە، ەندى ءبىرى ولار سەپاراتيستەر، بۇلىكشىلدەر، ەلدىڭ تىنىشتىعىن بۇزۋعا كادىك دەسەدى.

«كوپ ۇلتتى حالىقتىڭ اراسىندا كوزگە تۇسپەيتىندەي دەندەپ الىپ، ەل ىشىنە ىرىتكى سالىپ جۇرمەي مە؟» دەپ وي قوزعايتىندار دا بارشىلىق. ءسويتىپ، قازاقستاندىقتاردىڭ بوسقىندارعا، اسىرەسە ۋكراينالىق بوسقىندارعا قاتىستى پىكىرى ەكىگە بولىنگەن. بىرەۋلەر ەشتەڭەگە قاراماي، كومەك بەرۋ كەرەك دەسە، ەكىنشىسى «ساۋ باسقا ساقينا» دەگىزبەي بوسقىنداردى قابىلداۋعا قارسى شىعىپ وتىر.

«ۋكراينانىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىنداعى اسكەري قاقتىعىستاردان باس ساۋعالاعان سول ەلدىڭ 20 دان استام ازاماتى تارازعا كەلدى. بوسقىنداردىڭ بىرەۋى جامبىل وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنىڭ كوشى-قون پوليتسياسى باسقارماسىنا ءوز قۇجاتتارىن راسىمدەۋگە دە تاپسىرىپ قويعان»، - دەپ جازادى جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى.

بايقاۋىمىزشا، بوسقىنداردىڭ ىشىندە سيريالىق المۇحاممەد سۆەيدا-ايەش حاسان ەسىمدى ازامات تا بار كورىنەدى. ول بەرەكەسى كەتكەن ءوز وتانىنان بەزىپ، بەيبىت تىرشىلىك كەشىپ جاتقان تارازعا ماڭگى قونىستانۋدى ۇيعارعان. ماماندىعى - دارىگەر. بۇگىندە ءوز كاسىبى بويىنشا جۇمىس ىستەۋگە ءازىر. الايدا دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسى رۇقسات بەرمەي جاتقان كورىنەدى. سەبەبى زاڭ بويىنشا شەتەلدەن كەلگەن ازامات مەديتسينالىق قىزمەتپەن اينالىسا المايدى.

دەگەنمەن، تەلەفون شالىپ، ءبىز دە انىققا قانىقپاقشى بولعان ەدىك. كۇنى كەشە جامبىل وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنە حابارلاسقانىمىزدا، ول تاراپتان بۇل اقپاراتتى جوققا شىعاراتىن تۇسىنىكتەمە الدىق. «تارازعا 20 دان استام بوسقىننىڭ كەلگەنى تۋرالى اقپارات شىندىققا ەش جاناسپايدى»، - دەيدى قۇزىرلى قۇقىق قورعاۋشىلار.

دەگەنمەن، «جەل تۇرماسا، ءشوپتىڭ باسى قوزعالمايدى». بوسقىننىڭ سانى 20 ادامنان اسپاسا دا، ءبىردى-ەكىلى ادامنىڭ كەلۋى ابدەن مۇمكىن عوي؟ ولاردىڭ بارلىعى ءوز ەلىندەگى قارۋلى قاقتىعىستان قاشىپ، تىنىشتىقتى ىزدەپ ءجۇرمىز دەيدى-ءمىس. ارينە، قاقتىعىستاردان زارداپ شەككەن ازاماتتارعا كومەك جاساپ، بوسقىن مارتەبەسىن بەرۋ -  ءاربىر وركەنيەتتى مەملەكەتتىڭ مىندەتى. الايدا سول بوسقىنداردىڭ ىشىندە ەلدىڭ تىنىشتىعىن بۇزاتىن سەپەراتيستەردىڭ بولۋى مۇمكىندىگىنە جۇرت الاڭداپ وتىر.

كەشە ۋكراين جەرىندە بۇلىك شىعارىپ، ورىس ءتىلدى ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعايمىز دەپ، قولىنا قارۋ العاندار، سول ەلدىڭ تاۋەلسىزدىگىن، تۇتاستىعىن مويىنداماعاندار بۇگىن قازاق جەرىنە كەلىپ، «اڭقاۋ ەلگە ارامزا مولدا» بولىپ جۇرمەي مە؟ بىلە-بىلسەك، رەسەيدىڭ ءوزى بوسقىندار كوپتەپ كەلىپ جاتقان ايماقتاردا توتەنشە جاعداي جاريالاپ، ولاردىڭ بارلىعىن ءجىتى باقىلاۋدا ۇستاپ وتىر.

جالپى، قازىرگى حالىقارالىق تاجىريبەگە كوز سالساق، كوپتەگەن مەملەكەتتەر بوسقىندار ءۇشىن ارنايى «شاتىرلى قالاشىقتاردى» اشىپ، قاۋىپتى جەرلەردەن اۋىپ كەلگەن ازاماتتاردى ءبىر جەردە باقىلاپ ۇستايدى. سيريا بوسقىندارىنا قاتىستى تۇركيا بيلىگى وسىنداي شەشىم قابىلداعان. ونداي شارانىڭ ماقسات-مىندەتى ساياسي كوزقاراسى بۇرىس ادامداردىڭ ەل ىشىندە تاراپ كەتپەۋىن قامتاماسىز ەتۋ ەكەنى بەلگىلى. ال قازاقستاندا وسى قاۋىپسىزدىك قانشالىقتى؟

بايقاۋىمىزشا، ءبىزدىڭ ەلدە بوسقىنداردىڭ باسىم بولىگى اۋعانستاننان كەلگەندەر ەكەن. ولاردىڭ ءاربىرىنىڭ نە ىستەپ، نە قويىپ جاتقانى بىزگە، ءبىزدىڭ قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنا بەلگىلى مە؟ وسى سۇراققا جاۋاپ بەرەر مۇددەلى ءھام رەسمي مەملەكەتتىك ورگاننىڭ وكىلى تابىلماي وتىر. ال، ساياساتكەرلەر بولسا بوسقىن ىسىنە سالماقپەن قاراۋ كەرەك دەگەندى العا تارتادى.

ايدوس سارىم، ساياساتكەر:

- قازاقستاندا ۇلتى ۋكراين حالىقتىڭ سانى از ەمەس. ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە كەلىپ-تۇرۋىنا ەشكىم شەكتەۋ قويا المايدى. مەن ءوزىم بىلەمىن، قازاقستانعا رەسەي نەمەسە ۋكراينادان ءوز وتباسىنا، تۋعان-تۋىسقاندارىنا كەلىپ جاتقاندار بارشىلىق. ولار ءۇشىن كوشى-قون دەپارتامەنتىنە بارىپ، تىركەۋگە تۇرۋ مىندەتتى ەمەس. ءجاي اشەيىن، قوناققا كەلگەندەي بولادى. دەگەنمەن، بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتان كەيىن ءبارىبىر تىركەۋدەن ءوتۋ كەرەك. نەگىزى، ولار قازاقستانعا كەلىپ-كەتىپ جۇرگەن ازاماتتار عوي. بۇل جەردە تۋىسقاندارى بار. ال ولاردى بوسقىن رەتىندە قابىلدايمىن دەيتىندەردى قازىر ورىس ءتىلدى باسىلىمدار جان-جاقتى جارنامالاپ جاتىر.

بۇل ەلدىگىمىزگە سىن عوي. ءوزىمىزدىڭ قازاعىمىزدى سىيدىرا الماي وتىرعان كەزدە دونباستان ادامداردى قابىلدايمىز دەپ ۇران تاستايتىنداردىڭ ارەكەتى ىشكى ساياساتىمىزعا قايشى. ءبىر نارسەنى ۇمىتپاۋ قاجەت. رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىستىڭ بىزگە ەش قاتىسى جوق. سوندىقتان رەسەيلىك تەلەارنالاردى كۇنى-ءتۇنى كورگەننەن كەيىن قارۋ-جاراق جيناپ، ەرىكتىلەردى جينايتىنداردىڭ ارەكەتىن تازا قىلمىس رەتىندە قاراستىرۋ قاجەت. بۇگىندە قازاقستاندا 800 مىڭداي ۋكراين دياسپوراسى بار دەيدى. سونىڭ ءوزى ەكىگە ءبولىنىپ وتىر. بىرەۋى كيەۆتى قولداسا، ەكىنشىسى رەسەيدىڭ ساياساتىن قولپاشتايدى. ەرتەڭ ەكىنشىلەرى داۋ تۋعىزىپ جاتسا، قازاق مەملەكەتى زارلاپ قالماي ما؟ ونداي ماسەلە بار. سوندىقتان ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز بەرىك بولۋى شارت.

ايتپاقشى بۇگىن استاناداعى بريفينگ بارىسىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆاعا دا وسى بوسقىندار ماسەلەسىنە قاتىستى سۇراق قويىلعان-دى. بوسقىن ىسىمەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگى اينالىساتىنىن العا تارتقان مينيستر، ب ا ق-تا ايتىلعان ماسەلەدەن حاباردار ەكەنىن تانىتتى. ماسەلەن، مينيسترلىك مالىمەتىنە قاراعاندا، ۋكراينادان اعىلعان بوسقىندار شەتكە شىعاتىن ءتول قۇجاتتارىن الماي، ىشكى قۇجاتتارىمەن كەلىپ جاتقان ەكەن. سوندىقتان رەسەي تاراپى ولاردى شەكارادان قازاقستانعا قاراي وتكىزبەگەنگە ۇقسايدى.

ال مينيسترلىكتىڭ ۇستانىمىنا كەلسەك، ۋكراينادان بوسقىندار ءوز ومىرىنە قاۋىپ تۋعاندىقتان كەلىپ جاتقانىن دالەلدەي السا، بوسقىن مارتەبەسىن الىپ، قازاقستاندا ۋاقىتشا تۇرۋعا قۇقىلى بولۋى ابدەن ىقتيمال. «بوسقىن مارتەبەسىن بەرۋ ءتۇرلى جاعدايعا بايلانىستى شەشىلەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا 589 بوسقىن تۇرىپ جاتىر. ونىڭ كوپشىلىگى الماتى قالاسى مەن الماتى وبلىسىندا، وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا. باسىم بولىگى اۋعانستان ازاماتتارى.

سوڭعى كەزدەرى وزبەكستان مەن تاجىكستان ازاماتتارى دا بار. جالپى، بوسقىندار ەلىمىزدە ۋاقىتشا تۇرادى. ەگەر ولار بەلگىلى ءبىر ۋاقىت وتكەندە قازاقستاندا قالامىز دەپ شەشسە، ولاردىڭ وتىنىشتەرىن مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ دەڭگەيىندەگى كوميسسيا قارايتىن بولادى»، - دەيدى مينيستر تامار دۇيسەنوۆا.

اۆتور: ارمان اسقار

«الاش ايناسى»