ذلتتئق تاربيةنئث تذنئعئ لايلانئپ جاتئر

  استانا. 26- اقپان. قازاقپارات -  «اكة تذرئپ، ذل سويلةگةننةن، انا تذرئپ، قئز سويلةگةننةن بةز» دةگةن قازاقتئث اسقان دانالئعئ بذل كذنئ ادئرةم قالدئ. بذگئندة اكةنئث جاعاسئنا جارماسقان ذل، شةشةنئث بةتئنةن العان قئز ءوسئپ كةلةدئ.

ذلتتئق تاربيةنئث تذنئعئ لايلانئپ جاتئر

 باتئس قئزعا بةتپاقتئقتئ، ذلعا ذجدانسئزدئقتئ ذيرةتتئ. قازاقتئث قادئرئ مةن قاستةرلئ ادةت-عذرپئ كذرةسئنگة شئقتئ. ونئث «ماؤةلئ جةمئسئ» - تال تذستة كوشةنئث قاق ورتاسئندا ايمالاسقان، ساياباقتا تالتايئپ جاتقان   قئز بةن جئگئت. جئلاپ-سئقتايئق دةپ وتئرعانئمئز جوق. بةلگئلئ ءبئر ذستانئمسئز قالعان تاربية حاقئندا ءسوز ةتپةكپئز.

«يةسئ ناشار ءذيدئث قوناعئ بيلةيتئنئ» سةكئلدئ باتئستئث باسا-كوكتةپ ةنگةن كوشةلئك جابايئ مادةنيةتئ كذندةلئكتئ ومئرئمئزگة ابدةن ءسئثئپ بولدئ. قاراپايئم تذرمئستئ عانا ةمةس، سانانئ باسئپ الدئ. تةلةديداردان دا، قاراپايئم تذرمئستان دا باتئستئث جامان ادةتتةرئن كورة-كورة كوزئمئز ذيرةنئپ، ةتئمئز ءولدئ. ساعئزشا سوزئلعان سةريالدار  تةرئس تاربيةدةن باسقا ءتالئم بةرئپ جاتقان جوق.  وعان بالالارئمئز كذن ذزاق كورةتئن شةتةلدئك مؤلتفيلمدةردئ قوسئثئز. وندا تاربية ءتئپتئ تةرئس. مؤلتفيلمدةگئ اتا-اناسئنئث ورنئ اؤئسئپ كةتكةن. امةريكانئث قاي مؤلتفيلمئن الساثئز دا، اكةسئ ئدئس جؤئپ، تاماق ئستةيدئ. شةشةسئ كوشة قئدئرئپ، قئزمةتتة جذرةدئ. نة بولماسا باستئ كةيئپكةر - بالانئث نة اكةسئ، ءيا شةشةسئ جوق. مةنتاليتةتئمئزگة مذلدة جات دذنية.

مؤلتفيلمدةگئ بالانئث اكةسئ ذنةمئ ئدئس جؤئپ جذرةتئنئن كورئپ وتئرعان  ءتورت جاسار قئزئمنئث ءوزئ ةرسئ كورئپ: «نةگة پاپالارئ ئدئس جؤئپ، تاماق جاساپ، اسذيدةن شئقپايدئ؟ ءبئزدئث پاپامئز ويتپةيدئ عوي» دةپ سذرادئ. ويلانئپ قالدئق. راسئمةن، ءبئز بالانئ نةگة تاربيةلةپ ءجذرمئز؟  كئشكةنتاي بالانئث وزئنة ورةسكةل كورئنگةن دئلئمئزگة قايشئ تاربيةنئ وسئدان-اق اثعارؤعا بولادئ. بذل - بالالارعا ارنالعان مؤلتفيلمدةر حاقئندا. ال ذلكةندةر ءولئپ-تالئپ كورةتئن سةريالدئث سورئ - بةس باتپان.  اسئرةسة تذرئكتئث سةريالدارئ جالپاق جذرتتئ جئندئ قئلؤعا اينالدئ. ءبئرئنئث ايةلئن ءبئرئ كةزةكتةسئپ الا بةرةتئن، بةتتةرئ بذلك ةتپةي ءبئر-بئرئنة وپاسئزدئق جاسايتئن، ءيا ار-وجدانئن اقشاعا ساتئپ جئبةرةتئن ذل-قئزدارئ تؤرالئ سةريالداردئ تذرئكتةردئث ءوزئ كورة مة ةكةن؟! جوق! تذرئكتةرگة بذل سةريالدار تؤرالئ ايتساثئز، توبة شاشئ تئك تذرادئ. تذركياعا جولئ تذسكةن ءبئر تانئسئمئز ايتادئ، سونداعئ تؤريستئك قئزمةتپةن اينالئساتئن تذرئكتةرگة اثگئمة اراسئندا  «مئث ءبئر ءتذن» سةكئلدئ ءبئرقاتار سةريالدارئن اتاسا كةرةك.

قولدارئن توبةسئنة قويئپ، «اتاما!» دةسئپتئ. «ول - كورگةنسئزدئك، وتئرئك. وندايعا  ءبئزدئث ايةل زاتئ بارمايدئ» دةسئپتئ.  وزدةرئ كورگةنسئزدئك رةتئندة تانيتئن سةريالداردئ سوندا ءبئزدئث ةلگة دارئپتةؤدة ماقسات نة؟  ونسئز دا قئز قئلئقتان، ذل ةرلئكتةن قذر الاقان قالعان جوق پا؟

ةرلئكتةن قذر الاقان دةگةننةن شئعادئ، وتكةن جذمادا قاراعاندئ وبلئسئ بذقار جئراؤ اؤدانئ دوسكةي اؤئلئنا قاراستئ اسكةري بولئمنةن ةكئ بئردةي ساربازدئث قاشئپ كةتؤئ جالپاق جذرتتئ دذرلئكتئردئ. اسكةري ءبولئم اياعئنان تئك تذرئپ ئزدةدئ. سويتسة، الگئ ةكئ سارباز اسكةري بورئشئن تاستاپ، استاناعا «قئدئرئپ» كةتئپتئ. قاشقئندار استانادان تابئلدئ. بار-جوعئ ءبئر جئلدئق اسكةري قئزمةتكة شئداي الماعان جئگئتتةر جئگئت پة، الدة مئگئت پة؟  ماحامبةتشة ايتقاندا، «قابئرعاسئن ءبئر-بئرلةپ سوكسة دة، قاباعئن شئتپايتئن ةردئث» ازدئعئنئث كورئنئسئ ةمةي، نةمةنة؟

ذلتتئق تاربيةدةن ادا قالعانئمئزدئث بذدان دا وتكةن سوراقئ مئسالدارئ بارشئلئق. اقئل-ةسئ ءتذزؤ اكةسئن ءدارئ بةرئپ ذيئقتاتئپ، جذيكة اؤرؤلار اؤرؤحاناسئنا تاپسئرعان قئز دا، اكةسئن ذرئپ ولتئرگةن ذل دا بار قازئر. اتئ-ءجونئن تذستةمةي-اق قويالئق. ءبئراق 80 دةگئ اكةسئن جئندئحاناعا توعئتقان قئزئ تؤرالئ ةستئگةن ةل جاعاسئن ذستاعان جاعداي بولعان. ءوزئن قولدان اؤرؤ قئلعان تؤعان قئزئمةن كذرةستئ باستاعان اقساقال وسئ كذنئ جذيكة اؤرؤلار اؤرؤحاناسئنئث باس دارئگةرئن سوتقا بةرئپ وتئر. ادأوكات تا جالدادئ. ازئرگة ءئس ءالئ شةشئلگةن جوق. بذل - ورئسئ ورمانداي تةمئرتاؤ قالاسئندا ورئن العان وقيعا. ذلتتئق ذردئستةن، قازاقئ ءتالئم-تاربيةدةن قالئس قالعان قالاداعئ احؤال.

وسئ كذنئ تاثعالؤدان قالعانبئز. ويتكةنئ «قازاننان قاقپاق كةتسة، يتتةن دة ذيات كةتةتئنئ» راس. قازئرگئ قوعام قاقپاعئ جوق قازان سياقتئ بولئپ تذر. وعان سئرتتان ءيت تة، قذس تا ءذيئر. تذمسئعئن تئعئپ بئلعاپ جاتئر. ءتذرلئ سةكتاسئ بار، الؤان جابايئ مادةنيةتئ بار دةگةندةي...

قازاقتا «ذيات بولادئ» دةگةن ذعئم، تذسئنئك بولعان. («بولعان» دةپ وتكةن شاقتا ايتؤئمئزعا جوعارئداعئ اتالعان جاعدايلار سةبةپ). باسقا وزگة ءبئر ذلت تا جوق. قازاق بالاسئن جاسئنان كةشةگئ كذنگة دةيئن سول «ذيات بولادئمةن» تاربيةلةپ كةلدئ. سوندئقتان يبالئ، يناباتتئ، ارلئ، ذياتتئ بولئپ ةرجةتتئ. بذگئن سول حالئقتئث «ذيات بولادئسئ» كةمئپ، «وندا تذرعان دانةمة جوعئ» كوبةيدئ. سونئث سالدارئ - كورگةنسئزدئك.

بذركئت نذرماعامبةتوأ، ساياسات عئلئمئنئث كانديداتئ،  مادةنيةتتانؤشئ:

- قانداي بولسئن ءئلئم-ءبئلئمنئث باستاؤئندا، قاينار كوزئ رةتئندة ءادةت-عذرئپ، سالت-ءداستذر تذر. باتئستا ول جوق، قذردئم بولعان. نةشة عاسئر بذرئن كوشةگة شئعارئپ العان ايةلدةرئن ةندئ ذيگة كئرگئزة الماي الةك. ونئ گةندةرلئك ساياسات اياسئندا جذرگئزئپ جاتئر. بئزدة ءبارئ كةرئسئنشة، ةر-ازاماتپةن تةث بولؤئ ءتيئس دةپ، ذيدةگئ ايةلدئ تذزگة شئعاردئق. سودان بالانئث تاربيةسئندة باستئ رول اتقاراتئن انا كذندئز-ءتذنئ دالابةزةر بولدئ. سوندا بالا تاربيةسئز بولماعاندا قايتةدئ؟ ونئ تاربيةلةيتئن اناسئ ةر-ازاماتپةن قاتار شئلئم شةگئپ، شاراپ ئشةدئ. گةندةرلئك تةثدئكتئث جةتكةن جةرئ وسئ بولدئ. ول از دةگةندةي، شالبارئن دا تارتئپ الدئ. شئنئ كةرةك، قازئر ذلتتئق قذندئلئقتاردئث قادئرئ كةمئدئ. ونئ مويئنداؤ كةرةك. ةلئكتةؤ، سولئقتاؤ ةلدئث ءداستذرئن ءئرئتتئ. حالقئمئز ءذشئن ماسقارا، سذمدئق سانالاتئن جات ادةتتةر جايلاپ الدئ.

بذل - قالئث قايعئنئث ءبئر قاتپارئ عانا. قايدا بارا جاتئرمئز؟ قازاقتئث تاپ-تاماشا قالئبئ قايدا قالدئ؟ ويلانئپ كورةلئكشئ... ذيات بولماس ءذشئن...

اأتور: قئزعالداق ايتجانوأا

دەرەككوز:«الاش ايناسئ» گازەتى