ازات ةلئمنئث، الاش جذرتئمنئث ةث قاستةرلئسئ - تاؤةلسئزدئك
استانا. 16- جةلتوقسان. قازاقپارات - قازاق ذلتئنئث ساقتالؤئ، ئقئلئم زاماننان ءوزئ مةكةندةگةن اتا جذرتئندا دةربةس مةملةكةت رةتئندة شاثئراق كوتةرئپ، ةگةمةن ةل رةتئندةگئ وركةندةؤئنئث باستاؤئ تاؤةلسئزدئككة كةلئپ تئرةلةتئنئ انئق. سوندئقتان دا قازاق ءذشئن قانداي دا بولماسئن مةرةكةنئث، مةيرام مةن تويدئث اتاسئ - تاؤةلسئزدئك كذنئ ةكةندئگئ داؤسئز ءارئ بذل سولاي بولؤئ دا ءتيئس.
مئنةكي، ةل بولئپ، تةرةزةمئز باسقا جذرتپةن تةث بولئپ، حالئقارالئق دةثگةيدة تولئققاندئ مويئندالعان مةملةكةت رةتئندة ءومئر ءسذرئپ جاتقانئمئزعا دا 21 جئلدئث ءجذزئ بولئپ وتئر. تاريح ءذشئن سونشالئقتئ زور كةزةث بولماعانئمةن، وسئ جئلدار ئشئندة عاسئرلارعا بةرگئسئز قئرؤار ئستةر اتقارئلدئ. ةكونوميكالئق-الةؤمةتتئك، ساياسي، قاؤئپسئزدئك ماسةلةلةرئندة، ونئث ئشئندة جاهاندئق، وثئرلئك پروبلةمالارعا قاتئستئ ءوز الدئنا دةربةس شةشئم قابئلداي الاتئن، ءوز ذستانئمئن ءپاش ةتة الاتئن ةگةمةن مةملةكةت بولا الاتئنئمئزدئ بارلئق قئرئنان ايقئنداپ، مويئنداتتئق. حالئقارالئق باستامالارمةن بئرگة، الةمدئك دةثگةيدةگئ ءئس-شارالاردئ، دذنيةلئك، ادامزاتتئق ماثئزدئ فورؤمداردئ دا جوعارئ دةثگةيدة ذيئمداستئراتئن جذرت ةكةنئمئزدئ تانئتتئق. ال تذپتةپ كةلگةندة بذنئث بارلئعئ دةربةستئكتئث، تاؤةلسئزدئگئمئزدئث ارقاسئ.
سويتئپ، الاش جذرتئنئث ايبئنئن اسئرئپ، اتا-بابامئزدئث ارمانئ بولعان ازات كذنگة جةتئپ، جاسامپازدئقتئث داثعئل جولئنا تذسكةنئمئزگة دة 21 جئل تولئپ وتئر. بارشا قازاق ةلئ ءذشئن ءمانئ دة، ماثئزئ دا ايرئقشا تاؤةلسئزدئكتئث ارقاسئندا تاريحئمئزدئ تذگةندةپ، ءتئلئمئزدئ، ءدئنئمئز بةن ءدئلئمئزدئ قايتا ورالتتئق. مةملةكةتتئگئمئزدئث ذلتتئق رامئزدةرئ قابئلدانئپ، ذلتتئق سالت-ءداستذرئمئزدئ جانداندئردئق.
الاشتئث مذراتئ جذزةگة اسقان وسئناؤ قاسيةتتئ كذننةن بةرگئ كةزةثدة مةملةكةتتئلئكتئ قالئپتاستئرؤدئث ذلكةن ذلگئسئ ارتتا قالئپ، جاثا قازاقستان تاريحئنئث ايقئن بةتتةرئ اشئلدئ. وسئدان 21 جئل بذرئن قازاقستان حالقئنئث تاؤةلسئزدئگئ ارقاسئندا الةم كارتاسئندا جاثا تاؤةلسئز مةملةكةت - قازاقستان رةسپؤبليكاسئ پايدا بولدئ. سودان باستاپ تامئرئ تةرةثگة تارتقان بابا تاريحئنا باي، عاسئرلار قويناؤئنان سئر شةرتةتئن مادةني مذراسئ مول، جاثاشئلدئققا ذمتئلاتئن ةكونوميكالئق جانة رؤحاني الةؤةتئ زور قازاق ةلئ الةمدئك قاؤئمداستئقتئث تولئققاندئ مذشةسئ بولئپ، وركةنيةتتئك دامؤعا ءوز ذلةسئن قوسئپ كةلةدئ. ةندةشة قازاقستاننئث بذگئنگئ ذلانعايئر جةتئستئگئ - تذتاستاي قازاق حالقئنئث جةتئستئگئ.
دةگةنمةن، بذگئنگئ جةتئستئك، الاش اسقان اسؤدئث بارشاسئ قالاي كةلدئ؟ سوندئقتان دا، وتكةن عاسئردئث 1991- جئلعئ 16 -جةلتوقسانئندا پرةزيدةنت نذرسذلتان نازاربايةأ قول قويعان «قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث تاؤةلسئزدئگئ تؤرالئ» قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث كونستيتؤسيالئق زاثئنان باستاؤ العان تاؤةلسئزدئگئمئزدئث ءاربئر جئلئنداعئ جالئندئ ئستةر تؤرالئ كةشةگئ جذرگةن تاريحئمئزعا تاعئ ءبئر ءذثئلئپ شئعؤ، تاؤةلسئزدئككة تاؤ ةتؤمةن بئردةي كورئنةدئ.
جالپئ توقتالا كةتةتئن جايت، قازاق ةلئنة تاؤةلسئزدئك «وثاي، ةشبئر قانتوگئسسئز، جةثئل كةلدئ» دةگةنگة ساياتئن پئكئرلةردئ بذگئندة قوعام اراسئنان اراكئدئك ةستئپ جاتاتئنئمئز دا شئندئق. استة بذنداي پئكئرگة كةلئسپةك ةمةسپئز. بذل ارعئسئن ايتپاعاندا كذنئ كةشة 20 - عاسئر باسئنداعئ الاش ارئستارئنئث قانئمةن، جئلدار بويئ بوداندئقتان ارئلؤدئ اثساعان اعا ذرپاقتئث جانئمةن، ودان قالسا 1986- جئلعئ جةلتوقسان وقيعاسئندا الاثعا شئققان جاستاردئث ةرئك-جئگةرئ، كوز جاسئمةن كةلگةن - تاؤةلسئزدئك. ءتئپتئ باسقاسئن بئلاي قويئپ، ذلكةن وقيعالارعا تولئ بولعان 1991- جئلدئث قيئنشئلئقتارئن قالاي ذمئتپاقپئز؟
سول كةزدةگئ وقيعالارعا كوز جذگئرتسةك، شئندئق تا ارشئلا تذسةدئ. 1991- جئلدئث تامئزئنداعئ توتةنشة جاعدايلار جونئندةگئ مةملةكةتتئك كوميتةتتئث «ايگئلئ» ارةكةتئنةن كةيئن مةملةكةتتئك دؤمادا ب. ةلسين رةسةي اؤماعئندا كوممؤنيستئك پارتيانئث قئزمةتئنة تئيئم سالؤ تؤرالئ جارلئعئنا قول قويادئ. ءسويتئپ قذر قاعاز جذزئندة عانا تئرشئلئگئ قالعان كةشةگئ مئزعئماس ك س ر و ئدئراؤدئث سوثعئ شئثئندا تذردئ. ال بذنداي جاعدايدا ةث الدئمةن قاراپايئم حالئق قيئندئققا ذشئراعان ةدئ. ءبئر كةزدةگئ ذلئ دةرجاأانئث حالقئ - جاپپاي جذمئسسئز قالدئ، وثئرلةردة زةينةتاقئ مةن جالاقئ تولةنبةيتئن بولا باستادئ. ذلتارالئق قاقتئعئستار دا ءار جةردة بوي كوتةرئپ جاتتئ. بذنداي تذراقسئز، الدئن بولجامسئز تذمان باسقان قيئن-قئستاؤدان شئعؤدئث ءبئر جولئ رةتئندة كوپتةگةن وداقتاس رةسپؤبليكالاردا 1991- جئلدئث كذزئندة پرةزيدةنتئك ينستيتؤتتئث، پرةزيدةنتتئك بيلئكتئث رولئ ارتا باستاعان بولاتئن.
ءدال وسئ كةزةثدةردة قازاقستانداعئ نةگئزگئ وزگةرئستةر دة بذرئنعئ كةثةستئك پارتيالئق جذيةنئث ورنئنا قازاقستاننئث ةگةمةندئگئن قامتاماسئز ةتةتئن جاثا جذيةنئ قذرؤعا باعئتتالعان ةدئ. سوندئقتان دا، قالئپتاسقان احؤالدئ ساؤاتتئ سارالاعان ةل باسشئلئعئنداعئ ن.ا. نازاربايةأ تذثعئش رةت بذكئل حالئقتئق پرةزيدةنت سايلاؤئن جذزةگة اسئرؤعا مذرئندئق بولدئ. جالپئ بذل يدةيا 1991- جئلعئ 16- قازاندا «قازاق ك س ر پرةزيدةنتئنئث سايلاؤئ تؤرالئ» زاثنئث قابئلدانؤئمةن بئرگة جذزةگة اسقان بولاتئن. سول جولئ قابئلدانعان زاثعا سايكةس، 1991- جئلعئ 1- جةلتوقساندا تذثعئش رةت جذزةگة اسقان بذكئل حالئقتئق رةسپؤبليكا باسشئسئنئث سايلاؤئ بولئپ ءوتتئ.
سايلاؤشئلاردئث 88،23 پايئزئ قاتئسقان بذكئل حالئقتئق شارادا ةلباسئ ن.ا. نازاربايةأتئ جاقتاپ جذرتشئلئقتئث 98،78 پايئزئ داؤئس بةردئ. وسئلايشا، قازاقستان حالقئ سايلاؤ ارقئلئ نذرسذلتان نازاربايةأقا ءوز تاعدئرئن سةنئپ تاپسئرعانداي ةدئ. ونئث ذستئنة بذنداي قادامنئث ءوزئ شايقالئپ تذرعان ك س ر و-نئث تاعدئرئنا، قازاق ةلئنئث تاؤةلسئزدئگئ تؤرالئ ماسةلةلةردة كةلئسسوزدةر جذرگئزؤگة، سونداي-اق ءتذرلئ جاعدايلاردئث الدئن الؤ ءذشئن مةملةكةتتئك قذرئلئم بويئنشا جةدةل ءارئ راديكالدئ رةفورمالاردئ جذزةگة اسئرؤعا پرةزيدةنتتئث وكئلةتتئگئن نئعايتقان بولاتئن.
ال 1991- جئلئ 8- جةلتوقساندا بةلارؤس، رةسةي جانة ؤكراينا ةلدةرئنئث باسشئلارئ تاؤةلسئز مةملةكةتتةر دوستاستئعئن (ت م د) قذرؤ تؤرالئ كةلئسئمگة قول قويدئ، بذنئث ءوزئ ك س ر و-نئث ناقتئ قذلاعانئن بئلدئرگةن ةدئ. 10- جةلتوقسان 1991- جئلئ جوعارعئ كةثةس «قازاق س س ر-ئن قازاقستان رةسپؤبليكاسئ دةپ اتاؤ تؤرالئ» شةشئم قابئلدادئ. ال 1991 - جئلئ 16 - جةلتوقساندا قازاقستان رةسپؤبليكاسئنئث تاؤةلسئزدئگئ جاريا ةتئلدئ.
تاؤةلسئزدئكتةن بةرگئ قازاقتئث جةكة مةملةكةت رةتئندةگئ 21 جئلئ دا تاريحتئث تةرةث قويناؤئنا، كارئ تاريحتئث قذشاعئنا ءسئثئپ بارادئ. وسئ مةرةكة قارساثئندا استاناداعئ جاثا وپةرا تةاترئندا ةلباسئ نذرسذلتان نازاربايةأ "قازاقستان 2050" ستراتةگياسئن جاريالاپ، الداعئ 40 جئلدان استام ؤاقئتتئث بةدةرئندة اتقارئلاتئن ئستةردئ ةكشةپ الدئ. بذعان دةيئن تاؤةلسئزدئكتئث ةلةث-الاثئندا قابئلدانعان "قازاقستان 2030" ستراتةگياسئندا بةلگئلةنگةن مةجةلةر قازئردئث وزئندة مةرزئمئنةن بذرئن ورئندالئپ، ةلئمئزدئث ةكونوميكالئق قؤاتئ مةن ءورئسئن ذزارتقان بولاتئن. ءبئز عاسئرلار بويئ قانشاما ذرپاقتئث ارمانئ بولئپ وتكةن تاؤةلسئزدئكتئث، ذلتتئق مةملةكةت قذرؤ مذراتئنئث جذزةگة اسقان زامانئندا ءومئر ءسذرئپ وتئرمئز. ةندئگئ كذنئ ئرگةتاسئ ساپالئ قالانعان مةملةكةتئمئزدئث شاثئراعئ شايقالماي، تاؤةلسئزدئكتئث تذعئرلئ تؤئ ماثگئگة جةلبئرةي بةرةتئنئنة كذمان جوق. ويتكةنئ، قازاق دةپ سوعار جذرةگئ بار ءاربئر الاش بالاسئنئث جذمئلاتئن تذسئ، ةشبئر تايسالمايتئن ءئسئ دة وسئ تاؤةلسئزدئك بولؤئ شارت.
اأتور: قانات مامةتقازئ ذلئ