س. احمةتوأتئث پايئمداؤئنشا «بايتةرةك» عارئش زئمئران كةشةنئ ارقئلئ ةلئمئزدئث عارئش سالاسئنئث الةؤةتئن ارتتئرؤعا بولادئ
استانا. 1- اقپان. قازاقپارات - ذكئمةت جةتةكشئسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ سةرئك احمةتوأتئث قاتئسؤئمةن وتكةن ذلتتئق عارئش اگةنتتئگئنئث كةثةيتئلگةن القا ماجئلئسئندة اتالعان أةدومستأونئث وتكةن جئلئ اتقارعان جذمئستارئنئث قورئتئندئسئ شئعارئلئپ، بولاشاقتاعئ باعئت-باعدارئ بايئپتالدئ.
اگةنتتئك ءتوراعاسئ تالعات مذسابايةأ ةلئمئزدئث ذدةمةلئ يندؤستريالئق-يننوأاسيالئق دامؤ جونئندةگئ جانة قازاقستاندا عارئش قئزمةتئن دامئتؤ تؤرالئ سالالئق باعدارلامادا وتاندئق عارئش سالاسئن قارئشتاتؤعا باسئمدئق بةرئلگةنئن اتاپ كورسةتئپ، مةملةكةت باسشئسئ نذرسذلتان نازاربايةأتئث 2008- جئلدئث 4- ناؤرئزئنداعئ «بايقوثئر» عارئش ايلاعئن بئرتئندةپ قازاقستانعا كوشئرؤ تؤرالئ جةكة تاپسئرماسئ عارئش سالاسئنئث ذزاق مةرزئمدئ دامؤئنا ايرئقشا سةرپئن بةرئپ وتئرعانئن جةتكئزدئ.
پرةزيدةنتتئث پارمةنئن ئسكة اسئرؤ بويئنشا اتقارئلئپ جاتقان ءئس-شارالار قازعارئشتئث 2011-2015- جئلدارعا ارنالعان ستراتةگيالئق جوسپارئنا ةنگةنئن بايانداعان ءتوراعا: «بذل جوسپار 2 باعئتتا جذزةگة اسادئ. ءبئرئنشئسئ - عارئش ينفراقذرئلئمئن قذرؤ جانة دامئتؤ، ةكئنشئسئ - عئلئمي-تةحنولوگيالئق بازانئ نئعايتئپ، كادرلئق الةؤةت پةن حالئقارالئق ئنتئماقتاستئقتئث كوكجيةگئن كةثةيتؤ»، - دةدئ.
ونئث ايتؤئنشا، جوسپاردئ ئسكة اسئرؤ بارئسئندا وتكةن جئلدئث شئلدة ايئندا «بايقوثئر» عارئش ايلاعئنان «KazSat-2» ذلتتئق بايلانئس جانة حابار تاراتؤ سپؤتنيگئ گةوستاسيونارلئق وربيتاعا ذشئرئلعان. ال قاراشا ايئندا «KazSat-2» شتاتتئق رةجيمدة پايدالانؤعا بةرئلگةن. قازئرگئ ؤاقئتتا سئيئمدئلئعئ 23 پايئزعا جذكتةلگةن جةر سةرئگئنئث ذلةسئن 35 پايئزعا ارتتئرؤ مذمكئندئگئ تؤئپ وتئر.
عارئش اقپاراتتارئن قذراستئرؤ-سئناؤ كةشةنئن قذرؤ، دالدئگئ جوعارئ سپؤتنيكتئك ناأيگاسيا جذيةسئن قالئپتاستئرؤ سئندئ جذمئستار دا بةلسةندئ جذرگئزئلئپ جاتئر. بذعان قوسا، «بايقوثئر» عارئش ايلاعئندا «بايتةرةك» عارئش زئمئران كةشةنئن قذرؤ جانة «زةنيت»، «دنةپر» زئمئران تاسئعئشتارئن كوممةرسيالئق ماقساتتا پايدالانؤعا قازاقستاننئث قاتئسؤئ قاراستئرئلؤدا. «بايقوثئر» عارئش ايلاعئنئث نئساندارئن ساقتاؤدئ جانة ءتيئمدئ پايدالانؤدئ قامتاماسئز ةتؤ، ئرگةلئ جانة قولدانبالئ عارئشتئق تةحنولوگيالاردئث مذمكئندئگئن ارتتئرؤ، سونداي-اق عارئش قئزمةتئنئث قورشاعان ورتاعا تيگئزةتئن اسةرئنة مونيتورينگ جذرگئزؤ جذمئستارئ دا كذن تارتئبئندة تذر.
ةستةرئثئزگة سالا كةتةيئك، اعئمداعئ جئلدئث باسئندا ةلباسئ وسئدان بئرنةشة جئل بذرئن پرةزيدةنت جارلئعئمةن قذرئلعان ذلتتئق عارئش اگةنتتئگئ جذمئسئنداعئ باستئ قذجات بولئپ تابئلاتئن «عارئش قئزمةتئ تؤرالئ» زاثعا قول قويدئ. بذل قذجات عارئشتئ يگةرؤ سالاسئنداعئ جذيةلئ جذمئستاردئ ودان ءارئ جذزةگة اسئرؤ ءذشئن قذقئقتئق نةگئزدئ قامتاماسئز ةتةدئ جانة عارئشتئ دامئتؤدئث جولدارئن ايقئندايدئ.
القا ماجئلئسئندة تالعات مذسابايةأ بيئل عارئشتئق اپپاراتتاردئ باسقاراتئن جةردةگئ رةزةرأتئ كةشةن جوباسئ ئسكة قوسئلاتئنئن تئلگة تيةك ةتتئ. ونئث سوزئنشة، بذل كةشةن جئل سايئن 3 ميلليون دوللار قارجئ ذنةمدةيدئ. «ءبئز جاقئندا عانا وسئ كةشةننئث قذرئلئس نئساندارئندا بولدئق جانة قذرئلئس جذمئستارئنئث دةثگةيئنة قاناعاتتاندئق. سونئمةن قاتار ا ق ش-تا اتالمئش كةشةننئث انتةننالئق جذيةسئ دايئندالئپ، قازئر ولاردئ ةلئمئزگة جةتكئزؤ جذمئستارئ جذزةگة اسئرئلؤدا. جوبا بيئلعئ جئلدئث جارتئسئندا ئسكة قوسئلادئ جانة ول جئل سايئن 3 ميلليون ا ق ش دوللارئ كولةمئندة قارجئ ذنةمدةپ وتئرؤعا مذمكئندئك بةرةدئ. وسئعان دةيئن اتالمئش قارجئ شةت مةملةكةتتةرگة رةزةرأتئ باسقارؤ جذيةسئن پايدالانؤ ءذشئن جذمسالئپ كةلگةن بولاتئن. ةندئ ءبئز بذل جذيةنئ ءوزئمئز جذزةگة اسئرامئز»، - دةدئ اگةنتتئك ءتوراعاسئ.
ءسوز اراسئندا عارئشكةر قازاقستانداعئ 6 جوعارئ وقؤ ورنئندا عارئش تةحنيكاسئ مةن تةحنولوگياسئ سالالارئ بويئنشا مامان دايارلاؤ باستالعانئن جانة قازاقستاندئق 24 مامان فرانسيانئث بازالئق ءهام اكادةميالئق كؤرستارئنان ءوتئپ كةلگةندئگئن ايتتئ. مذنئث ءبارئ «قازعارئش» اگةنتتئگئنئث ءبئلئم جانة عئلئم مينيسترلئگئمةن بئرلةسة وتئرئپ اتقارعان جذمئستارئنئث ناتيجةسئ ةكةن. «مذنداي جذمئستار قازاقستاندا بذرئن-سوثدئ بولعان ةمةس. سونئمةن قاتار «بولاشاق» باعدارلاماسئنئث 58 ستيپةنديانتئ 9 عارئش ماماندئعئ بويئنشا رةسةي، يرلانديا، مالايزيا، ذلئ بريتانيا، ا ق ش جانة كانادا سياقتئ مةملةكةتتةردة ءبئلئم الؤدا. بذعان قوسا مةملةكةتتئك تاپسئرئستئث اياسئندا ماسكةؤ مةملةكةتتئك ؤنيأةرسيتةتئنئث بايقوثئر قالاسئنداعئ بولئمشةسئندة 205 قازاقستاندئق ستؤدةنت وقئپ جاتئر»، - دةدئ ت.مذسابايةأ.
بذدان كةيئن ول رةسةي مةن قازاقستان ذكئمةتتةرئنئث كةلئسئمئ نةگئزئندة جاسالعان «بايتةرةك» عارئش زئمئران كةشةنئن سالؤ جوباسئنئث جاي-جاپسارئنا توقتالدئ. «العاشئندا قازاقستانعا اتالمئش جوبانئ جذزةگة اسئرؤدئث مةرزئمئ مةن ونئث قذنئ جونئندة ةشقانداي كةپئلدئك بةرئلگةن جوق. ال جوبانئث باعاسئ ول العاش قولعا الئنعان كةزدةگئدةن، ياعني 223 ميلليون ا ق ش دوللارئنان 1 ميلليارد 640 ميلليون دوللارعا دةيئن ءوستئ. وسئلايشا، جوبانئ جذزةگة اسئرؤ بويئنشا بارلئق قارجئلئق جاؤاپكةرشئلئك پةن تاؤةكةلدةر قازاقستاندئقتاردئث موينئنا جذكتةلدئ. ال بذل الدئن الا جاسالعان كةلئسئم تالاپتارئنا ساي ةمةس. وسئعان قاراي، اتالمئش ماسةلة قازاقستان ذكئمةتئنئث قاراؤئنا ةنگئزئلئپ، ول بويئنشا رةسةي تاراپئمةن دة كةلئسسوزدةر جذرگئزئلدئ. الايدا بذل ماسةلةگة قاتئستئ رةسةي تاراپئنئث كوزقاراسئ ءالئ كذنگة دةيئن بةلگئسئز بولئپ وتئر»، - دةدئ ت.مذسابايةأ.
ونئث سوزئنشة، بذل ماسةلة وتكةن جئلدئث 23- قئركذيةگئندة پرةمةر-ءمينيستردئث بذرئنعئ ءبئرئنشئ ورئنباسارئ ءومئرزاق شوكةيةأتئث رةسةي ذكئمةتئنئث سول كةزدةگئ باسشئسئمةن كةزدةسؤئندة دة قوزعالعان. تاراپتار ءسوز بولئپ وتئرعان جوباعا قاتئستئ وزگةرئستةر مةن تولئقتئرؤلار ةنگئزؤ جونئندةگئ حاتتامانئث جوباسئن دايئنداؤ تؤرالئ تاپسئرما بةرگةن. سايكةسئنشة، «قازعارئش» اگةنتتئگئ رةسةيگة ءتيئستئ قذجاتتئ دايئنداپ جئبةرگةن. وندا جوبانئ جذزةگة اسئرؤ ءذشئن قاجةتتئ قارجئ رةسةي تاراپئنان دا بولئنةتئندئگئ ايتئلعان.
القا ءماجئلئسئنئث سوثئندا ءسوز سويلةگةن ذكئمةت باسشئسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ سةرئك احمةتوأ «بايتةرةك» عارئش زئمئران كةشةنئ ارقئلئ ةلئمئزدئث عارئش سالاسئنئث الةؤةتئن ارتتئرؤعا بولاتئندئعئن اتاپ كورسةتئپ، وتكةن جئل قازاقستان ءذشئن عارئش سالاسئندا ناتيجةلئ جئل بولعاندئعئنا توقتالدئ. «عارئشتئق تةحنولوگيالار ةلئمئز ةكونوميكاسئنئث يندؤستريالئق نةگئزئن دامئتؤدئث ماثئزدئ بولئگئ بولئپ تابئلادئ. بذل سالادا ءبئراز جذمئستار اتقارئلؤدا. ءبئرقاتار وزةكتئ جوبالار جذزةگة اسئرئلدئ، ءبئراق الدئمئزدا ةلةؤلئ مئندةتتةر مةن كذردةلئ ماسةلةلةر دة بار. ونئ تئثعئلئقتئ زةرتتةپ، بةلسةندئ تذردة ذكئمةتتئث قاراؤئنا ةنگئزؤ كةرةك»، - دةدئ س. احمةتوأ.
سونداي-اق ول بايقوثئر عارئش ايلاعئندا «بايتةرةك» كةشةنئن قذرؤ ماسةلةسئ ذكئمةت دةثگةيئندة كوتةرئلةتئنئن ايتئپ: «بذل پروبلةما بةلگئلئ. ونئث شةت جاعاسئ 2011- جئلئ بايقالا باستادئ. وسئ تذرعئدا ةلةؤلئ ديپلوماتيالئق جذمئستاردئ اتقارؤ كةرةك، ونئث ئشئندة ولار ذكئمةتتئك دةثگةيدة بولؤئ ءتيئس. قازاقستان سئرتقئ ئستةر مينيسترلئگئ مةن اگةنتتئككة وسئ ماسةلةدة تاباندئلئق تانئتؤ قاجةت»، - دةدئ.
ونئث پايئمداؤئنشا، «روس كوسموس» جانة رةسةي ذكئمةتئ الدئندا وسئ ماسةلة بويئنشا ةل مذددةسئ ةسكةرئلؤئ ءتيئس. «سوندئقتان دا بذل جوبانئ ناقتئ باعالاپ، ساراپتاما جاساپ، سونداي-اق جالپئ، بايقوثئر مةن وسئ كةشةننئث بولاشاعئن سارالاؤ كةرةك»، - دةپ ءتذيدئ ويئن ذكئمةت جةتةكشئسئنئث ءبئرئنشئ ورئنباسارئ.