زةمفيرا ةرجان: نوبةل سئيلئعئنئث لاؤرةتتارئ جئرشئلاردئث ئشئنةن شئعؤئ مذمكئن
استانا. 31 - قاثتار. قازاقپارات - زةمفيرا ةرجان (سؤرةتتة) 2009 - جئلئ قازاقتئث ةپوستئق جئرلارئن جاتاتتئرؤ ارقئلئ قازاق ءتئلئن ذيرةتؤدئث جوباسئن قولعا العان بولاتئن. «قوبئلاندئ»-جاتقا» دةپ اتالاتئن جوبا - ءتئل ذيرةتؤدئث بذرئنعئ-سوثعئ ادئستةرئنةن ةرةكشة جوبا. اتالعان جوبا تؤرالئ تومةندةگئ سذحباتئمئزدان قانئعا تذسةسئزدةر. الدئمةن سذحباتتاسئمئز جونئندة وقئرماندئ قئسقاشا تانئستئرئپ وتةيئك.
1984 - جئلئ لومونوسوأ اتئنداعئ ماسكةؤ ؤنيأةرسيتةتئنئث تاريح فاكؤلتةتئنئث ونةر تاريحئ ءبولئمئن بئتئرگةن. ماماندئعئ - ونةر زةرتتةؤشئ. ءا. قاستةيةأ اتئنداعئ مةملةكةتتئك ونةر مؤزةيئندة، م.اؤةزوأ اتئنداعئ ادةبيةت جانة ونةر ينستيتؤتئندا، «قازاقستان» تةلةراديوكورپوراسياسئندا قئزمةت ةتكةن، «الماتئ- art» جؤرنالئن شئعارعان. قازئر فريلانسةر رةتئندة جؤرنالدارعا ماقالا، تةلةديدارعا سسةناريلةر جازئپ تذرادئ. «قوبئلاندئ»-جاتقا» جوباسئنئث باعئ جانئپ، ذلكةن ناتيجةلئ ئسكة اينالاتئنئنا سةنئمئم مول»، - دةيدئ ول.
- زةمفيرا حانئم، مةن ءسئز تؤرالئ، ءسئزدئث جوباثئز تؤرالئ العاش زيرا ناؤرئزبايةأادان ةستئگةن ةدئم. زيرا ماعان ءسئزدئث قازاق ءتئلئن ذيرةنگئسئ كةلةتئن ادامدارعا ةپوستئق جئرلارئمئزدئ جاتاتاتئنئثئزدئ ايتئپ بةردئ. ءسئزدئث بذل ادئسئثئزگة باسئندا تاث قالدئم. اؤئزةكئ ءسوزدئ ارةث تذسئنةتئن، تذسئنسة دة سويلةي الامايتئن جاننئث بئردةن كذردةلئ دذنيةگة بويذسئنؤئ مذمكئن بة دةپ ئشئمنةن كذمان كةلتئرگةنئم دة بار. ءبئراق قالايدا ءمان بةرؤ كةرةكتئگئن ويلاپ تا قويدئم. ءسويتئپ ءجذرئپ ةسئمة مئنا ءبئر قئزئق وقيعا ءتذستئ. بالا كةزئمدة جايلاؤعا شئعئپ قوي باعاتئنمئن. ةرتةدةن كةشكة دةيئنگئ ةرمةگئث مامئرلاپ جايئلئپ جاتقان وتارعا كوز قيئعئثدئ سالئپ قويئپ كئتاپ وقؤ، سوسئن... قويعا ةرئپ شئققان يتپةن سويلةسؤ. ءيا، كادئمگئ يتپةن. ءيتتئ شاشاؤ شئققان وتاردئث شةتئن قايئرئپ كةلؤگة جذمسايسئث. ول بارئپ كةلةدئ. سونداي ءتئلالعئش ءيت. ءيتئمدئ ماقتايمئن. ماقتاعاندا بار عوي، وعان كادئمگئ ماداق جئرئن ارنايمئن. ةكئلةنة، ةلئرة ماقتايمئن. ءئيتئم كادئمگئدةي ءماز بولادئ. كةيدة ونئث جالقاؤلئعئ ذستاي قالادئ. سوندا دا ونئ رةنجئپ قالماسئن دةپ داؤئسئمدئ قاتتئ شئعارماي ذرسامئن. ول سوندا دا ريزا بولادئ. ال، قئزئق ءذشئن زةكئگةن ذنمةن قاتتئ دئبئستاپ ماقتاساث، قذيرئعئن قئسئپ الئپ زئتا جونةلةتئن. ايئپ ةتپةثئز، مةن سئزگة بالا كةزئمنةن ءبئر ةستةلئك ايتقان بولئپ وتئرمئن. كةشئرئم سذراؤئمنئث سةبةبئ، ءسئز ادامعا ءتئل ذيرةتؤ، ونئث ئشئندة اياؤلئ انا ءتئلئمئزدئ ذيرةتؤمةن شذعئلدانئپ ءجذرسئز. ال، مةن لاعئپ ءيت تؤرالئ ايتئپ كةتتئم. ءبئراق، يتتة دة كةرةمةت تذيسئك بار عوي. ول ءسوزدئث مازمذنئنان بذرئن ينتوناسياعا ةلئگةدئ. ماعان ادام دا سولاي سياقتئ كورئنةدئ. الدئمةن ءسوزدئث دئبئستالؤئ، ةكسپرةسياسئ، ينتوناسياسئ، سودان كةيئن بارئپ مازمذنئ، ياعني سةمانتيكاسئ. جئردا الدئثعئ ورئنعا مازمذننان گورئ ةكپئن شئعئپ وتئرادئ عوي. سولاي ةمةس پة؟ ةندةشة ءسئزدئث شاكئرتتةرئثئز، ةستؤئمشة ولار ةرةسةك ادامدار كورئنةدئ، جئر جاتتاؤدان قانداي ناتيجةگة قول جةتكئزة الدئ؟ ولارعا جئردئ قالاي جاتتاتقئزدئثئزدار؟ جئردئ جاتاتتئرؤ يدةياسئ سئزگة قالاي كةلدئ؟
- جئرلار، ولاردئث ئشئندة، باتئرلار جئرئ - قازاق مادةنيةتئنئث اسئل مذرا جاؤهارلارئنئث ءبئرئ. كةز كةلگةن حالئقتا كةزدةسة قويمايتئن، قذندئلئعئ زور، اتا-بابالارئمئزدئث بئزگة قالدئرعان وسيةتئ، تاؤسئلماس قازئناسئ دا وسئ - جئر. جةر استئنداعئ مذناي قازئرگئ كذندةرئ ةلئمئزدئث بةدةلئن ارتتئرئپ، ريزدئعئن ةسةلةپ تذرعانئ سةكئلدئ، جئرلار - انا تئلئنةن ماحذرئم قالا جازداعان زامانداستارئمئزعا ءوزئنئث ذلتتئق بولمئسئنا قايتا ورالؤ ءذشئن مذمكئندئك تؤعئزئپ وتئرعان عاجايئپ قذبئلئس. ونئ تةك ءتذسئنؤ قاجةت. ءبئزدئث بابالارئمئزدان الئپ قالعان رؤحاني دذنيةمئزدئث شةگئ جوق. سونداي مول دذنيةنئ تةك قولدانا ءبئلؤئمئز كةرةك.
جئردئث قاسيةتئن، جئرداعئ ءتئلدئث بايلئعئن، تاريحي ماعلذماتتاردئث جئردا ةرةكشة كوپ ةكةنئن مةن ءوزئمنئث تاجئريبةمة ساي، جالپئ مادةنيةت زةرتتةؤلةرئنة قاتئسئم بار ادام رةتئندة باعالاپ، مويئنداي الامئن. ال سوسيولوگيا مةن الةؤمةتتئك پسيحولوگيا تذرعئسئنان قازاقستانداعئ ءتئلدئث احؤالئنا قاراساق، ونئ تذزةتئپ، رةتئنة كةلتئرؤ ءذشئن بذرئننان قولدانئپ جذرگةن، ءوزئنئث پايداسئزدئعئن تولئعئمةن دالةلدةگةن تاسئلدةر مةن ارةكةتتةر ةمةس - مذلدةم باسقا، جاثا ذستانئم قاجةت ةكةنئ بةلگئلئ بولئپ تذر. «قوبئلاندئ»- جاتقا» وسئ باعئتقا تولئعئمةن ساي كةلةتئن جوبا.
مئسالئ، قازئرگئ كةثئنةن تارالعان ادئستةمةلةر (ولار كوبئنةسة ورئس تئلئنة جاقئنداتئپ قذراستئرئلعان ادئستةمةلةر) سويلةم ذيرةتئپ، ءتذرلئ تاقئرئپتئث باسئن قايئرئپ، شةتئن قوزعاپ، اياعئندا سونئمةن شةكتةلئپ وتئرسا، - «قوبئلاندئ»- جاتقا» جوباسئ الةؤمةتكة التئ مئثداي ولةث جولئن جاتتاؤعا ذسئنئس جاسايدئ.
قازاق ءتئلئن ذيرةنةمئن، ءبئلئمئمدئ جةتئلدئرةمئن دةگةن ادام جئردئ جاتتاعاندا - ءتئلدئث كاؤسارئنا سؤسئنداي الادئ، قازاق رؤحئنا ءوزئنئث قاتئسئ بار ةكةنئن سةزئنة الادئ. قانئنداعئ باتئرلئق پةن باتئلدئقتئ قذرمةتتةيتئن ةرلئك ءداستذرئ ويانئپ، وتانئن، تؤعان جةرئن قذرمةتتةپ، ةلئنئث نامئسئن قورعاؤعا ذمتئلادئ.
«قوبئلاندئ»- جاتقا» جوباسئ قاي جاعئنان الساق تا وتة ذتئمدئ. «قوبئلاندئ»- جاتقا» جوباسئ ارقئلئ ءار قازاقتئث ذلتتئق ساناسئ سئلكئنئپ، ءتئل بايلئعئ كةمةلدةنةدئ، سونداي-اق باسقا دا قابئلةتتةرئ اشئلادئ. بئرئنشئدةن، وسئ جوبا ارقئلئ تالاپكةردئث ويعا ساقتاؤ قابئلةتئ مئندةتتئ تذردة جاقسارؤعا ءتيئس. ةكئنشئدةن، سوثعئ زةرتتةؤلةرگة كوز سالساق، ادةبيةت پةن ونةردئث جالپئ ادام مئيئنئث وث جاقتئ بولشةگئنة ذلكةن اسةرئ بار ةكةن. ال بذگئنگئ الةمدةگئ ةث ذزدئك عئلئم مةن تةحنولوگيالاردئث دامؤئنا وسئنداي قالئپتان تئس ويلاؤ قابئلةتئ بار ادامدار وتة قاجةت. دةمةك، ءبئز كوپ ذزاماي-اق جئرشئلئق مةكتةپتةردئ قايتادان جاثعئرتئپ، زامانؤي داستذرگة اينالدئرؤئمئز كةرةك. جئر ايتؤ ءداستذرئ ةل ئشئندة كةث تاراسا - مةكتةپتةگئ وقؤشئلارمةن قوسا ةرةسةكتةر دة، قازئنا كةؤدة قارتتارئمئز دا جئر جولدارئن جاتقا ايتئپ، سارناپ تذرسا - وندا، البةتتة، جاثا، قازئرگئدةن دةثگةيئ الدةقايدا جوعارئ الةؤمةت قالئپتاسار ةدئ. بذل جاعدايدا، بالكئم، قازاق جةرئنةن نوبةل سئيلئعئنئث لاؤرةاتتارئ دا شةتئنةن شئعا باستار ما ةدئ، قايتةر ةدئ.
اثگئمةمئز بوس قيالعا ذقساپ وقئرماندئ كذدئكتئرمةس ءذشئن، «قوبئلاندئ»- جاتقا» جوباسئنئث وزةكتئلئگئن دالةلدةيتئن ءذشئنشئ ماثئزدئ سةبةپكة كةلةيئك. كةيئنگئ كةزدة ءبئر بئلگئشتةر قازاق ءتئلئن ذيرةنة المايتئنئن ونئث «كذردةلئلئگئمةن» بايلانئستئرئپ، ءتئلدئ جةثئل، ئثعايلئ ءارئ ورئس پةن اعئلشئنتئلدئلةرگة تةز تذسئنئكتئ بولؤ ءذشئن وزگةرتسةك دةگةن پئكئرلةر ايتئپ ءجذر. ال، بذل دةگةنئثئز ورئس تئلئنة كوزسئز ةلئكتةپ، ويسئز تابئنئپ جذرگةندةردئث ءتئلئمئزدئ تذبئرئمةن جويؤ جولئ بولئپ شئعادئ. وسئنداي قاؤئپتئ باعئتقا توسقاؤئل قويؤ ءذشئن قازاق ادةبيةتئنئث، قازاق ءتئلئنئث قذندئلئقتارئن ءناسيحاتتاؤ -- بارشامئزعا مئندةت بولؤئ كةرةك. ءتئلدئث وزگةرؤئ، جاثا قذبئلئستارعا سايكةس جاثا سوزدةر مةن ذعئمداردئث پايدا بولؤئ زاثدئ. سونئمةن بئرگة، ءتئل مادةنيةتئنئث تاريحي كةزةثدةردةن ءوتئپ ساقتالؤئ، كةلةر ذرپاققا تذسئنئكتئ بولؤئ - ءتئلدئث ومئرشةثدئگئنئث كورسةتكئشئ. قازاق جئرلارئن وقئماستان «ءتئلئ كذردةلئ» دةپ ئسئرا سالؤ - ءجيئ كةزدةسةتئن، وكئنئشكة وراي، بئزدة ةندئگة قالئپتاسئپ تا كةتكةن قاتةلئكتئث ءبئرئ. مئسالئ، «قوبئلاندئ باتئر» جئرئ ورئس تئلئندة وقئپ، ءبئلئم العان بئزدةرگة دة ماعئناسئ ايداي انئق، سيؤجةتتئك يئرئمدةرئ جذرةككة ئستئق، دئبئسئ قذلاققا جاعئمدئ.
جوعارئدا ايتئلعان ويلاردئث قورتئندئسئن مةن مئنداي مئسالمةن قورتئندئلار ةدئم. قازاق جئرلارئنا قاتئستئ جوبالاردئث ارمانداعان ناتيجةسئنة جةتة الساق، ونئث قازئرگئ قازاق مادةنيةتئنة بةرةتئن اسةرئن كومپيؤتةرلئك «پةرةزاگرؤزكا» ارةكةتئمةن سالئستئرؤعا بولار ةدئ. قازاق جئرلارئنئث ارقاسئندا ءبئز ءوزئمئزدئث شئنايئ ذلتتئق بولمئسئمئزعا جول تابار ةدئك.
ءسئزدئث ساؤالدارئثئزدئ ةسكةرة وتئرئپ، «قوبئلاندئ» - جاتقا» جوباسئنئث تاسئلدةرئمةن تانئستئرا كةتةيئن. ونئث نةگئزگئ وزةگئ - جئردئث ئشئندةگئ، جئرعا قاتئستئ بارلئق سوزدةردئ، ذعئمداردئ، قذبئلئستاردئ جان-جاقتئ ءتذسئندئرؤ. جذمئلئپ كوتةرگةن جذك جةثئل دةگةندةي، جوبادا ءذش ترةنةر بولئپ جذمئس ئستةيمئز. ذشةؤدئث ءبئرئ - ءونةر زةرتتةؤشئ، فيلوسوف، فيلولوگ انار فازئلجانوأا.
ةكئنشئ ترةنةرئمئز - فيلوسوف، مادةنيةت زةرتتةؤشئ زيرا ناؤرئزبايةأا. زيرانئث وسئ باعئتتا ئستةگةن عئلئمي جذمئسئنئث ءمانئ اسا زور. ةسكةرتة كةتةيئن - زيرا حانئمنئث قئسقا مةرزئمدة جانة أولونتةر رةتئندة «قوبئلاندئ باتئر» جئرئنا دايئنداپ بةرگةن تذسئنئكتةمةلةرئ قازاق ادةبيةتتانؤ عئلئمئن جاثا، جوعارئ دةثگةيگة كوتةرئپ وتئر دةسةك، ارتئق بولماس.
ءبئزدئث زيرا حانئممةن بئرئگئپ دايئنداعان ادئستةمةمئز دة بار. دةمةك، «قوبئلاندئ» - جاتقا» جوباسئنا كةلئپ ءوزئنئث قازاقشاسئن جاقسارتامئن دةگةندةردئث قولئندا ءار ءسوزدئ، ونئث ءار جاقتاعئ ماعئناسئن (فيلولوگيا، تاريح، ةتنوگرافيا تذرعئسئنان) تذسئندئرةتئن كئتاپشاسئ بار. جئردئ جاتتاعان كةزدة ونئث ئرعاعئ، ارينة، سوزدةردئث ةسكة ساقتالؤئنا كومةگئ تيةتئنئ بةلگئلئ. ءبئراق، ءبئزدئث جوبا ءتئلدئ نةگئزئنةن ءسوز ارقئلئ ذيرةتةدئ. ءسئز ايتقان ةستةلئكپةن بذل جايتتئ سالئستئرؤعا كةلمةس.
ءتئل ذيرةنؤ جولئندا ونئث وزئنة ءتان كونتةكستئ وتة ماثئزدئ. ول راس. جئر جولدارئن جاتتاؤعا قوسا جوباعا قاتئسؤشئلارعا دومبئرا ذيرةنؤ، اتقا شابؤ مذمكئندئگئن بةرؤدئ دة جوسپارلاپ وتئرمئز. الدئمئزعا قويعان ماقساتتارئمئزدئث ءبئرئ - وسئ جوبا بويئنشا تةلةديداردا ذلتتئق رةاليتي-شوؤ دايئنداؤ.
ءبئزدئث باستئ مئندةتئمئز - كاسئبي ءبئلئمئمئزدئ جوبانئث يگئلئگئنة جذمساؤ. قالعانئ -قاتئسؤشئلاردئث تالابئنا بايلانئستئ. جالپئ ءتئل ذيرةنؤ ادمانئث توزئمدئلئگئن، العئرلئعئن تالاپ ةتةدئ. جئردئث باستاؤئش ءذش ءجذز جولئنا ارنالعان ترةنينگتة ورئس ءتئلدئ قازاقتار مةن باسقا ذلتتاردئث وكئلدةرئ جوبا تاسئلدةرئنئث ناتيجةسئ بار ةكةنئن دالةلدةدئ. مئسالئ مةنئث ءوزئم، جئردئث تئلئمةن تانئسئپ، ونئ ورئسشاعا اؤدارئپ، جاتتاپ، قاجةتتئ تذسئنئكتةمةلةردئ جازعاننان كةيئن ماقالالارئمدئ ءوز تئلئمدة جازؤدئ ذيرةنة باستادئم.
قازاق ءتئلئن جئر ارقئلئ وقئتؤدئث ويئن، يدةياسئن وياتئپ سةبةپشئسئ بولعان - ءذيئمنئث كئتاپحاناسئنداعئ وتكةن عاسئردئث ةلؤئنشئ جئلداردا شئعارئلعان، بالا كةزئمدة سؤرةتتةرئن ءسذيسئنئپ قاراعان «باتئرلار جئرئ» كئتابئ. قازاق ءتئلئن ارنايئ شاعئن جوبا رةتئندة، ءان ارقئلئ دا ذيرةتؤگة بولادئ. قازاق ءتئلئنئث جاناشئرلارئ كوبةيؤئ ءذشئن ونئث اسةمدئگئن، ةرةكشةلئگئن، كذشئن، شةكسئز مذمكئندئكتةرئن كاسئبي دةثگةيدة كورسةتؤ قاجةت.
- 1980 - جئلداردئث اياعئن الا قازاق ءتئلئ تؤرالئ جاق جاپپاي ايتؤمةن كةلةمئز. تئلئمئزگة مةملةكةتتئك مارتةبة دة بةردئك. ءتئل ذيرةنؤگة قاجةتتئ قانشاما ادئستةمةلئك وقؤ قذرالدارئ مةن سوزدئكتةر شئعاردئق. ءتئل جاناشئرلارئنئث ءئس-ارةكةتئن سئناؤشئلار وجةگوأتئكئ سياقتئ الدئمةن قازاق ءتئلئنئث تذسئندئرمة سوزدئگئن جاساپ الؤ كةرةك ةدئ دةسةدئ. قويشئ ايتةؤئر، قولعا الئنعان ءئس-شارا، باعدارلاما كوپ، نيةتتة ءتذزؤ سياقتئ، ءبئراق ناتيجةگة كوثئل تولمايدئ. ذلتشئل كذشتةر بيلئكتئث مةملةكةتتئك تئلدة سويلةپ، مةملةكةتتئ مةملةكةتتئك تئلدة باسقارؤدئ تالاپ ةتؤدة. بيلئكتئث ازئرگة ونداي تالاپقا قئثار ءتذرئ بايقالمايدئ؟ قايتپةك كةرةك؟ ءتئل ماسةلةسئ جذيةسئن تاپقان ةلدةردئ مئسال ةتپةي تذرئپ الدئمةن ءوز جايئمئزعا تالداؤ جاساپ كورةيئكشئ؟ ءبئزدئث نةگة ءتئل ماسةلةسئنة كةلگةندة كةجةگةمئز كةرئ تارتا بةرةدئ؟
- ءسئزدئث قازاق تئلئنة دةگةن جاناشئرلئعئثئزدئ قذپتايمئن. ءبئراق مةنئث ويئمشا جاعداي جامان ةمةس. قازاقستانداعئ ءتئل ماسةلةسئ ءوزئنئث باعئتئن تاؤئپ، دامؤ ذستئندة. ءسئز ايتئپ كةتكةن شارالاردئث، اسئرةسة، كوپتةگةن سوزدئكتةردئث شئعارئلؤئنئث، ماثئزئ زور. بيلئكتة وتئرعان ازاماتتاردئث دا ويئ - قازاق ءتئلدئث شئنايئ مارتةبةسئن كوتةرؤ.
قازئرگئ جاعدايدئث پوزيتيأتئ ةكةنئن كورسةتؤ ءذشئن ءبئر مئسالدئ ةسئثئزگة تذسئرةيئن. توقسانئنشئ جئلداردئث باسئندا «جاثا بؤئن» دةگةن ذجئم پايدا بولئپ، قازاق ءتئلئنئث قاجةتتئگئنة ذلكةن كذمان كةلتئرگةن بولاتئن. ال سونداعئ جالعان ذردئس كةث تاراپ، ول بيلئكتئث دا ساياساتئ بولئپ كةتكةندة نة ئستةرةدئك؟! قازاق ءتئلئنئث «بؤئنئپ»، مةرت بولعانئن سوندا كورةر ةدئك پة، قايتةر ةدئك؟
ارينة، ءبارئمئز دا مةملةكةتتئك ءتئلدئث تةز ارادا قالپئنا كةلؤئن قالايمئز. ءبئراق وعان ؤاقئت تا كةرةك شئعار. قاراثئزشئ، قازاق ءتئلئن مذلدةم بئلمةيتئن بؤئن 60- جئلداردئث اياعئندا قالئپتاسا باستاعان جوق پا؟ ول سوأةت كةزةثئندةگئ «توتالنايا رؤسيفيكاسيا» ساياساتئنئث قئرئق جئلدا جةتكةن ناتيجةسئ ةمةس پة ةدئ؟
الدئمئزعا قويعان ماقساتتارعا جةتؤ ءذشئن نالئماي، قاجئماي-تالماي كذن سايئن ةثبةك ةتؤ كةرةك. تاؤةلسئزدئك جئلدارئنداعئ ئستةلئنگةن اؤقئمدئ جذمئستاردئث جةمئسئن كوپ ذزاماي كورةرمئز، كورئپ تة جاتئرمئز.
- مئنة، تاؤةلسئزدئگئمئزدئث 20 جئلدئعئن اتاپ وتتئك. ءسئز ايتئپ وتئرعانداي جةتئستئكتةرئمئز دة بار. ول جةتئستئكتةردئث يگئلئگئن دة ةپتةپ كورئپ جاتئرمئز. ءبئراق، تاپ وسئ ءتئل ماسةلةسئنئث توثئن ءالئ جئبئتة الماعانئمئزدئ مويئندايئقشئ. نازاربايةأ ءوز تذستاستارئن قورعاپ ءجيئ سويلةيدئ. وتكةندة الماتئعا كةلگةن ساپارئندا دا: «سةندةر اعا ذرپاقتئ ءتئل بئلمةيدئ دةپ كئنالاماثدار. ولارعا ةندئ قازاق ءتئلئن ذيرةنؤ قيئنعا سوعادئ. سوندئقتان جاستار ذيرةنسئن ءتئلدئ. قازاقستاننئث بولاشاعئ - قازاق تئلئندة» دةدئ. قانداي ئستئق ءسوز: قازاقستاننئث بولاشاعئ - قازاق تئلئندة! ءبئراق ءبئز سول بولاشاققا شئن ماعئناسئنداعئ مةملةكةتتئك تئلمةن بارا الامئز با؟ مةنئث كورشئم ءجاميلا دةگةن ذلتئ كذرد جةسئر ايةل ةرتةمةن تذرئپ بالاسئن ورئس مةكتةبئنة سذيرةيدئ. مةن وعان «ءدئنئمئز ءبئر، ءتئلئمئز دة ذقساس، بالاثئزدئ قازاق مةكتةبئنة نةگة بةرمةيسئز؟» دةپ كوردئم. ءجاميلا مةنئث ءسوزئمدئ قذلاعئنا دا قئستئرعان جوق. ونئ ايتاسئز، الماتئداعئ مةكتةپتئث ءبئرئن تازا قازاق مةكتةبئ ةتئپ قايتا جاساقتاؤ جونئندة باسشئلئق شةشئم قابئلداعان ةكةن، سول مةكتةپتئث اينالاسئنداعئ جذرت ورة تذرةگةلئپ قارسئ بولئپتئ. قارسئ بولعاندار كئمدةر دةيسئز عوي؟ ءتذبئ ءبئر تذركئ باؤئرلارئمئز: ذيعئرلار مةن تذرئكتةر جانة كذردتةر. بذلار ءسويتئپ جاتقان سوث وزگةلةردةن نة سذرايسئث؟ مةن سوندئقتان بئلاي ويلايمئن: قازاقستاندا قازاق ءتئلئ مةملةكةتتئك ءتئل جانة بولاشاققا اپاراتئن ءتئل رةتئندة مويئندالؤئ ءذشئن بيلئكتئث ساياسي ةرئك-جئگةرئ كةرةك. الايدا بيلئك بذتاقتارئ ونداي ةرئك-جئگةر تانئتا الماي وتئر. زيالئ قاؤئم بولسا، ءتئل ماسةلةسئن ايتا-ايتا سذيكئمسئز كورئنئپ، شارشاعان دا سياقتئ. ءبئراق، بذل ءتئل ءذشئن كذرةستئث ةث سوثعئ شةگئ ةمةس قوي. سولاي ةمةس پة؟
- قازاق ءتئلئن تةك جةرئمئزدئ مةكةندةگةن وزگة ذلت وكئلدةرئ بئلمةسة - اثگئمة باسقا. ءبئراق، شئنئن ايتؤ كةرةك: ورئس ءتئلدئ قازاقتاردئث سانئ دا از ةمةس قوي. زيالئ قاؤئمعا كةلسةك، ولاردئث تئلگة جاناشئرلئعئ تةك سوزبةن شةكتةلئپ تذرعانئنا دا كؤا بولئپ ءجذرمئز. مئسالئ، بةلگئلئ جازؤشئلاردئث بالالارئنئث ئشئندة قازاق تئلئندة ةركئن سويلةيتئنئ بئرةن-ساران، ءتئپتئ جوقتئث قاسئ.
مةنئث بايقاؤئمشا سوثعئ جئلدارئ قازاق مةكتةپتةرئندة باسقا ذلتتئث وكئلدةرئنئث سانئ جئلدان جئلعا ءوسئپ كةلة جاتئر. بذل - ولاردئث اتا-انالارئ بولاشاعئن ويلاعانئقتان بولئپ جاتقان جايت.
قازاقتار تؤعان تئلئنة قذرمةت كورسةتة السا، باسقا ذلتتار دا وسئ ذستانئمعا كوشةر ةدئ.
- بالتئق ةلدةرئندةگئدةي بئزگة دة ءتئل پوليسياسئ كةرةك پة؟ پؤتين ميگرانتتاردان دا ورئس ءتئلئ مةن ورئس تاريحئ جونئندة سئناق الؤ كةرةك دةپ جاتئر؟ سونداي تالاپتئ ءبئز دة قويا الامئز با؟ ول ءذشئن كةشةندئ جذمئستئ نةدةن باستاعان ءجون؟
- قانداي تالاپتئ بولسئن مذمكئندئككة قاراي قويعان ءجون. رةسةيدة ورئس ءتئلئن بئلمةيتئن ازاماتتار (ميگرانتتاردان باسقا) بار ما ةكةن؟ ال بئزدة بالتئق ةلدةرئندةگئدةي ازاماتتئق نامئس قالئپتاستئ ما ةكةن؟ مةملةكةتئمئزدة تاريحي ةرةكشةلئگئمئزگة ساي ءتئل ساياساتئ دامئپ كةلة جاتئر. ارينة، جارنامالارداعئ قاتةلةردئ نةمةسة كوثئلگة قونبايتئن اؤدارمالاردئ كورگةندة وكئنئپ-اق قالاسئث. مةملةكةتتئك ءتئلدئ مةكةمةلةردئث تاقتايشالارئندا قولدانؤدان باس تارتاتئندار دا ءجيئ كةزدةسةدئ. ونئ رةتئنة كةلتئرةتئن زاث بار. دةمةك، جالپئ ءتئل ماسةلةسئ قازاقستان ازاماتتارئنئث ءوز مةملةكةتئنئث زاثدارئن قذرمةتتةپ، ورئنداؤئنا بايلانئستئ. كةشةندئ جذمئس قابئلدانعان زاثنئث مذلتئكسئز ورئندالؤئنان باستالؤئ ءجون.
- ءبئز - قازاق ءتئلدئمئز بار، ورئس ءتئلدئمئز بار وزگة ةلدةردئث ءتئل ماسةلةسئن قالاي جولعا قويعانئنا قاراپ ةرئكسئز باس شايقايمئز. قئزئعامئز. سونداي كةرةمةتتئ جاساؤ ءوز قولئمئزدان دا كةلةتئندئگئنة ءبئراق، ةش ءمان بةرمةيمئز. ءبئز، قازاق، تةك كةرةمةتتةر مةن عاجايئپتارعا تامسانئپ قول سوعؤعا عانا جارالعان حالئققا ذقسايمئز. بئردة ءابئلفايئز اقساقالدئث ذيئندة بولدئم. سذحبات الؤعا بارعان ةدئم. قئزئل شئرايلئ ءجذزئ قارتايعان شاعئندا ءومئردئث مول قئزؤئنان شاتتئق تاپقان اعامئز شالقئپ وتئر ةكةن. اثگئمةدةن اثگئمة شئعئپ ول كئسئ ماعان بالاسئ ةرلان تؤرالئ، «قازاق ءتئلئ ديپلوماتيا ءتئلئ بولا المايدئ» دةگةن ةلشئمئز ةرلان ئدئرئسوأ تؤرالئ ايتئپ، كةثئنةن كوسئلدئ. اقساقالدئث ايتؤئنا قاراعاندا ةرلاننئث بئلمةيتئن ءتئلئ جوق ةكةن. پوليگلوت دةرسئث. كونة يأريت ءتئلئن دة ذيرةنئپ الئپتئ. مةن «ةرلاننئث قازاقشاسئ قالاي؟» دةپ قولايسئزداؤ ءبئر سذراقتئ قويئپ قالدئم. اقساقالدئث قئزئل شذعئلالئ جذزئندة سذرعذلت بوياؤلار لئپئل قاقتئ. «بئلةدئ، - دةدئ سودان سوث جذتئنعانداي بولئپ، - ذيرةنةدئ، ذيرةنئپ ءجذر». اقساقال مةنئث ساؤالئمدئ جاقتئرعان جوق. مةن ول كئسئنئث اؤزئن باعئپ، ةرلاننئث ءتئل بئلگئشتئگئنة تامسانئپ قايتؤئم كةرةك ةدئ. ءبئز ولاي ةتة العان جوقپئز. سذحباتتا جازئلعان جوق. ةسةسئنة قازاق ةمةسپئن بة، يدئش تئلئنةن سانالئ تذردة باس تارتئپ، يأريت ءتئلئن تئرئلتكةن ةؤروپالئق ةأرةيلةردئث ةرلئگئنة تامساندئم. ةؤروپالئق ةأرةيلةر يزرايل جةرئنة كةلگةندة نةگة يدئشتان باس تارتتئ، ءبئزدئث كئسئلةر نةگة ءالئ كذنگة وزگة مةملةكةتتئث مةملةكةتتئك تئلئنة جابئسئپ ءجذر دةپ ويلايسئز؟
- ءوز باسئم وزگة تئلدةردئ جاقسئ مةثگةرگةن ادامدارعا قئزئعا قارايمئن. وزگة تئلدةردئ بئلةتئن ادامنئث وي - ءورئسئ، اقئل - پاراساتئ كةثةيةدئ. باسقا مةملةكةتتةردة «قازاقتار شةت تئلدةرئندة ةركئن سويلة الادئ» دةگةن ذعئم پايدا بولسا، جامان ةمةس قوي. وتكةنئ - وتكةن، بولارئ - بولعان. ءبئز «قازاق ءتئلدئ ورتا»، «ورئس ءتئلدئ ورتا» بولئپ قازئرگئ قئسقا عانا تاريحي مةرزئمنئث ئشئندة ءبولئنئپ وتئرمئز. جيئرما جئلدان كةيئن دةيئك، دذنيةگة كةلگةن ذرپاق ةلئمئزدة تئلگة قاتئستئ وسئنداي احؤالدئث بولعانئنا تاثقالئپ، ونئث اقيقاتتئعئنا سةنبةؤئ دة مذمكئن. بولاشاقتئ ويلاساق، ءسئز مئسال كةلتئرئپ وتئرعان پوليگلوتتاردئث قازاق ءتئلئن تةز ذيرةنةتئندئگئنة ذمئتتةنةمئن. سةبةبئ كوپ ءتئل بئلگةن ادامنئث ءتئل ذيرةنؤ تابيعي قابئلةتئ بار ةكةنئ بةلگئلئ.
ءتئلدئ ءبئلؤ - ءار ادامنئث ءوز ةركئندة. مةن ءتئل ذيرةتةتئن جوبامةن اينالئسقالئ بةرئ قازاق ءتئلئن بئلمةگةندئگئنة شئنايئ وكئنئپ جذرگةن ادامدارئث تالايئن كةزدةستئردئم. ولاردئث اراسئندا جاسئ دا، جاسامئسئ دا بار. ال الةؤمةتتئك جاعدايئن ةسكةرسةك - كوبئسئ بيلئك پةن بيزنةسپةن ايلانئسئپ جذرگةن ازاماتتار. قازاقستاننئث بولاشاعئ قازاق تئلئمةن تئعئز بايلانئستئ ةكةنئنة ةشكئمنئث كذمانئ جوق.
راسئندا، بالاثمةن، نةمةرةثمةن ءوز تئلئثدة سويلةسكةنگة نة جةتسئن؟! ءسابيئثدئ «قذلئنتايئم»، «بوتام» دةمةي ةركةلةتؤگة بولا ما؟ ال ةندئ «ةركةلةتؤ» دةگةن ءسوزدئ ورئس تئلئنةن ئزدةپ كورئثئزشئ. جاقئن اؤدارماسئ بار بولسا دا - ناقتئسئ جوق. باسقا تئلدةردة تابئلار ما ةكةن؟ وسئنداي جاعدايدا پوليگلوتتاردئث دا كومةگئ قاجةت بولئپ قالار.
- جئرئمئزعا ورالايئق. ءسئزدئث ءتئلدئ ذيرةتؤ ءتاسئلئثئز وتة قئزئقتئ بولعانئمةن كةثئنةن قولداؤ تاپقان جوبا دةپ ايتا المايمئن. بذل جوبادان كوپتئث حابارئ دا شامالئ. نةگة؟ نةگة باسپاسوزگة شئقپايسئزدار؟ تةلةارنالاردان نةگة باعدارلاما اشپايسئزدار؟ قازاق راديوسئنئث كومةگئنة نةگة سذيةنبةيسئزدةر؟ قاشانعئ ةرئكتئ جذمئسشئ - أولونتةر بولئپ جذرؤگة بولادئ؟ نةگة باعدارلامالارئثئزدئ مةملةكةتتئك ورگاندارعا ذسئنبايسئزدار؟ وسئ ساؤالادارعا بةرگةن جاؤابئثئزبةن اثگئمةمئزدئ ازئرگة اياقتاي تذرايئق. الايدا، الداعئ كذندةرئ تئعئز قارئم-قاتئناستا بولساق دةگةن ويدامئن. قارسئ ةمةسسئز بة؟
- «قوبئلاندئ» - جاتقا» جوباسئن 2009 - جئلئ باستاعاندا جوبانئث مةملةكةت مذددةسئنة ساي ةكةندئگئن ةسكةرئپ، وعان جوعارئ عئلئمي ءبئلئمئ بار ادامدار قاتئسقاندئقتان ءارئ كوپشئلئكتئث قئزئعؤشئلئعئنا بولةنگةندئكتةن - ونئث ءذش جئل بويئ كةرةكتئ ءئس-شارالارعا ةنگئزئلمةي قالاتئنئنا سةنبةگةن ةدئم. ءبئراق، بذگئنگئ جوبانئث جاعدايئ ءماز ةمةس. مادةنيةت مينيسترئنة دة حات پةن تذسئرئلگةن فيلمدئ جئبةرگةنمئن. كوپتةگةن تةلةارنالاردئث باسشئلارئنا دا... ( مئسالئ، جاثادان تاعايئندالعان «قازاقستان» تةلةراديوكورپوراسياسئنئث ءتورايئمئنئث بلوگئنا جولداعان ذسئنئسئم قازئر دا جاؤاپسئز تذر).
وسئ ورايدا ءسئزدئث «قوبئلاندئ» - جاتقا» جوباسئنا كوثئل اؤدارعانئثئزعا كوپتةن-كوپ راحمةتئمدئ ايتامئن. قازاق وقئرماندارعا كةث تانئمال پورتالئثئز ارقئلئ جوبامئز ءتئل ماسةلةسئمةن اينالئسئپ جذرةتئن مةملةكةتتئك شةنةؤنئكتةردئث كوزئنة ئلئنةتئنئنة سةنةمئن.
«اباي» پورتالئنئث رةداكسياسئمةن، البةتتة، پئكئر الماستئرئپ تذرؤعا دايئنبئز.
سذحباتتاسقان داؤرةن قؤات،
دةرةككوزئ: «اباي-اقپارات»