ذلتتئق بولمئس ذعئمدارئ

مذندا «اينالماق»، « اقتئق بايلاؤ»، «الاستاؤ»، «اقسارباس»، «ات مايئ»، «اتسذيةك بةرؤ»، «اق الئپ شئعؤ»، «بةل كوتةرةر». ت.ب ذلتتئق بولمئس ذعئمدارئ بةرئلگةن

  ذلتتئق بولمئس ذعئمدارئ

اينالماق (سالت)

«اينالماق» - وتة سيرةك كةزدةسةتئن، ءوز باسئن باسقا بئرةؤ جولئندا قذرباندئققا شالاتئن، ةث اقئرعئ امالئ تاؤسئلعان، ءذمئتئ ذزئلگةن ادامنئث ءئسئ. مئسالئ، جان دةگةندة جالعئزئنئث بةتئ بةرئ قارامايتئنئ بةلگئلئ بولئپ، دةمئ ةندئ ذزئلةر ساتتة اكةسئ نة اناسئ جاراتقان يةگة جالبارئنئپ، «جالعئزئمنئث ورنئنا ءوزئمدئ ال»، «باسئمدئ سونئث جولئندا قذرباندئققا شالدئم» دةپ، يمانئن ايتئپ، شئن تئلةگئن ءبئلدئرئپ اؤرؤدئ ءذش رةت اينالادئ. ارؤاققا ات ايتئپ، تاعالاعا تاي ايتئپ زارلايدئ، جئلايدئ. ارينة، بذل قايعئلئ، قاپالئ ادامنئث ةث سوثعئ ءئس-ارةكةتتئ، اقئرعئ امال-قيمئلئ.

انا تئلئمئزدةگئ «اينالايئن» دةگةن ءسوزدئث توركئنئ وسئ «اينالماقتان» شئققان. قازاقتئث «ادامدئ اينالما» دةگةن تئيئم ءسوزئ وسئ سالتتان ةلةس بةرةدئ.

اقتئق بايلاؤ (عذرئپ)

ةل ئشئندة اؤليةلئ، كيةلئ، قاسيةتتئ ورئندارعا اقتئق بايلايتئن ادةت بار. وسئنداي جةرلةرگة كةلگةن ادام تازا كةلئپ، تازا كيئنئپ، دذعا وقئپ، تئلةك تئلةپ، ماتاعا ءتذيئپ اقشا بايلايدئ. اقشانئث از، كوپ بولؤئ شارت ةمةس. تةك تئلةك، نيةت ءتذزؤ بولسا بولعانئ. بذل ادةت اؤلية-انبيةلةردئ، دئندئ ذلت ذعئمئن سئيلاپ، قذرمةتتةؤدةن تؤعان ئقئلاستئ كوثئل. اقتئق بايلاؤ بةكةت اتا، بولعان انا، تةرةكتئ اؤلية، وسپان قوجا، دومالاق انا سياقتئ كوپتةگةن كيةلئ جةرلةردة ءالئ كوپ كةزدةسةدئ. بذل سالت-ءداستذردئ اتقارعانداردئ اؤلية-انبيةلةر دة قولدايدئ. بايلانعان اقتئقتاردئ جولئ تذسكةن كةز كةلگةن ادام «تئلةگئ قابئل بولسئن» دةپ دذعا وقئپ الؤئنا قذقئ بار. اقتئقتان الئنعان تيئن-تةبةندئ تةرئس ءئس-ارةكةتكة، جاعئمسئز جايلارعا، اراق-شاراپقا جذمساؤعا بولمايدئ.

الاستاؤ (سالت، ئرئم)

«الاس، الاس، پالة-جالادان الاس» (ةل اؤزئنان). جاس وتاؤ بوساعاسئن، بةسئكتئ، جاثا قوسئلعانداردئث توسةك ورنئن ت.ب. جاثادان قولدانئلاتئن دذنية، بذيئمداردئ وتپةن الاستايتئن عذرئپ بار. بذل اتالعان ورئندارداعئ پالة-جالا، اؤرؤ-سئرقاؤ، جئن-شايتان، ءتئل-كوز بولسا كةتسئن دةگةن نانئم-سةنئمنةن جاسالادئ. الاستاؤ عذرپئ وت تذتاتئپ ونئمةن بةسئكتئ، بوساعانئ، تاعئ باسقا جةرلةردئ ارالاتا دذعالاپ، «الاس، الاس، اؤرؤ-سئرقاؤدان الاس»، «ءتئل مةن كوزدةن الاس» دةگةن سيياقتئ تئلةك سوزدةرمةن جاسالادئ. مذنئ جول-جون بئلةتئن، ةم-دومنان دا حابارئ بار انا، اجةلةر اتقارادئ. الاستاؤ سونئمةن بئرگة تازالئق پةن اماندئقتئث دا كةپئلئ رةتئندة قولدانئلادئ.

اقسارباس (ءداستذر)

«ارؤاقتارئم، قولداي گور! اقسارباس! - دةپ بالانئ شاقئرئپ، ايعايلاي باستايدئ» (م.اؤةز). ادامنئث قاؤئپ-قاتةرگة ذشئراعاندا، اؤئرعاندا، جانئ قئسئلعاندا اللا اتئمةن ايتقان قذدايئسئ. مذنداي جاعدايعا ذشئراعان ادام «اقسارباس» دةپ ءذش رةت ايتؤئ كةرةك. امان قالعان كئسئ وسئدان كةيئن ةل-جذرتتئ شاقئرئپ، «قذدايئ» بةرةدئ. «اقسارباستئث» ءذش ءتذرئ بار. ولار بوزقاسقا، كوكقاسقا جانة قئزئلقاسقا. «بوزقاسقا» دةسة - قوي، «كوكقاسقا» دةسة - جئلقئ، «قئزئلقاسقا» دةسة - سيئر سويئلئپ، قذدايئ بةرئلئپ، كوپشئلئكتئث باتاسئن الادئ. بذل ئرئم وسئ كذندةردة دة قولدانئلادئ.

ات مايئ (ءداستذر)

«ات مايئ» قايتتئ. تيگةنئ الا بية... (ءئ. جانسذگئر ذلئ). حالئق ءداستذرئ ةل اراسئندا وتئرعان ادامداردئ ةشقاشان ةسكةرتؤسئز قالدئرماعان. ونئث مذث-مذقتاجئ مةن ءالةؤمةتتئك، تذرمئستئق جاعدايئنا قذلاق اسقان. مئسالئ، تذرمئسئ ناشار، جوق-جئتئك، جةتئم-جةسئرلةرگة كومةك كورسةتئپ، قول ذشئن سوزئپ وتئرعان. سونئث ءبئرئ - ات مايئ. مئنةر اتئ جوق كةدةيلةر بذرئن بايلار مةن اؤقاتتئ كئسئلةرگة نةمةسة كورشئ-كولةم، تؤعان-تؤئسقاندارئنا كةلئپ «ات مايئن» سذرايدئ. ياعني ءبئر جاققا بارئپ كةلؤگة نةمةسة بئرةر اي مئنئسكة كولئك سذرايدئ دةگةن ءسوز. مذنئث ماعئناسئ الئس جولعا مئنگةن ات اريدئ، كذيئن جوعالتادئ. ات سذراؤشئ وسئنئ مةثزةپ وتئر. مذنداي جاعدايدا ءار ادام سذراؤشئنئث كوثئلئن قالدئرماعان. بذل دا قازاقتئث قايئرئمدئلئق عذرپئنئث ءبئر بةلگئسئ.

اتسذيةك بةرؤ (سالت)

قيئنشئلئقتا، جاؤگةرشئلئكتة، اپات كةزئندة قازاق ازاماتتارئ تانئسئن-تانئماسئن ءبئرئن-ءبئرئ تاستاپ كةتپةي، ولارعا ات، كولئك بةرئپ قول ذشئن بةرةدئ. ةرتةدة مايداندا اتئ ولگةن ساربازداردئ جاؤدا قالدئرماي الئپ شئعاتئن قاتاث ءتارتئپ بولعان. سوعئستا جولداسئن جاؤعا قالدئرؤ ازامات ءذشئن ولئممةن تةث دةپ ةسةپتةلگةن. سوندئقتان اسئرةسة، جورئقتا، ذرئستا، قان مايداندا، ةلدئ، جةردئ قورعاؤ كةزئندة اتئ ءولئپ جاياؤ قالئپ، جاؤ قولئنا ءتذسئپ قالاتئن ادامعا كةز كةلگةن سارباز ونئ مئثگةستئرئپ اكةتؤگة، نةمةسة ات ذستاپ بةرؤگة مئندةتتئ بولعان. كةيبئر جاؤئنگةرلةر ءوز اتئن ءتذسئپ بةرگةن كةزدةرئ بولعانئ دا تاريحي شئندئق. مئسالئ، ХVІІІ عاسئرداعئ قالماق-قازاق سوعئسئندا بوتانداي باتئر اتئ جئعئلعان ابئلاي حانعا ءوز اتئن ءتذسئپ بةرگةن. ХІХ عاسئردا تابئن بذقارباي باتئر ناؤرئزباي باتئرعا ءوز اتئن تارتقان. «اتسذيةك بةرؤ» دةپ اتالاتئن بذل ةرلئك، مارتتئك، ادامگةرشئلئك سالتتئ ءار قازاق جئگئتئ بةرئك ذستانعان. بذل سالت نةگئزئندة مايداندا، سوعئستا قولدانئلعان. «اتسذيةك بةرؤ» دة ةرلئكپةن پارا-پار دةپ باعالانعان. مذنداي ةرلئكتئ ةل باسشئلارئ دةر كةزئندة، سول ؤاقئتتا ايتئپ، باتئرلاردئث ابئرويئن كوتةرگةن.

اق الئپ شئعؤ (سالت، ئرئم)

"ذيگة كئرگةن جئلانعا دا اق قذيئپ شئعارادئ (ماتةل). قازاق حالقئ ءذتتئ، قئمئزدئ، شذباتتئ، ايراندئ تاعئ باسقا ءسذت تاعامدارئن "اق" دةپ اتايدئ دا ونئ قاسيةتتئ، كيةلئ زات ساناتئنا جاتقئزادئ. سول سياقتئ اق ءتذسئ دة كيةلئ، ادالدئق ذعئمدئ بئلدئرةدئ. حالئق داستذرئندة اؤئلعا كةلگةن كوش الدئنان شئعؤ - ادامگةرشئلئك، مذسئلماندئق بولاشاق كورشئلئك پارئز. اق الئپ شئعؤ "وسئ اقتاي تازا، ءدامدئ بولايئق دةگةن تئلةكتئ بئلدئرةدئ. مذنداي جاعدايدا جاثا كوشئپ كةلگةندةر ريزالئق ءبئلدئرئپ العئس ايتادئ. ءبئر توقتئسئن سويئپ كورشئلةرئن قوناققا شاقئرادئ، ال بذرئنعئ كورشئلةر بذدان بذرئن "ةرؤلئككة" شاقئرئپ ذلگةرةدئ.

كورشئ كوشئپ كةلئپ جاتقاندا ونئث الدئنان شئقپاؤ، ةرؤلئك بةرمةؤ قازاقئ سالتتئ بذزعاندئق، كورگةنسئزدئك بولادئ. مذنداي ذيات، ءئستئ جذرت ايتا جذرةدئ.

"اققذلا" (ءداستذر)

بذل ةرتةدة ةگئن ةگةتئن ةلدئث بذلجئماس ءداستذرئ بولعان ةكةن. قازئر مذلدة ذمئتئلعان. بذرئن ءار ةگئنشئ وزئنة قاجةتتئ ءدانئن سةؤئپ بولعاننان كةيئن ادةيئ قالدئرئلعان جةرگة تاعئ دا بولةك ءدان سةبةتئن بولعان. ول "اققذلا" دةپ اتالاتئن بولعان. بذل قازاقشاعا اؤدارعاندا "قذداي نةسئبةسئ نةمةسة «قذداي سئباعاسئ» دةگةن ءسوز ةكةن. "اققذلا" ءوسئپ، جينالعاننان كةيئن جةتئم-جةسئرلةرگة، قايئرشئلارعا جانة ءدئن جولئنداعئ ادامدارعا ذلةستئرئلگةن. بذل ةلدئك داستذردةن قازاق حالقئنئث ءار شارؤاشئلئق يةلةرئ تةك ءوزئنئث عانا ةمةس، جاعدايئ تومةن كةدةي-كةپشئكتةر دة ذمئتپاعانئن، زور ادامگةرشئلئك مئندةتتةر اتقارعانئن كورؤگة بولادئ.

بايلاؤ (سالت)

بةرئ كةل، بايلان مئنانئ! (ع.مذسئرةپ). قازاقتئث مارتتئك، مئرزالئق، ازاماتتئق قاسيةتئن بئلدئرةتئن سالتتارئنئث ءبئرئ - بايلاؤ. سوعئپ العان اثدئ كةزدةسكةن كئسئگة سئيلاؤ، ولجانئ، تاؤئپ العان دذنيةنئ (زاتتئ) جانئنداعئ ادامعا ذسئنؤ ةجةلدةن قالئپتاسقان ذلتتئق ادةت. بذل سالتتئ بذزؤ ادامگةرشئلئك ادةبئنةن اتتاؤ رةتئندة جازاعا تارتئلادئ، سوگئس جاريالانادئ نةمةسة ةل الدئندا بةتكة باسئلادئ. دةگةنمةن مذنداي جاعدايدا ادامنئث العاشقئ ولجاسئ بولسا ول "بايلانؤعا" جاتپايدئ، كةرئسئنشة وعان «قذتتئ بولسئن» ايتادئ.

"بةل كوتةرةر" (سالت)

توقسان كورةيئن دةگةن جاسئم با ةدئ، بئلامئق ئشةيئن دةگةن اسئم با ةدئ، دةپ باياعئ قاريالار ايتقانداي جاسئ جةتكةن ادامدار ءتئسئ بولماعان سوث تاماق جةي المايدئ. ال، الگئ كئسئلةرگة جاقسئ تاعامدار قاجةت. مذنداي جاعدايدا وسئنداي ادامدارعا ارناپ «بةل كوتةرةر» دةگةن تاعام ارنايئ دايئندالادئ. بذل ءارئ جذمساق، ءارئ ءدامدئ، ءنارئ مول قازئ، سارئماي، جةنت، قئمئز، اق ئرئمشئك، بال، تاعئ سول سياقتئ تاماقتاردان ازئرلةنةدئ. مذنئ بالالارئ، كورشئ-كولةمدةر، سئيلاس كئسئلةر ادةيئ دايئنداپ اكةلةدئ. بذعان وتة ريزا بولعان قارتتار باتاسئن بةرةدئ. ءبئز بذدان حالقئمئزدئث جاسئ ذلكةن ادامداردئ سئيلاؤدئث، باعئپ-قاعؤدئث ذلكةن ذلگئسئن كورةمئز. «بةل كوتةرةر» اؤرؤدان جاثا تذرعان ادامدارعا سول سياقتئ «ناؤرئز»، "ايت" كذندةرئ دة ذلكةندةرگة ادةيئ تارتئلادئ.

ةرؤ (سالت)

"ةرؤ وتئرعان اؤئل كوشئپ كةلئپ كةرةگةسئئن جايماي، جاپپانئث استئندا جاتقان اؤئلعا ةرؤلئك بةرمةسة ذلكةن ذياتقا قالاتئنئ ةرتةدةن كةلة جاتقان سالت (ز.اقئش). كوشئپ بارا جاتقان ءذي ذزاق جولدا وزدةرئ دة، ات-كولئگئن دة تئنئقتئرؤ ءذشئن جولدا وتئرعان ءبئر اؤئلدئث جانئنا كةلئپ 1-2 كذن ايالدايدئ. ءذي تئكپةي ابئلايشالاپ (شاثئراقتئ ؤئقپةن كوتةرئپ وتئرؤ) نةمةسة جاپپا تئگئپ (كةرةگةلةردئث باسئن قوسئپ) وتئرادئ. كوشؤلةردئث مذنداي ايالداؤئن "ةرؤ" دةيدئ. وسئنداي كةزدة اؤئل ادامدارئ كةلئپ سالةمدةسةدئ، ءجون سذراسادئ. ولاردئ "ةرؤلئككة" شاقئرئپ، قوناق ةتئپ، ريزا قئلئپ جولعا شئعارئپ سالادئ. ةگةر ةرؤ كوشتئث يةسئ 4-5 كذن وتئراتئن بولسا «ةرؤلئككة - قارؤلئق» دةپ ءبئر قويئن سويئپ، اؤئل ذلكةندةرئن شاقئرئپ، باتاسئن الادئ. بذل سالتتا ةلئمئزدئث بئرلئگئ مةن ادامگةرشئلئك، سئيلاستئق بةلگئسئ جاتئر.

ةرؤلئك (سالت)

اؤئل ورتاسئنا جاثا ءذي كةلسة، قونئستانسا، سول اؤئلدئث ادامدارئ جاثا ذيگة "ةرؤلئك" دةپ اس پئسئرئپ تاباق تارتادئ. بذل جاثا ادامداردئ بوتةنسئرةتپةي، ءوز ورتاسئنا تارتؤدئث، سئيلاسؤدئث ذلكةن بةلگئسئ. مذنئث الةؤمةتتئك، قوعامدئق ءمانئ دة بار. مئسالئ، جاثا كوشئپ كةلگةن ذيدة وتئن، سؤ بولمايدئ. ونئ اكةلؤگة ءبئراز ؤاقئت كةرةك. كةث ويلاپ، تةرةث تولعايتئن قازاق سالتئ مذنئ دا ذمئتپاعان.

ةمگة سذراؤ

قازاقتا ءزارؤ زاتتئ (مئسالئ، قازئنئ، جذرةك مايئن، قارئنداعئ مامئر مايئن، ت.ب.) ةمگة سذرايتئن ئرئم بار. قالئپتاسقان حالئق زاثئ بويئنشا "ةمگة" دةپ سذراعاندارعا تاماق بولسئن، زات بولسئن ءسوزسئز بةرؤگة ءتيئس. حالئق ئشئندة ءبئر نارسةنئ «ةمگة ئزدةسةث تابا المايسئث» دةگةن ءسوز بار. ةمگة، ئرئمعا سذراعاندا بةرمةي قالؤ ءبئزدئث حالئقتئث ادةتئندة جوق نارسة ةكةنئن ةستةن شئعارماؤ كةرةك.

جذرتشئلئق (ءداستذر)

بئرةؤدةن كوپ قارئز الئپ، كةيئن ونئ وتةي المايتئن جاعداي دا بولادئ. ءبئراق ار-ذياتئ بار ادامداردئث العان قارئزئن وتةمةي كةتؤئ ةل ئشئندة مذلدة بولمايدئ جانة بذكئل ةل-جذرتقا، رؤعا، اعايئن الدئندا ذلكةن ءمئن سانالادئ، بةتكة باسئلادئ. مئنة، وسئنداي جاعدايعا ذشئراعان ادامدئ جذرت الدئنا شئعارئپ ذيالتپاي-اق ةل اعالارئ مةن اقساقالدارئ باس بولئپ، اعايئن-تؤئستار بئرلةسئپ، جالپئ كوپشئلئكتةن كومةك سذرايدئ، قارجئ، مال جينايدئ. بذعان بارلئق جذرت، كوپشئلئك قاتئساتئن بولعاندئقتان وسئ قايئرئمدئلئق ءداستذر "جذرتشئلئق" دةپ اتالعان. قايئرئمدئ قازاق ةلئ بذدان باس تارتپاعان، جذرت بولئپ جذمئلعان. ءبئراق مذنئ "جئلؤ" جيناؤمةن شاتئستئرؤعا بولمايدئ. "جئلؤدئ" جةكة ادام جانة ونئث وتباسئ عانا جينايدئ.

جئلؤ (ءداستذر)

ورتكة ذشئراعان، مال-مذلكئ سؤعا كةتكةندة تاعئ باسقا قيئنشئلئق، باقئتسئزدئق جاعدايعا ذشئراعان وتباسئعا، ادامعا اؤئل-ايماقتا تذراتئن ادامدار مال، دذنية، اقشالاي كومةك كورسةتئپ، جاردةم بةرؤدئ حالئق "جئلؤ" دةيدئ. مذنداي جاعدايعا جاقئن، تؤئستئق نةمةسة ءبئلؤ-بئلمةؤ شارت ةمةس، اركئم كومةك بةرةدئ. كةيئنگئ كةزدة قوعام مذلكئن جةپ موينئنا اقشا مئنگةندةر دة "جئلؤ" جينايتئن بولئپ ءجذر. قازاق زاثئ بويئنشا وندايلارعا "جئلؤ" بةرئلمةيدئ. جئلؤ بةرؤ - ادامگةرشئلئك، ذلتتئق ءداستذردئث كورئنئسئ.

كةؤسةن (ءداستذر)

«كةرئ كةتكةن كةؤسةن سذراؤعا دا ةرئنةدئ» (ماقال). بذل ةگئنشئلئككة بايلانئستئ ايتئلاتئن ءسوز. ادةتتة ةگئن پئسئپ، مول ءونئم الئنعاندا ةگئنشئلةر تؤعان-تؤئسقاندارئ مةن اؤئلداستارئنا، ئلئكتةرئنة استئق بةرةدئ. ونئ "كةؤسةن" دةپ اتاعان. بذل مالشئلاردئث "كوگةن ءتذپ" بةرةتئنئ سياقتئ ذلتتئق، مئرزالئق ءداستذردئث ءبئر ءتذرئ.

قالاؤ (سالت)

بئرةؤدئث جاقسئ مالئنا، زاتئنا، مذلكئنة كوثئلئ كةتكةن ادام سول ذيگة بارئپ "قالاؤ" قالايدئ. ياعني ذلئنا قامشئ، قئزئنا القا، بئلةزئك سياقتئ باعالئ زات سئيلايدئ.

بذل ءذشئن ول بية، سيئر، كئلةم، ت.ب. باعالئ زاتتار قالاؤئ مذمكئن. قازاق سالتئ مذنئ ءسوزسئز ورئنداؤعا مئندةتتةگةن. سوندئقتان ءذي يةسئ قالاؤشئنئث كوزدةگةن "قالاؤئن" ريزالئقپةن بةرةدئ. مئسالئ، وسئ كئتاپ اأتورئنئث كئندئك شةشةسئ ناعيپا دةگةن اپا ءيت كويلةك تئگئپ اكةلئپ قالاؤئنا بذزاؤلئ سيئر العان. قالاؤدئ جاقئن نةمةسة ئلئك ادامدار عانا جاسايدئ. بذل سالتئمئز: «قازاق وسئ الؤداي-اق الاتئن، ال بةرؤگة كةلگةندة الدئنا جان سالمايتئن» (قادئر مئرزا-ءالئ) ءمارت مئنةزئن تاعئ دا كورسةتئپ تذرعان جوق پا!

اق شومشئ

كاسئپتئك ايئرباس ساؤدانئث ءداستذرلئ جولدارئنئث ءبئر ءتذرئ دةسة دة بولادئ. ХVІІІ عاسئر سوثئ مةن ХІХ عاسئردا بذل قازاق ةلئندة كةث ءورئس الئپ، ون جئل سايئن كادئمگئ داستذرگة اينالئپ كةتكةن. بذرئن ارقا دالاسئ مال شارؤاشئلئعئمةن اينالئسسا، قيئر سولتذستئك پةن وثتذستئك ايماقتار ةگئن شارؤاشئلئعئن كاسئپ ةتكةن. كذزدة مال سةمئرئپ، قئرمان دانگة تولعان كةزدة مالدئ ةلدئث ادامدارئ نذرا، شؤ، تالاس، سئر بويئنداعئ ةگئندئ ولكةلةرگة بارئپ ايئرباس ارقئلئ قاپ-قاپ استئق الئپ ونئ شوم سالعان (اؤئر زاتتار تذيةنئث ارقاسئنا باتپاس ءذشئن جاسالاتئن جازئنئث ءبئر ءتذرئ) تذيةلةرگة تةثدةپ كةرؤةندةپ ساپار شةككةن. وسئ كاسئپتئك ءداستذردئث "اقش ومشئ" اتالؤئ دا وسئدان شئققان.

الامان

قازاقتا «الامانعا دةم بةرئپ» دةگةن ءسوز بار. ياعني قيئن، سئن، جاؤگةرشئلئك جولداردئ كوپشئلئك باس قوسئپ جذمئلعان جذدئرئقتاي بولئپ، بئرئگئپ اتقارئلاتئن ةلدئك، ءئس، ئنتئماقتئ جول. ةل، ايماق اراسئنداعئ شيةلةنئسكةن ءئستئ شةشؤ، باسئنعان ةلدةن كةلگةن ذرئستئ توقتاتؤ، ذشئنعان ءورت، تاسئعان سؤ، بارئمتاعا تذسكةن ئستةردئ شةشؤ سياقتئ كوپشئلئكپةن اتقارئلاتئن كذردةلئ ءارئ اؤئر جذمئستاردئث شةشئمئن تابؤ جولئنداعئ ذلكةن ماسةلةلةردئ "الامان" دةپ اتاعان.

اتوي سالؤ

سوعئستاعئ ةرلئك ءداستذرئنئث ايبئندئ كورئنئسئ. ةلگة جاؤ تيگةندة جانة وعان قارسئ شاپقاندا ءار باتئر، ءار سارباز ذران تاستاپ، ارؤاق شاقئرئپ، اللاعا سئيئنئپ ايبئن كورسةتئپ، ات ويناتئپ ايباتتانا شاؤئپ شئعادئ. اسئرةسة، بذل سالت جةكپة-جةكتة ةرةكشة كورئنةدئ. مذندا بذرئنعئ اتا-بابا، قاسيةتتئ ارؤاقتاردئث، اتاقتئ ةرلةردئث، قاهارمانداردئث اتتارئ ذرانعا اينالادئ. ساربازدار ءار تذستان ءبئر-بئرئنة رؤح بةرئپ، ءوز باتئرلارئن قولداپ، جئگةر، كذش بةرئپ تذرادئ. وسئنئثء بارئ «اتوي سالئپ، ات ويناتئپ شئقتئ» دةپ دارئپتةلئپ ايتئلادئ. اتوي سالؤ ةرلئك، باتئرلئق ءداستذر بولعاندئقتان ول تةك سوعئس، شاپقئنشئلئق، جاؤگةرشئلئك كةزئندة عانا قولدانئلادئ.

الاپا

ةل تئنئشتئعئن كذزةتكةن نةمةسة ةل قورعاعان ساربازدارعا بةرئلةتئن ازئق-تذلئك. ءبئراق بذل قاراپايئم حالئق ذستئنةن جينالاتئن نةسئبة. ةرتة زاماندا ةلئن قورعاعان ةرلةرگة، ونئث ئشئندة ءوز ازاماتتارئ مةن بالالارئ بار حالئق بذدان باس تارتپاعان.

الاپا ةل، جذرت اؤزئندا ءجيئ ايتئلادئ جانة ول بئرنةشة ماعئنادا قولدانئلادئ.

1) جاؤدان تذسكةن ولجا، پايدا نةمةسة تاعئ باسقا ةثبةك جولئمةن تابئلعان تابئستار دا وسئلاي اتالا بةرةدئ.

2) الئم تذرلةرئ دة وسئ اتپةن ايتئلادئ.

3) كةي جةرلةردة جول-جورا، ءجون-جوسئقتا بةرئلةتئن سئي-سياپات، كادة تذرلةرئ دة "الاپا" دةپ اتالادئ.

كوش

كوشپةلئ ةلدئث كورنةكتئ دة كوركةم كورئنئسئنئث ءبئرئ - كادئمگئ كوش. قازاقتئث «كوشتئث كوركئ»، «كوش كةلةدئ»، «كوشتئث جذگئ»، «كوش جولئ» دةگةندةرئندة وسئ كوشكة دةگةن تالاپ-تالعامئ مةن تاجئربيةسئندةگئ زور كوزقاراسئ جاتئر. حالئق تذسئنئگئ مةن سةنئمئنة كوشؤ جانة ونئث ءسان-سالتاناتئ، قونؤ جانة ونئث رةتئ مةن جولئ، جوسئعئ ةرةكشة تارتئپتئك قاعيداعا اينالعان. كوشةر الدئندا ءذيدئ جئعؤ، تةثدئ بؤؤ، تذيةنئ قومداؤ نةمةسة قورشاؤ سالؤ، جاسئ جةتكةن قارتتاردئ ارباعا وتئرعئزؤ، ءبارئ-ءبارئ دة ةل اقساقالدارئ مةن اعالارئنئث، انالارئنئث ذسئنئس، تاجئريبةسئ بويئنشا جذزةگة اسئرئلادئ.

كوشتةن بذرئن قوناتئن جةرگة مال اينالادئ. ارينة، ول جةرگة جئلقئ ةرتة، باسقا مال كةش جةتةدئ. بذل دا ةسةپپةن شارؤاشئلئققا لايئقتالاتئن ئسكةرلئك شارؤا. مذندايدا كوش قانشا كذن جذرةدئ، ول دا ةسكةرئلةدئ.

كوش - ذلكةن ذيدةن باستالادئ. ونئث سوثئنا جاسئ، اتا جولئ بويئنشا رةتتةلئپ باسقا كوش ئلةسةدئ. «كوش جذرة تذزةلةدئ» دةپ كةيئن ونئث ءبارئن ءبئر ئزگة تذسئرةدئ. كوش باسئندا ذكئلةگةن تذيةگة شاثئراق ارتئلادئ. ونئ ءساندئ كيئنگةن بايبئشة اتپةن جةتةلةيدئ. وعان ئلةسة ات-اربا، قورشاؤلئ تذيةدة بالا-شاعا شةشةلةرئمةن وتئرادئ. ءار قورشاؤ قئزئلدئ-جاسئلدئ كئلةممةن جابئلئپ، ونئث ءئشئ-سئرتئنان جةلباؤ، قذر سياقتئ ويؤ-ورنةكتئ، شاشاقتئ بذيئمدار ئلئنةدئ. كولئكتة وتئرعاندار ءان سالئپ، ةلدئث كوثئل-كذيئن كوتةرةدئ.

كوش جولئندا دا كةزدةسةتئن قئزئقتئ ادةت-عذرئپتار، سالتتار، قئزئقتار دا از ةمةس. كوشكةن ذزاق جولدا ةرؤ بولئپ ءبئر اؤئلعا قوناتئن بولسا، جولداعئ اؤئل ةرؤلئك اكةلةدئ. كوشكةن اؤئل «ةرؤلئككة قارؤلئق» دةپ مال سويئپ، جةرگئلئكتئ اؤئلدئث ازاماتتارئنا قذرمةت كورسةتةدئ. بذل دا ةل، جذرت سئيلاستئعئ مةن جاراستئعئن كورسةتةتئن يگئ ءداستذر. سول سياقتئ قونباي وتةتئن بولسا، جولداعئ اؤئل ادامدارئ كوش الدئنان سؤسئنئن، ءدامئن الئپ شئعئپ ذسئنادئ. «كوش كولئكتئ بولسئن»، دةپ تئلةك ايتادئ. بذل جولدا دا جاسالاتئن كادة، بةرئلةتئن باتا تذرلةرئ تاعئ بار.

كوشتئث تاعئ ءبئر قئزئعئ، كوشةر ساتتة كوپتةگةن كيئز ذيدةن تذراتئن اق شاثقان اؤئل ذيلةرئ ءبئر ساعاتتا جينالادئ دا، قونعان جةردة ءاپ-ساتتة كوزدئث جاؤئن الاتئن ءبئر اؤئل پايدا بولا كةتةدئ. مذنئث ءبارئ قازاق قاؤئمئنئث ومئرگة دةگةن بةيئمدئلئگئ مةن شةبةرلئگئن ايتپاي-اق دالةلدةپ بةرةدئ.

شوبةرة الاقانئنان سؤ ءئشؤ

قازاق ءذشئن ءومئردئث ءبئر قئزئعئ - شوبةرة الاقانئنان سؤ ءئشؤ. «ادام ذرپاعئمةن مئث جاسايدئ»، دةيدئ حالئق دانالئعئ. دةمةك، بالا ءسذيؤ، ذرپاق ءوسئرؤ ءار ادام ءذشئن قئزئق ءارئ كوز قؤانئش. سونئث ئشئندة شوبةرة دةپ اتالاتئن ءتورتئنشئ ذرپاق كورؤ كوپ نارسةنئ اثعارتادئ. بذل كةمةلئنة كةلگةن قارتتئق ءومئردئث ذلكةن بةلگئسئ. ونئث قازاق ادةتئندة ءجون-جوسئعئ، قاعيداسئ بار. ءجون-جوسئعئ - اتا مةن اجةنئث جاثا تؤعان شوبةرةنئث الاقانئنان سؤ ءئشؤ. قاعيداسئ - شوبةرة قولئنان سؤ ئشكةن ادام بذل دذنيةدة باقئتتئ، و دذنيةدة دة جولئ اشئق، جةثئلدئك بولادئ دةيدئ ءدئن ءشاريعاتئنئث ءبئلئمپازدارئ.

جول

قازاق حالقئنئث مئنةز-قذلقئنداعئ ادةپتئلئكتئ كورسةتةتئن عاجاپ ءداستذردئث ءبئرئ جول نةمةسة جول الؤ دةپ اتالادئ. جانة وسئ قاعيدا ةل ئشئندة ءالئ دة قاتاث ساقتالعاندئعئ بذل ءتارتئپتئث ذلگئلئ قئزمةتئن كورسةتةدئ. مئسالئ، بئرةؤدئث جاسئ ذلكةن بولعانئمةن جولئ كئشئ بولئپ شئعادئ. ياعني، بذل ونئث اكةسئنئث جاسئ كئشئ دةگةن ءسوز. قازاق ادةتئندة جول، ياعني، جوعارئ وتئرؤ نةمةسة باس ذستاؤ، باتا بةرؤ رةتئ جولئ ذلكةن بولعاندئقتان جاسئ كئشئگة تيةدئ. جاسئ ذلكةن وعان تالاسپايدئ، ويتكةنئ جول سونئكئ ةكةنئن ول بئلةدئ ءارئ مويئندايدئ. مذنداي ادةپ باسقا ةلدئث سالتئندا جوق. مذنئث ءوزئ قازاق مادةنيةتئنئث، ونئث ئشئندة ءتارتئپ پةن ادةپتئث بيئك كورئنئسئنئث ايعاعئ ةكةنئنة ةشكئم داؤ ايتا قويماس.