تذية ءوسئرئپ، ءونئمئن ذلتتئق برةندكة اينالدئرؤ ءذشئن ناقتئ مةملةكةتتئك ساياسات قاجةت

ازاقپارات /قانات مامةتقازئ ذلئ/ -ئقئلئم زاماننان قازاقتئث تئنئس-تئرشئلئگئ، كذن كورئسئ ءوزئ قادئرلةيتئن ءتورت تذلئككة، ونئث وسئمئنة، ونئمئنة بايلانئستئ بولعانئ راس
None
None

سونئمةن بئرگة حالئق اراسئندا «مال-جاندئ» قاتار سذراستئرئپ جاتؤئ دا ءتورت تذلئكتئث تئرشئلئگئنة بةي - جايلئقپةن قارامايتئندئعئن بئلدئرةدئ. ئلگةرئ زاماندا سولاي بولسا، ازئق - تذلئك قاؤئپسئزدئگئنئث رولئ ارتئپ وتئرعان بذگئنگئ زاماندا قازاق ءذشئن اتا-باباسئ ةرةكشة قادئرئن بئلگةن مال ونئمئنة قاتئستئ كوزقاراستئ ودان سايئن تةرةثدةتة تذسةتئن ؤاقئت جةتكةن ءتارئزدئ.

ونئث ذستئنة، بيلئك تاراپئنان ازئق-تذلئك كةشةنئ جذيةسئندة مال شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئن ءوندئرؤدئ ذلعايتؤ اؤئل شارؤشئلئعئ سالاسئنئث باسئم باعئتتارئنئث ءبئرئ رةتئندة بةلگئلةنئپ وتئر. سوندئقتان دا، قازاقستاننئث شئنايئ اگرارلئ مةملةكةتكة اينالؤئ ءذشئن ءالئ دة قئرؤار شارالار تالاپ ةتئلةتئنئ انئق. ونئث ئشئندة ءتورت تذلئكتئ اسئلداندئرؤ ءئسئنئث وزةكتئلئگئ ايقئن. ارينة، ءتورت تذلئك تؤرالئ ايتقاندا ونئث قايسئ ءبئرئنئث ارتئقشئلئعئن ةسكةرئپ، قايسئ ءبئرئنئث كةمشئلئكتةرئن العا تارتؤدان اؤلاقپئز. ايتسة دة، اتام قازاقتان «جئلقئ - مالدئث پاتشاسئ، تذية - مالدئث قاسقاسئ» دةگةن ءسوز بةكةر قالماعان ءتارئزدئ. وسئ تذرعئدان العاندا الةمنئث وزئق مةديسيناسئ مويئنداپ، وركةنيةتتئ ةلئ ماقذلداسئپ جاتقان تذية مالئنئث ءونئمئن، ءوسئمئن ارتتئرؤعا جذيةلئ مةملةكةتتئك كوزقاراستئث جةتئسپةي تذرعانئ بايقالادئ. ءدال وسئ ماسةلةنئ، وسئ اپتاداعئ ءماجئلئستئث وتئرئسئندا دةپؤتات مذرات ءابةنوأ كوتةرگةن بولاتئن.

«قازاقستانداعئ 180 ميلليون گةكتاردان استام جايئلئمدئلئق جةردئث 80 ميلليون گةكتارئ ءشول جانة 36 ميلليون گةكتارئ شولةيئت ايماقتا ورنالاسقان. بذگئندة وسئ جايئلئمدئلئق جةردئث 43 پايئزئ عانا پايدالانئلؤدا. بذل مال شارؤاشئلئعئن دامئتؤدئث وراسان الةؤةتئ پايدالانئلماي جاتقانئن كورسةتةدئ. جةرگئلئكتئ حالئقتئث عاسئرلار بويئ جيناقتاعان تاجئريبةسئ وسئنداي ونئمدئلئگئ تومةن جايئمدئلئق جةردئ قوي، جئلقئ جانة تذية شارؤاشئلئقتارئن ةپتئ ذيلةستئرؤ ارقئلئ عانا ءتيئمدئ پايدالانؤعا بولاتئنئن ايقئندايدئ»، دةي كةلة دةپؤتات، تذية مالئنئث باسقا تذلئكتةن ةرةكشةلئكتةرئنة توقتالادئ.

ونئث ايتؤئنشا، تذية ةلئمئزدئث قاتال كليماتتئق جانة ازئق جاعدايلارئندا ءومئر سذرؤگة بةيئم بولعاندئقتان جايئلئمدئلئقتئ باسقا اؤئل شارؤاشئلئعئ مالدارئنا زيانئن تيگئزبةي جئل بويئ پايدالانا الادئ. بذل از شئعئنمةن وزئندئك قذنئ تومةن ءونئم الؤعا مذمكئندئك بةرةدئ. دةپؤتاتتئث كةلتئرگةن دةرةكتةرئنة قاراعاندا، سوثعئ جئلدارئ تذية سانئنئث تذراقتئ ءوسؤئ بايقالئپ وتئر. مئسالئ، 2004- جئلئ رةسپؤبليكادا 125،7 مئث باس تذية بولسا، 2010- جئلئ بذل كورسةتكئش 158،6 مئثعا جةتكةن، ياعني 6 جئلدا تذية باسئ 26،1 پايئزعا كوبةيگن. بذل رةتتة، رةسپؤبليكاداعئ تذية سانئنئث 80 پايئزئ ماثعئستاؤ (46،5 مئث باس)، قالعاندارئ اتئراؤ (31،4)، قئزئلوردا (28،1)، اقتوبة (16،6) وبلئستارئندا وسئرئلةدئ ةكةن.

«ةلدئث كةيبئر وثئرئندة بيئلعئ ذزاققا سوزئلعان قؤاثشئلئققا بايلانئستئ قالئپتاسقان جاعداي ةكونوميكالئق تذرعئدان تاؤةكةلگة بةل بؤئپ، جةر شارؤاشئلئعئن دامئتقاننان گورئ، مال شارؤاشئلئعئن، ونئث ئشئندة وسئ ايماققا بةيئم تذية شارؤاشئلئعئن دامئتؤعا ةرةكشة نازار اؤدارؤ قاجةتتئگئن كورسةتتئ. ويتكةنئ، رةسپؤبليكادا تذية شارؤاشئلئعئن دامئتؤعا قاتئستئ اؤقئمدئ الةؤةتئ ءالئ دة ءوز مذمكئندئگئن تذگةسپةدئ. وتكةن عاسئردئث وتئزئنشئ جئلدارئ مةملةكةتئمئزدةگئ تذية سانئ 1 ميلليون 125 مئث باستئ قذراپ، قازئرگئ دةثگةيدةن 7 ةسة ارتئق بولعان. سول كةزدةرئ قازاقستان بذكئل الةم بويئنشا الدئثعئ قاتاردا ةدئ. ءتئپتئ، 1986 - جئلئ قازاقستاندا بذكئل ك س ر و-نئث جالپئ 50 پايئزدان استام تذيةسئ شوعئرلانعان ةكةن. جئل سايئن 65 پايئزدان استام تذية ةتئ، ءدال سونداي تذية ءجذنئ مةن بارلئق تذية ءسذتئ (ءشذبات) وندئرئلگةن. تذية شارؤاشئلئعئنئث قازئرگئ جاعدايئنا قاراماستان ءبئزدئث ةلئمئز دذنية جذزئندة تذية وسئرؤدةن وزئق سانالادئ. سونداي-اق تذية سذتئنةن وندئرئلةتئن ءداستذرلئ ءونئم مةملةكةتئمئزدئث ةرةكشةلئگئ رةتئندة تابئلادئ جانة ول دذرئس دامئپ، مةملةكةتتئك قولداؤ تاپسا حالئقارالئق نارئقتا ءبئزدئث ذلگئ بولارلئق «برةندئمئز» نة جاثا تابئس كوزئنة اينالارئ انئق»، ‑ دةيدئ دةپؤتات م. ابةنوأ.

بذل رةتتة دةپؤتات تذية شارؤاشئلئعئنئث دامؤئن تةجةيتئن ءبئرقاتار ماسةلةلةرگة نازار اؤدارؤ قاجةتتئگئن العا تارتادئ.

بئرئنشئدةن، اسئل تذقئمدئ تذية باسئ ذلةسئنئث ازدئعئ. تذية سانئنئث تذراقتئ دامؤئنا قاراماستان، بذل سالاداعئ ءونئم ءوندئرؤدئث تومةندةؤئ بايقالادئ. مئسالئ، 2008- جئلئ 460 5 توننا تذية ةتئ، 428 11 ليتر ءسذت، 463 توننا ءجذن وندئرئلسة، 2009 -جئلئ سايكةسئنشة، 268 5توننا ةت، 654 10ليتر ءسذت جانة 442،4 توننا ءجذن وندئرئلگةن. ال اسئل تذقئمدئ تذية سانئ رةسپؤبليكاداعئ تذية سانئنئث 10 پايئزدان تومةن بولئپ وتئر. بذگئنگئ تاثدا تذية شارؤاشئلئعئ قورئن جالپئ سانئ 16،5 مئث باستان تذراتئن 36 اسئل تذقئمدئ مال شارؤاشئلئعئ قذرايدئ. «كوپتةگةن شارؤا جانة فةرمةرلئك قوجالئقتارئندا، ءذي جاعدايئ جونئندة ايتپاعاننئث وزئندة سةلةكسيالئق جذمئس تئپتئ جذرگئزئلمةيدئ دة. اتالعان سالاداعئ بذل جاعداي تذية شارؤاشئلئعئندا مالدئث اسئل تذقئمدئ قذندئلئعئن باعالايتئن ارنايئ دايئندالعان مامانداردئث بولماؤئنان قالئپتاسئپ وتئر»، - دةيدئ دةپؤتات.

ةكئنشئ ماسةلة - ءوندئرئستئث ذساق تاؤارلئعئ. م. ءابدؤلاميت ذلئنئث پئكئرئنشة، نارئقتئق وزگةرئستةر ءئرئ تذية ءوسئرؤ شارؤاشئلئقتارئن ذساق شارؤا قوجالئقتارئنا ءبولئپ جئبةرگةن. بذل تذية باسئنئث كةمؤئنة، مالدئث جانة وسئ سالاداعئ ءونئم ءوندئرؤ ونئمدئلئگئنئث تومةندةؤئنة اكةپ سوقتئرعان.

ءذشئنشئ ماسةلة - مةملةكةتتئك قولداؤدئث جةتكئلئكسئزدئگئ. بذل ‑ باستئ ماسةلة بولسا كةرةك. «قازئرگئ كةزدة تذية شارؤاشئلئعئن دامئتؤعا بايلانئستئ ناقتئ مةملةكةتتئك ساياسات جوق. وتكةن جئلئ پارلامةنت ءماجئلئسئ دةپؤتاتتارئ تاراپئنان ذكئمةتكة تذية شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئن (ةت، شذبات پةن ءجذن) سؤبسيديالاناتئن مال شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئن تئزئمئنة ةنگئزؤ جونئندة دةپؤتاتتئق ساؤال جولدانعان بولاتئن. ءشذباتتئ سؤبسيديالاؤ ماسةلةسئ شةشئمئن تاپقانئمةن، تذية شارؤاشئلئعئ دامئعان وثئرلةردة بولئنگةن قارجئنئث ءادئل جانة اشئق جذرمةگةنئ جونئندة نارازئلئق باسئم. سونئمةن قاتار، تذية ةتئ مةن ءجذنئ ءالئ دة سؤبسيديالاؤعا جاتپايدئ.

تذية شارؤاشئلئعئنئث دامؤئن تةجةپ وتئرعان كةلةسئ ماسةلة - تذية ءوسئرؤ شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئن زةرتتةؤ مةن ولاردئ دارئپتةؤدئث تومةندئگئ. «تذية ءوسئرؤ مال شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئنئث جوعارئ ساپالئ، ةكولوگيالئق تازا ءوندئرئسئن قاجةت ةتةتئن بذگئنگئ نارئق جاعدايئندا ءتئپتئ ماثئزدئ. اسئرةسة، تذرعئندار تذية ءسذتئنئث (ءشذبات) تاعامدئق، ةمدئك، پروفيلاكتيكالئق بئرةگةي قاسيةتتةرئ جونئندة تولئق بئلة بةرمةيدئ. تذية سذتئنئث ةمدئك قاسيةتتةرئ ةث الدئمةن ونئث جوعارئ نارلئلئگئ، تؤبةركؤلةزدةن ةمدةؤدةگئ قاسيةتئ، ال قانت ديابةتئ كةزئندةگئ ةم بولاتئن ينسؤليننئث ذلكةن كولةمدة كةزدةسؤئنة بايلانئستئ. تذية ءسذتئ قذرامئنداعئ مايدئث كولةمئ (6 پايئزعا دةيئن) جئلقئ سذتئنةن (2 پايئز) ءذش ةسةگة قذنارلئ. ك س ر و كةزئندة ءداستذرلئ ذلتتئق سؤسئنداردئ زةرتتةؤ بئرنةشة فاكتورلار سةبةبئنةن ةشقاشان ستراتةگيالئق ماثئزدئ بولعان ةمةس. تذية ءسذتئ مةن ونئمدةرئن وثدةؤ سول كةثةس كةزئنةن اق ةشقانداي نورماتيأتئ قذجاتتارئ جوق. بذل باقئلاؤ مةكةمةلةرئ مةن تذية ءسذتئ مةن ونئث ونئمدةرئن جابدئقتاؤشئ فةرمةرلةر اراسئندا تذسئنئسپةؤشئلئكتئ تؤدئرؤدا»، ‑ دةگةن دةپؤتات م. ءابةنوأ، «تذية ءوسئرؤ شارؤاشئلئعئ ونئمدةرئن ءوندئرؤ تةحنولوگياسئنئث دامئماعاندئعئن» العا تارتادئ. بذل بةسئنشئ ماسةلة.

دةپؤتاتتئث ايتؤئنشا، قازاقستان عالئمدارئ تذية ءجذنئن قئرقؤدئث تةحنولوگياسئن جاساپ شئعارعان، تةز بذزئلاتئن ءسذت پةن ودان شئعاتئن ونئمدةردئ ساقتاؤ مةرزئمئن ذزارتؤعا جانة الئس قاشئقتئقتارعا تاسئمالداؤعا مذمكئندئك بةرةتئن تذية ءسذتئن قايتا وثدةؤ مةن كونسةرأئلةؤ تةحنولوگياسئ پاتةنتتةلگةن. سونداي اق جايلاؤدا 50-60 باستاي تذية مةن ونئث 50-60 بوتاقاندارئنا قئزمةت ةتةتئن شاعئن ءسذت قذرالعئسئ جاسالعان. «الايدا، عالئمداردئث بذل ةثبةگئ قارجئلاندئرؤ بولماعاندئقتان پايدالانئلماي تذر. مئسالئ، يزرايلدة تذية سذتئنةن ديابةتتةردئث از عانا تاتتئلةرئ سانالاتئن قانت قوسئلماعان يوگؤرت پةن بالمذزداق جاسايدئ. البةتتة، بذل تةحنولوگيانئ قازاقستاندا دا قولدانؤعا بولار ةدئ»، ‑ دةيدئ دةپؤتات. بذل رةتتة م. ءابدؤلاميت ذلئ تذية شارؤاشئلئعئنئث بذگئنگئ دامؤ قارقئنئ قولدا بار ناقتئ مذمكئندئكتةرگة سايكةس كةلمةيتئنئن ايتئپ، سالانئ دامئتؤعا قاتئستئ ءبئرقاتار ذسئنئستاردئ ءتئزئپ شئقتئ.

قازاقتا تذيةگة قاتئستئ «تذية كةدةيدئث مالئ» دةگةن دة ءسوز بار. ءاسئلئ باسقا تذلئككة قاراعاندا ونئث كذي تالعامايتئن ارتئقشئلئعئنا بايلانئستئ ايتئلسا كةرةك. دةگةنمةن، وسئ «كةدةيدئث مالئنئث» سذتئنة هام جذنئنة قاتئستئ الةم ةلدةرئ ةرةكشة ءئلتيپاتتئ پئكئر ءبئلدئرئپ جاتئر. سول تذرعئدان قاراساق، بذنئ دا باسپاسوزدة كوتةرئلئپ جذرگةن قازاقتئث «كوپ برةندئنئث» قاتارئنا قوسؤعا جارارلئق ةكةن. سوثعئ ؤاقئتتا جاپونيانئث، ءبئرقاتار ةؤروپا ةلدةرئنئث ا ق ش پةن اأستراليانئث ءئرئ كومپانيالارئ تاراپئنان تذية ءسذتئنئث ونئمدةرئن وثدةؤ تةحنولوگيالارئنا دةگةن قئزئعؤشئلئقتئث ارتئپ وتئرعانئ سونئ اثعارتسا كةرةك. ةندةشة، بذل سالاعا شئندئعئندا دا مةملةكةتتئك ساياساتتئ كذشةيتكةن لازئم.

سوڭعى جاڭالىقتار