ارابتار اراسىنداعى الاۋىزدىق: بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى مەن ساۋد ارابياسى اشىق ايقاسقا كوشتى

پارسى شىعاناعى اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ىنتىماقتاستىق كەڭەسى (GCC) ءوز تاريحىنداعى ەڭ ءالسىز كەزەڭىن باستان وتكەرىپ وتىر دەيدى ب ا ءا ساراپشىلارى.

ب ا ءا ءىس جۇزىندە جەكە باعىت ۇستاناتىنىن ايتۋدا. ساۋد ارابياسىنىڭ جيددا قالاسىندا يرانمەن سوعىس سالدارىنا ارنالعان توتەنشە GCC وتىرىسى باستالعان ساتتە، ابۋ-دابيدەن كۇتپەگەن جاڭالىق شىقتى. ب ا ءا مۇناي ەكسپورتتاۋشى ەلدەر ۇيىمىنان (وپەك) شىعاتىنىن جاريالادى.

بۇل قادام ەڭ الدىمەن ەكونوميكالىق سەبەپتەرمەن بايلانىستى. امىرلىكتەر بولاشاقتا تاۋلىگىنە بەس ميلليون باررەلگە دەيىن مۇناي ءوندىرۋ ءۇشىن شەكتەۋلەردەن قۇتىلعىسى كەلەدى. دەي-تۇرا وپەك-تەن شىعۋ ب ا ءا - ءنىڭ گەوساياسي باعىتىنداعى تۇبەگەيلى وزگەرىستى دە بىلدىرەدى. بۇل ءبىر جاعىنان ساۋد ارابياسىمەن اراداعى الشاقتىقتىڭ ارتىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى.

وسىدان ون جىل بۇرىن ب ا ءا مەن ساۋد ارابياسى اجىراماس سەرىكتەستەر رەتىندە قاراستىرىلاتىن. مۇحاممەد بين سالمان مەن مۇحاممەد بين زايد ايماقتاعى اسا ىقپالدى «كۇشتى تاندەم» رەتىندە تانىلدى. ولار بىرلەسە وتىرىپ راديكاليزم مەن يران ىقپالىنا قارسى ارەكەت ەتتى، يەمەندەگى حۋسيتتەرگە قارسى سوعىسقا دا بىرگە قاتىستى. ەكى ەلدىڭ باسشىلارى ەكونوميكالارىن مۇناي مەن گازعا تاۋەلدىلىكتەن ارىلتىپ، ءارتاراپتاندىرۋدى كوزدەيتىن جوسپاردى دا بىرگە تالقىلادى.

الايدا سىرت كوزگە مىزعىماس بىرلىك رەتىندە كورىنگەن ارىپتەستىكتىڭ، ىشكى قايشىلىقتارى كوپ ەدى. ب ا ءا ۇزاق ۋاقىت بويى وپەك كۆوتالارىنا نارازى بولدى. ويتكەنى ۇيىمدى ءىس جۇزىندە ساۋد ارابياسى باسقارىپ كەلەدى. ابۋ-دابي ءوندىرىستى جىلدام ارتتىرعىسى كەلەدى، ال ەر-رياد مۇناي باعاسىن ۇزاق مەرزىمدە جوعارى دەڭگەيدە ۇستاپ تۇرۋدى قالايدى. ساۋد ارابياسىنىڭ قورلارى كوبىرەك بولعاندىقتان، ساۋديتتەر ۇزاققا سوزىلاتىن تۇراقتى تابىسقا مۇددەلى ەكەنىن سان مارتە مالىمدەدى.

سوندىقتان بۇل ەكى ەل تەك سەرىكتەس قانا ەمەس، ايماقتاعى ىقپال ءۇشىن باسەكەلەستەر دە. ب ا ءا سوڭعى جىلدارى تاۋەلسىز ساياسات جۇرگىزە باستادى. 2020-جىلى يزرايلمەن قارىم-قاتىناستى قالىپقا كەلتىردى. يەمەندە ساۋديا قولدايتىن ۇكىمەتكە قارسى وڭتۇستىكتەگى سەپاراتيستەردى قولداپ، اسكەري كومەك بەرىپ، قارۋ-جاراق جەتكىزدى. 2025-جىلدىڭ سوڭىندا يەمەندە جاعداي كۇرت وزگەردى. ب ا ءا قولداعان كۇشتەر وڭتۇستىكتىڭ ۇلكەن بولىگىن باسىپ الدى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە ساۋديا اسكەري قادامعا بارىپ، اۋماقتاردى قايتاردى. 2026-جىلدىڭ قاڭتارىندا ب ا ءا قولدايتىن كۇشتەردىڭ شەگىنۋىنە تۋرا كەلدى. قاقتىعىستار تەك يەمەنمەن شەكتەلمەي، سۋدان مەن سوماليدە دە بايقالدى. ەكى ەل ءوزارا جاۋلاسىپ جاتقان ءارتۇرلى تاراپتاردى، توپتاردى قولداۋدا.

اقپان ايىنىڭ سوڭىندا يرانمەن سوعىس باستالعاندا، پارسى شىعاناعى ەلدەرى زىمىراندار مەن درون شابۋىلدارىنا تاپ بولدى. ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ەل ب ا ءا ەدى. ب ا ءا - گە بىرنەشە اپتا ىشىندە شامامەن 3000 عا جۋىق شابۋىل جاسالدى. قازىرگى تاڭدا ب ا ءا ايماقتاعى اراب ەلدەرىنەن كوڭىلى قالعانىن اشىق ايتۋدا جانە يزرايل مەن ا ق ش- تان يرانعا قارسى سوققىلاردى قايتا باستاۋدى سۇراۋدا.

ب ا ءا پاكىستانعا بەرگەن 3,5 ميلليارد دوللارلىق نەسيەنى دەرەۋ قايتارۋدى تالاپ ەتۋدە. وسىلايشا يسلامابادتىڭ يران مەن ا ق ش اراسىندا دەلدال ءرولىن ازايتىپ، سوعىستى قايتا جانداندىرۋعا كەدەرگى بولماۋىن ەسكەرتۋدە. بۇعان جاۋاپ رەتىندە ساۋد ارابياسى پاكىستانعا 3 ميلليارد دوللار نەسيە بەرىپ، جاعدايدى تۇراقتاندىردى. وسىلايشا ساۋد ارابياسى مەن ب ا ءا اراسىنداعى شيەلەنىس ءتىپتى ارتا ءتۇستى.

وپەك- تەن شىعۋ ارقىلى ب ا ءا ساۋد ارابياسىمەن اراداعى الشاقتىقتى تەرەڭدەتە تۇسۋدە. ءتىپتى GCC- دەن شىعۋى مۇمكىن دەگەن بولجامدار دا بار. ب ا ءا ساراپشىلارىنىڭ سوزىنشە ا ق ش- تىڭ تاياۋ شىعىستاعى ءرولى قورعانىس، ساياسات جانە ەكونوميكا تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى. دونالد ترامپ تا وپەك- ءتى جيى سىناپ كەلەدى. سوندىقتان ابۋ-دابي بۇل قادام ءۇشىن ا ق ش تاراپىنان قولداۋ كۇتۋدە. ب ا ءا بيلىگى يزرايلمەن دە ارىپتەستىگىن ارتتىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. ال ساۋد ارابياسىن ب ا ءا يراننان كەيىنگى قاۋىپ سانايتىنىن اڭعارتۋدا.

Mezgil.kz