تالعات تەمەنوۆ. دالا فەنومەنى - تاعى دا ديماش جايلى

ديماشتىڭ فەنومەنى نەدە؟ - دەگەن سۇراق كەز كەلگەن ادامدا بولۋى مۇمكىن. مەن دە وسىنى بىلۋگە تىرىستىم. ەڭ ءبىر قىزىعى، ديماش ۆۋندەركيند (بالالىق شاق) بولعان جوق. مەكتەپتە كوپ بالانىڭ ءبىرى بولدى، قول-اياققا تۇرماي ءوستى، دوپ تەپتى، دومبىراعا قاتىستى، تاەكۆوندومەن تەپكىلەستى، دوستارىمەن ەرتەلى-كەش قۋالاسىپ ويناعان كوپ بالانىڭ ءبىرى بولدى. تەك ءبىر نيۋانس بولماسا... ول ونەرگە، انگە قۇمار بوپ ءوستى. ءانشى بولۋ ونىڭ ەڭ باستى ارمانى بولدى. سەبەبى شەشەسى سۆەتا ءانشى بولسا، اكەسى قانات تا سونداي. اتاسى قۇدايبەرگەن دە دومبىرانى جاقسى شەرتەدى.

«ۇيادا نە كورسەڭ، ۇشقاندا سونى ىلەدى» دەگەن وسى. اكەنىڭ بويىنداعى قاعىلەزدىك پەن اناسىنىڭ وزەگىندەگى سەزىمتالدىق ديماشقا دارىعان. سوندىقتان دا ونىڭ انگە كوڭىلى ەرتە اۋدى. اندا-ساندا وتەتىن مەكتەپتەگى كونسەرتتى ساعىناتىن... ديماش بۇل ساتتە ءبارىن-ءبارىن ۇمىتىپ، باسقا ءبىر الەمگە، قيال-عاجايىپ دۇنيەگە ەنىپ كەتۋشى ەدى. كونسەرتتەن كەيىن ونى «ماماسى» الىپ قايتاتىن. ماماسى - ميۋا اجەسى...

ميۋا مۇباراكشا قىزى كوپ سويلەمەيتىن، كورگەن-بىلگەنى مول قاراپايىم انالاردىڭ ءبىرى. ول كىسىنىڭ تاريحى، اتالارىنىڭ سوناۋ سۇراپىل كەزەڭدەردە شالقارعا كەلۋى - بولەك سيۋجەت. ءبىر كىتاپقا سىيمايتىن اڭگىمە. بويىنداعى تاربيەلىلىك پەن شىعىس قىزدارىنا ءتان ۇياڭدىق، قاراپايىمدىلىق، جاي عانا سويلەپ يلاندىرۋ، كوپ نارسەنى كوزبەن ۇعىندىرۋ - ول كىسىنىڭ بولمىسى. جانە ەڭ باستىسى - ونى-مۇنى نارسەگە ماقتانا قويمايتىن ادام. ومىردەگى ەڭ ۇلكەن ميسسياسى جارى قۇدايبەرگەن مەن بالا-شاعاسىنىڭ قامى عانا دەيتىن. شاقالاق كەزىنەن باۋىرىنا باسقانى - وسى ديماشى. وعان ايتقان ەرتەگى-اڭىز، وقىعان كىتابى مەن قۇدەكەڭنىڭ شەرتكەن كۇيى وسى ديماشسىز بولمايتىن. نەمەرەسىن كىشكەنتاي كەزىنەن اقتوبەدەگى مۋزىكا مەكتەبىندەگى فورتەپيانوعا سۇيرەدى. ءتىپتى دەمالىس كەزىندە مۇعالىمىن ۇيگە شاقىرىپ، مۋزىكادان قول ۇزدىرمەدى. باسىندا ايتقان اجەلەر ينستيتۋتىنىڭ ماعىناسى دا، ءمانى دە، مىنە، وسىندا جاتىر.

شوقان ءۋاليحانوۆ - ابىلاي حاننىڭ شوبەرەسى. بالا كەزدەن اجەسىنىڭ باۋىرىندا وسكەن. ايعانىم سارعالداق قىزى ءالى كۇنگە قازاق تاريحىندا ءوز ورنىن الا الماي كەلگەن كەيۋانا. ءۋالي حان قايتىس بولعان سوڭ، ايعانىم رەسەي پاتشاسىمەن قارىم-قاتىناسىن جوعالتپاعان تۇلعا. بەدەلىن تۇسىرمەي، بالا-شاعاسىنىڭ ءبىلىم الۋىنا، اسىرەسە نەمەرەسى شوقاننىڭ وقۋى مەن تاربيەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولگەن دانا ايەل. سوندىقتان دا الەكساندر ءبىرىنشىنىڭ كەزىندە قىزىلجاردىڭ ماڭايىنان ايعانىمعا ارنايى رەزيدەنتسيا سالىپ بەرۋى بەكەردەن-بەكەر ەمەس. شوقاننىڭ عالىم بولىپ قالىپتاسۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەن - ول ايعانىم اجەسى، تاريحشىلار ايتقان دالا پاتشايىمى...

ايعانىم كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ، ەل تاريحىن، اتاسى ابىلايدىڭ ەرلىگى مەن ەسىمىن قاسيەت تۇتىپ ايتىپ وتىراتىن كورەگەن بولعان. اڭىز-داستانداردى جاتقا سوعاتىن سول كەزەڭدەگى ءانشى-جىراۋلار ايعانىمنىڭ وتاۋىنان شىقپايتىن. بالا شوقاننىڭ تاريح پەن عىلىمعا بەت بۇرۋى، مىنە، سوندا جاتىر.

اجە مەن نەمەرە جايلى جاقسى اڭگىمە جاراسقاندا، اباي مەن زەرەنى اتتاپ ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. زەرە - قۇنانبايدىڭ شەشەسى. الايدا تاريحتا ابايدىڭ اجەسى دەپ قالۋى قانداي جاراسىمدى. ابايدىڭ بالا كەزدەن تىڭداعان ەرتەگى-اڭىزدارى، سال-سەرى مەن جىراۋلاردىڭ زەرەنىڭ شاڭىراعىندا ايلاپ جاتۋى - بۇل دالالىق مادەني لەكسيالار ەدى. وسى ورايدا زەرە اجەسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. سوندىقتان وقۋدان كەلگەن ابايدىڭ اجەسىنە ماۋقىن باسا الماي، زەرەنى ۇشكىرىپ «ەمدەۋى» - وسىنىڭ جەمىسى...

يۋزي - ءراۋشان، كوزى - گاۋھار،

لاعيلدەك بەت ءۇشى ءاحمار.

تاماعي قاردان ءام بيھتار،

قاشىڭ قۇدرەت، قولي شيگا.

ءوزاڭ گۇزاللارا ءراھبار،

ءساڭا عيشىق بولىپ كامتار،

ءسۇلايمان، يامشيد، يسكاندار،

الا الماس بارشا مۇلكيگا.

بۇل - بالا ابايدىڭ اجەسىنە ارناعان العاشقى وداسى ەدى.

ديماش ءالى جاس... وتىزىندا وردا ەمەس، وربيتادا ويران سالعان وعلان. ونىڭ بويىنداعى ەڭ ۇلكەن قاسيەت - كىسىلىك پەن كىشىلىك. جانە وتانسۇيگىش پاتريوتتىعى. بۇگىندە كەيبىر ەكى اياقتىلار ديماشتى كورە الماي، سىرتىنان عايبات ءسوز ايتادى. قانداي سورلىلىق، قانداي ءىشتارلىق... اباي مەن شوقاندى، مۇحتار مەن كۇلاشتى، مۇقاعالي مەن ءشامشىنى اياماعان - ءدال وسىنداي پەندەلەر مەن كەندەلەر.

ءالى ەسىمدە ديماشتىڭ قىتايداعى ۇلكەن كونكۋرسقا قاتىسۋى. ءبىرىنشى تۋر، ەكىنشى، ءۇشىنشى... مىنە، سوندا ديماش العاش رەت قازاقتىڭ باسىن بىرىكتىردى. بۇل ابىلاي ارمانداعان اق كۇندەر بولاتىن... ديماش ميلليارد قىتايدىڭ ىشىندە بۇلتتان شىققان كۇندەي جارق ەتە قالدى. تەك تالانتى عانا ەمەس، ونىڭ ساحناداعى ساندىلىگى، ءوزىن-ءوزى ۇستاۋى، قازاق ەكەندىگىنە قومسىنباي، كەرىسىنشە ماقتانىش ەتۋى دە سونداي اسەر ەتتى. وسىندايدا پەندەمىز عوي، قيالداپ كەتەم. باۋىرجان اتاسى ءتىرى بولعاندا قانداي قۋانار ەدى، بولماسا قونايەۆ بولعاندا: «اتتاس بالام»، - دەپ باۋىرىنا باسار ەدى-اۋ، - دەيمىن ىشتەي.

ديماشتى تەك كونكۋرستار عانا ەمەس، ءبىزدىڭ قوعام دا ءوسىردى، تاربيەلەدى. بۇگىندە ءازىل اڭگىمەگە اينالعان الماتىداعى كونكۋرستا رينات زايتوۆ پەن باعىم مۇحيتدەنوۆا ديماشقا ءبىراز سىن ايتتى. بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىندە وتىرىپ كۇلگەن بولامىز. الايدا بۇل جوبا ديماشتى شىڭدادى. ماحامبەت ايتقان: «قايراساڭ، قايتا جەتىلدىم...» - بولدى. ال قىتايداعى كونكۋرستا ول قايتا تۇلەدى. ديماشتىڭ ءوزى دە، ءسوزى دە، ويى دا، بويى دا ءوستى. ول - بالا كەزدەن بويىنا سىڭگەن تاربيە بولاتىن. قازاقى دالا ينستيتۋتىنىڭ تاربيەسى-ءتىن.

بۇگىندە قوعام تەز وزگەرۋدە. اسىرەسە سوڭعى وتىز جىلدا قارقىنداپ دامىدى. الايدا وزگەرمەيتىن قۇندىلىقتار بولادى. ول - كۇن مەن تۇندەي، جەر مەن سۋداي... ادامي قاسيەتتەر. ياعني و باستا جاراتقاننان كەلە جاتقان مەيىرىم، ماحاببات، ادامدى قادىرلەۋ، ءسۇيۋ، سىيلاۋ... سونىڭ ءبىرى - اجە مەن نەمەرەنىڭ قارىم-قاتىناسى.

بۇگىندە اجەنىڭ ءرولىن تەلەفون مەن TikTok باسقاندا، ەرتەڭگە امالسىز الاڭدايمىز. بولاشاقتا اباي مەن شوقان بولماسا، ديماش اتتاستار كەلەر... تەك زەرە مەن ايعانىم، ميۋا انالارىمىز قاشان كەلەر دەپ الاڭدايسىڭ. سوندىقتان بولار، ورازا كەزىندەگى دۇعامىزعا قازاققا ديماشتى تاربيەلەپ بەرگەن ميۋاداي اپالارىمىز كوپ بولسا ەكەن دەپ تىلەك تىلەيمىز.

تىلەك تىلەۋشى - تالعات تەمەنوۆ،

قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى، كينورەجيسسەر

madeniportal.kz