انتاركتيدا مۇزدىقتارىنىڭ استىندا 332 الىپ سۋ استى كانونى تابىلدى
استانا. KAZINFORM - بارسەلونا ۋنيۆەرسيتەتى مەن كورك ۋنيۆەرسيتەتتىك كوللەدجىنىڭ حالىقارالىق عالىمدار توبى انتاركتيدانىڭ سۋ استى كانوندارىنىڭ ەڭ ەگجەي-تەگجەيلى كاتالوگىن قۇراستىردى. زەرتتەۋ Marine Geology جۋرنالىندا جاريالاندى.
ايتا كەتەيىك، 332 الىپ سۋ استى كانونى اشىلعان، ولاردىڭ كەيبىرەۋلەرىنىڭ تەرەڭدىگى 4000 مەتردەن اسادى.
جاڭا كارتالاۋ الدىڭعى زەرتتەۋلەرگە قاراعاندا بەس ەسە كوپ كانونداردى انىقتادى. مۇزدىق كۇشتەر مەن كۇشتى شوگىندى اعىندارى ناتيجەسىندە پايدا بولعان بۇل ۇلكەن سۋ استى اڭعارلارى قورەكتىك زاتتاردى تاسىمالداۋدا جانە جاھاندىق كليماتقا اسەر ەتۋدە شەشۋشى ءرول اتقارادى.
انتاركتيدانىڭ سۋ استىنداعى كانوندارى الەمنىڭ باسقا بولىكتەرىندەگى كانوندارعا ۇقسايدى، ءبىراق پوليارلىق مۇزدىڭ ۇزاق مەرزىمدى اسەرىنەن ولار ۇلكەنىرەك جانە تەرەڭىرەك.
زەرتتەۋ شىعىس جانە باتىس انتاركتيدانىڭ كانوندىق جۇيەلەرى اراسىنداعى تاڭقالارلىق ايىرماشىلىقتاردى انىقتادى. شىعىس انتاركتيدانىڭ كانوندارى تۇراقتى مۇزدىق بەلسەندىلىك جاعدايىندا ۇزاق مەرزىمدى دامۋدى كورسەتەتىن U ءتارىزدى كەسىندىسى بار كۇردەلى، تارماقتالعان قۇرىلىممەن سيپاتتالادى.
- ەڭ اسەرلى كانوندار شىعىس انتاركتيدادا ورنالاسقان. بۇل جۇيەلەر كوبىنەسە كونتينەنتتىك قايراڭنىڭ شەتىندەگى بىرنەشە شىڭداردان باستالىپ، ءبىر نەگىزگى ارناعا بىرىگەدى، - دەلىنگەن زەرتتەۋدە.
كەرىسىنشە، باتىس انتاركتيدانىڭ كانوندارى قىسقاراق جانە تىك، كولدەنەڭ كەسىندىسى V ءتارىزدى. بۇل مورفولوگيالىق ايىرماشىلىق شىعىس انتاركتيكالىق مۇز قاباتى بۇرىن پايدا بولعان تەوريانى قولدايدى.
تابىلعان كانوندار تەرەڭ مۇحيت پەن كونتينەنتتىك قايراڭ اراسىنداعى سۋ الماسۋدى جەڭىلدەتەدى، بۇل سالقىن سۋدىڭ جاھاندىق مۇحيت اينالىمىنىڭ نەگىزى بولىپ تابىلاتىن انتاركتيدا ءتۇبىنىڭ سۋىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىراق كانوندار جىلى سۋدى جاعالاۋ سىزىعىنا قاراي باعىتتايدى، بۇل مۇز سورەلەرىنىڭ ەرۋىنە اكەلۋى مۇمكىن.
- سورەلەر السىرەگەن نەمەسە قۇلاعان كەزدە كونتينەنتتىك مۇز تەزىرەك تەڭىزگە اعىپ، جاھاندىق تەڭىز دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە تىكەلەي اسەر ەتەدى، - دەپ ەسكەرتەدى زەرتتەۋشىلەر.
بۇل جاڭالىق وڭتۇستىك مۇحيتتىڭ حالىقارالىق باتيمەتريالىق كارتاسىنىڭ 2-نۇسقاسى ارقىلى جاسالدى، بۇل ءبىر پيكسەلگە 500 مەتر - بۇرىنعى كارتالارعا قاراعاندا ءتورت ەسە دالىرەك.
سونداي-اق عالىمدار كانونداردى انىقتاۋدىڭ جارتىلاي اۆتوماتتاندىرىلعان ءادىسىن جانە مورفومەتريالىق پارامەترلەردى ەسەپتەۋ ءۇشىن ارنايى GIS سكريپتىن ازىرلەدى.
زەرتتەۋشىلەر قازىرگى كليماتتىق مودەلدەر بۇل كانونداردا بولىپ جاتقان كۇردەلى پروتسەستەردى ەسكەرمەيتىنىن، بۇل كليماتتىڭ وزگەرۋى بولجامىنىڭ دالدىگىن شەكتەيتىنىن اتاپ ءوتتى. جۇمىس اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، جاھاندىق جىلىنۋ سالدارىن سەنىمدىرەك بولجاۋ ءۇشىن تەڭىز ءتۇبىن كارتاعا ءتۇسىرۋدى جالعاستىرۋ جانە كليماتتىق مودەلدەردى جەتىلدىرۋ قاجەت.
