امەريكالىق پوليگلوت كاميلا فارر: ورىس جانە قىرعىز تىلىندە قازاقشا اكسەنتپەن سويلەيمىن
استانا. KAZINFORM - ا ق ش-تا تۇراتىن كاميلا فارر ەسىمدى بويجەتكەن قازاق ءتىلىن 3 جىلدا ونلاين ۇيرەنىپ العان. الەۋمەتتىك جەلىدەگى اتى-ءجونىن دە ايبالا قۇدايبەرگەن قىزى دەپ وزگەرتىپتى. قازاق دالاسىنا كەلىپ كورمەسە دە، ءتىلى مەن مادەنيەتىنە قىزىعۋشىلىق تانىتاتىن امەريكالىق ارۋمەن Kazinform ءتىلشىسى تىلدەستى.
- ءسىزدىڭ ايبالا دەگەن ەسىمىڭىزدى ەستىگەندە قازاق پا دەپ قالدىم. الەۋمەتتىك جەلىدەگى وقىرماندارىڭىز دا ارا-تۇرا امەريكالىق ەكەنىڭىزگە كۇماندانادى ەكەن.
- مەنىڭ اتىم - كاميلا، ال ايبالا - قازاقشا اتىم. امەريكانىڭ دجوردجيا شتاتى اتلانتا قالاسىندا تۇرامىن. وسى قالادا تۋعانمىن. مەنىڭ وتباسىمدا اكەم، انام، ءىنىم، 2 ءيتىم مەن 2 مىسىعىم بار. اكەم - جەرگىلىكتى ءۇندىس. ال انام - قاراپايىم امەريكالىق.
- ادامداردىڭ بۇلاي ويلاۋىنا ءسىزدىڭ كيىمىڭىز دە اسەر ەتەتىن سياقتى. ءستيلىڭىز امەريكالىقتارعا مۇلدە ۇقسامايدى. بۇلاي كيىنۋىڭىزگە نە سەبەپ؟
- 15 جاسىمدا يسلام ءدىنىن قابىلدادىم. باسىما ورامال تاعامىن. ناماز دا وقيمىن. ورتا ازيادان كەلگەن دوستارىم ماعان ءتۇرلى كيىمدەر سىيلايدى. ماعان بۇل ستيل ۇنايدى. قازىر ۇستىمدەگى كويلەكتىڭ ماتاسى اتلاس. بۇنى ماعان ءبىر دوسىم بەردى. ال ورامالدى ۇيعىر دوسىم سىيلادى. مەن دوستارىم سىيلاعان كيىمدەردىڭ ءبارىن جاقسى كورەمىن. جالپى امەريكادا امەريكالىق دوستارىم از. مەن ءبىر دوسىمنىڭ ۇيىنە بارسام نە جاڭا ادامدارمەن تانىسسام، ولار ماعان «ءسىز وزبەكسىز بە، قازاقسىز با، الدە تاتارسىز با؟» دەپ سۇرايدى. اۋعان قىزى دەپ ويلايتىندار دا كەزدەسەدى. ال مەن: «وي، جوق، مەن امەريكالىقپىن»، - دەپ ايتامىن. ال ولار سەنبەيدى، شىنىندا مەن 100 پايىز امەريكالىقپىن.
- يسلام ءدىنىن قابىلداعانىڭىزدا اتا-اناڭىز قالاي قابىلدادى؟
- اتا-انام قارسى ەمەس. ولار كەرىسىنشە مەنىڭ مۇسىلمان بولعانىمدى قولدايدى، ويتكەنى مەن تەمەكى شەكپەيمىن، الكوگول ىشپەيمىن. سوندىقتان ولار قۋانىشتى.
- بىلۋىمشە ءسىز 20 دان استام تىلدە سويلەيسىز. ال قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە نە سەبەپ بولدى؟
- مەن قازاقستان تۋرالى ءبىر كىتاپ وقىدىم. سولاي «قازاقستان دەگەن قانداي جەر ەكەن» دەپ قىزىقتىم. سودان سوڭ قازاق ءتىلىن دە ۇيرەنۋىم كەرەك دەپ شەشتىم.
- قازاقستانعا مۇلدە كەلىپ كورمەپسىز. قازاقشانى قالاي ۇيرەندىڭىز؟
- قازاق ءتىلىن YouTube-تان جانە ونلاين تۇردە ۇيرەندىم. ۇستازىم دا بار، اتى-ءجونى - راۋشان شانجارحان. مەن ول مۇعالىمدى ءتۇرلى تىلدەردى ۇيرەتەتىن ۆەب-سايتتان تاپتىم. وعان قوسا، قازاق دوستارىم دا بار. ولار دا ماعان قازاقشا ۇيرەنۋگە كوپ كومەكتەستى. ءبىر دوسىم ءۇشارالدان، تاعى ءبىر دوسىم سارىاعاشتان. ولارمەن Instagram جەلىسى ارقىلى تانىسقانمىن.
- ءسىزدىڭ الەۋمەتتىك پاراقشاڭىزدى قاراعاندا ءتول دىبىستارىمىزدى ەش قيىندىقسىز ايتا الاتىنىڭىزدى بايقادىم. ادەتتە، كوپ شەتەلدىكتەر وسى تۇستا قاتتى قينالادى. بۇل سىزگە قيىنعا سوقپادى ما؟
- قازاق ءتىلىن العاش ۇيرەنىپ باستاعانىمدا ع، ءۇ، ءا، ق سەكىلدى ارىپتەردى ايتۋ ماعان ءبىراز قيىن بولدى. وسى كەزدە راۋشان مۇعالىم كوپ كومەكتەستى. بۇل ارىپتەردى دۇرىس ايتۋ ءۇشىن ءبارىمىز «قاناعاتتاندىرىلماعاندىقتارىڭىزدان» دەپ كۇنىگە قايتالايتىنبىز. سولاي ۇستازىم قازاقتىڭ ءتول دىبىستارىن ءتۇرلى تاسىلدەر ارقىلى ءدال ايتۋدى كەرەگىن ۇيرەتتى.
- ءبىر سۇحباتىڭىزدا ورتالىق ازيانىڭ مادەنيەتىن زەرتتەپ جۇرگەنىڭىزدى ايتىپسىز. مۇندا ءسىزدى نە قىزىقتىردى؟
- ماعان ورتالىق ازيانىڭ مادەنيەتى، كيىمدەرى ۇنايدى جانە تاماقتارىن جاقسى كورەمىن. ونداعى تاعامدار وتە ءدامدى. ەڭ سۇيىكتى تاماعىم - باۋىرساق. لاعمان، پالاۋ، اسىلعان ەت تە وتە ءدامدى. پالاۋدى كۇندە جەيتىن شىعارمىن. سونداي-اق قۇرتتى دا جاقسى كورەمىن. ءبىزدىڭ امەريكادا دا سول تاماقتاردى دايىندايتىن مەيرامحانالار بار، ءبىراق ولاردىكى اسا ءدامدى ەمەس. ورتالىق ازيادا ەڭ ءبىرىنشى قازاقستاندى جاقسى كورەمىن. مۋزىكاسى دا قاتتى ۇنايدى. قىزىلوردا، شىمكەنت، الماتى، استانانى كورگىم كەلەدى.
- الەۋمەتتىك جەلىڭىزدە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تىلىندە كوپتەگەن كونتەنتتەر جاريالايسىز. تاعى قانداي تىلدەردى ۇيرەنىپ ۇلگەردىڭىز؟
- قازاق تىلىنەن بولەك قىرعىزشا، وزبەكشە، ۇيعىرشا سويلەي الامىن. قازىر تاتارشا ۇيرەنىپ جاتىرمىن. وعان قوسا، اۋعان تىلىندە سويلەيمىن. ەڭ ءبىرىنشى قازاق ءتىلىن ۇيرەندىم. ەكىنشى ۇيعىرشا، سوسىن قىرعىزشا، وزبەكشە، حازارشا سويلەۋدى ۇيرەندىم. قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ، ءتول دىبىستارىن ەركىن شىعارا الاتىن بولعاندىقتان ورىسشا، قىرعىزشا سويلەگەن كەزدە مەندە قازاقشا اكتسەنت بايقالادى. قىرعىزشا ۇيرەنگەن كەزدە وڭاي بولدى. مەنىڭ قىرعىز دوسىم بار. ول اعىلشىنشا سويلەمەيدى. العاش قىرعىز ءتىلىن ۇيرەنىپ باستاعاندا وعان قازاقشا جازاتىنمىن. ال ول ونى تۇسىنەتىن. ول ماعان قىرعىزشا جازاتىن. مەن ونى تۇسىنە الامىن. ەكى ءتىل ۇقساس. امەريكاداعى 70 پايىز دوستارىم - اۋعاندىق وزبەكتەر. ولار اۋعانشا، پارسىشا، وزبەكشە سويلەي الادى. ءبىراق اعىلشىنشا سويلەمەيدى. مەنىمەن وزبەكشە سويلەسەدى. وزبەك ءتىلىن سولاردان ۇيرەندىم.
- مۇحيتتىڭ ارعى جاعىندا تۋعان، قازاقستانعا مۇلدە كەلىپ كورمەگەن بويجەتكەننىڭ قازاق جانە ورتالىق ازيا مادەنيەتىنە قىزىعۋىنىڭ سەبەبى نە؟
- نەگە بۇل جاقتى زەرتتەپ جۇرگەنىمدى بىلمەيمىن. ءبىراق بۇل ادامدارمەن مەندە ءبىر بايلانىس بار. مۇمكىن مەنىڭ جانىم قازاق شىعار.
- قازاق حالقى ورتالىق ازياداعى باسقا ۇلتتاردان قانداي قاسيەتتەرىمەن ەرەكشەلەنەدى دەپ سانايسىز؟
- امەريكادا ءبىر قازاقتى كورسەم، قاتتى قۋانامىن. تانىسا كەلە، «مەن قازاق ەمەسپىن، ءبىراق ءسىزدى كورگەنىمە قۋانىشتىمىن» دەيمىن. مەنىڭشە، قازاقتار وتە جاقسى ادامدار. مەنىڭ اكەم جەرگىلىكتى ءۇندىس ەكەنىن ايتتىم عوي، ءبىراق اكەمنىڭ وتباسى وزدەرىنىڭ تىلىندە سويلەمەيدى. كەيدە قازاق ءتىلىن بىلمەيتىن، ورىسشا سويلەيتىن قازاقتاردى كورگەندە، ءوز وتباسىم ەسىمە تۇسەدى. ءبىراق قازاقشا سويلەيتىن قازاقتاردى كورگەندە وتە باقىتتى بولامىن.
نەگىزىنەن امەريكالىقتار دا جاقسى، ءبىراق قازاقتاردىڭ جان-دۇنيەسى تازا. امەريكالىقتاردىڭ ىشكى ويىن ءبىلۋ قيىن، ال قازاقتار سەنى ۇناتپاسا بىردەن ايتادى. وعان قوسا، قازاقتار ادامدارعا كومەك قولىن سوزادى، قايىرىمدى كەلەدى. مەن ونداي كوپ ۆيدەو كوردىم. ەگەر ءبىر ادام جامان نارسە جاساسا، وعان كوپ ادام ارەكەتىنىڭ جامان ەكەنىن ايتىپ، ەسكەرتۋ جاسايدى. ال امەريكادا ءبىر ادام جاماندىق ىستەپ جاتسا، ادامدار وعان كوز جۇمىپ، ءمان بەرمەي ءوتىپ كەتە بەرەدى. مەن امەريكالىق ادامداردىڭ وسى قاسيەتىن ۇناتپايمىن.
سوسىن مەن قازاقتاردىڭ قوناقجايلىلىعىن جاقسى كورەمىن. ەگەر ءبىر ادام وزگە ءبىر قازاقتىڭ ۇيىنە بارسا، ولار كوپ تاماق ىستەپ، جاقسى قارسى الادى. امەريكادا ادامدار ونداي ەمەس. ارينە، مەندە قازاقتىڭ قوناقجاي قاسيەتى بار. بىزدە ەگەر ادام 20 ساعات كولىكپەن جول ءجۇرىپ كەلسە، ولارعا تەك 1 كۇن قونۋعا عانا رۇقسات ەتەدى. ال قازاقتار ءبىر-ءبىرىنىڭ ۇيىندە 1 اي، 2 اي جاتا بەرەدى عوي. امەريكالىقتار مۇلدە ونداي ەمەس.
- ءسىز تۋرالى العاش ەستىگەنىمدە، ەڭ ءبىرىنشى اتى-جونىڭىزگە تاڭىرقادىم. وزىڭىزگە ماعىناسى تەرەڭ، تازا قازاقشا ات تاڭداپ الىپسىز. نەگە ءدال وسى ايبالا قۇدايبەرگەن قىزى ەسىمىن تاڭدادىڭىز؟
- ايبالا دەگەن ەسىم ماعان ۇنايدى. اجەم مەنى moon girl دەپ ەركەلەتەدى. ۇنەمى «سەن اي قىزىسىڭ» دەپ وتىرادى. سول ءۇشىن مەن دە قازاقشا اتىمدى ايبالا دەپ قويدىم. قۇدايبەرگەن قىزى دەگەن تەكتى دە جاقسى كورەمىن. ويتكەنى قۇدايبەرگەن دەگەن ات قازاق داستۇرىنە وتە جاقىن. الەۋمەتتىك جەلىدە كوپ ادام تەگىمدى «ديماش قۇدايبەرگەنگە قاتىسى بار ما؟» دەپ سۇراپ جاتادى. ءبىراق بۇل تەكتىڭ وعان ەش قاتىسى جوق. مەن وزىمە قۇدايبەرگەن قىزى دەگەن تەكتى تاڭداپ العاندا ديماش تۋرالى بىلگەن جوقپىن.
- ءبىر سوزىڭىزدە قازاقستانعا كەلگىڭىز كەلەتىنىن ايتىپ قالدىڭىز. الداعى ۋاقىتتا ەلىمىزگە ساپارلاۋ جوسپارىڭىزدا بار ما؟
- قازىر ءبىر جوسپارىم بار. الدىمەن رەسەيگە بارامىن. مەنى وندا ءبىر شوۋعا شاقىردى. شوۋ ۇيىمداستىرۋشىلارىنان «قازاقستانعا بارا الامىن با؟» دەپ سۇرادىم. ولار «مۇمكىن» دەدى. قازاقستاندا ءبىرىنشى الماتىعا بارامىن، ويتكەنى وندا كوپ دوستارىم بار. ەكىنشى شىمكەنتكە، ءۇشىنشى قىزىلوردا جانە ءتورتىنشى استاناعا بارۋىم مۇمكىن. ءبىراق امەريكادان قازاقستانعا ۇشىپ بارۋ اسا قىمبات. كوپ ادام امەريكادا كوپ اقشا بار، ولار باي، قالاعان جەرىنە بارا الادى دەپ ويلايدى. ءبىراق، شىندىعىنا ولاي ەمەس. ءبىراق اقشا مەن ۋاقىت تاپقان بويدا، بىردەن قازاقستانعا جول تارتامىن.
اۆتور
ارۋجان ماحمۋت
