التىننىڭ قىمباتتاۋى قازاقستاننىڭ قارجىلىق «قاۋىپسىزدىك جاستىعىن» ۇلعايتتى

ۇلتتىق بانكتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا، تامىزدا التىن اكتيۆتەرىنىڭ قۇنى 48,17 ميلليارد دوللاردان 55,8 ميلليارد دوللارعا دەيىن كوتەرىلدى. ءبىر ايدا ءوسىم 7,62 ميلليارد دوللار نەمەسە 15,8 پايىز بولدى. ال شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى اكتيۆتەر كەرىسىنشە 15,15 ميلليارد دوللاردان 14,78 ميلليارد دوللارعا دەيىن قىسقارىپ، 377 ميلليون دوللارعا ازايدى.

دەمەك، حالىقارالىق رەزەرۆتىڭ تامىزداعى 7,25 ميلليارد دوللارعا ءوسۋىن تۇگەلگە جۋىق التىن اكتيۆتەرىنىڭ ۇلعايۋى قامتاماسىز ەتكەن. رەزەرۆتىڭ دوللارعا شاققانداعى باعاسى التىننىڭ نارىقتاعى قۇنى وسكەن كەزدە اۆتوماتتى تۇردە ارتىپ وتىر. تامىزدا الەمدىك نارىقتا التىننىڭ ءبىر گرامى شامامەن 130 دوللاردان 145 دوللارعا دەيىن قىمباتتاپ، ءبىر ايدا 11,2 پايىز وسكەن بولاتىن.

بۇل ءۇردىستىڭ نەگىزى بۇعان دەيىن قالانعان. قازاقستان بىرنەشە جىل بويى التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆىندەگى التىننىڭ ۇلەسىن جوعارى ۇستاپ، وتاندىق وندىرۋشىلەردەن التىن ساتىپ الىپ كەلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ۇلتتىق بانكتىڭ التىن قورى ءىرى كولەمگە جەتتى. World Gold Council دەرەگى بويىنشا، ماۋسىم ايىنىڭ سوڭىندا قازاقستان ۇلتتىق بانكىنىڭ التىن قورى 361 توننا بولعان. التىن سول كەزدە ۇلتتىق بانكتىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرىنىڭ شامامەن 78 پايىزىن الىپ تۇردى. ەندى الەمدىك نارىقتا التىن قىمباتتاعان سايىن سول قوردىڭ بالانستىق قۇنى دا ءوسىپ وتىر.

مۇنىڭ ناتيجەسى ەلدىڭ سىرتقى قارجىلىق قورعانىسىندا انىق كورىنەدى. ۇلتتىق بانكتىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى عانا ەمەس، ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرى دە جوعارى دەڭگەيدە تۇر. تامىز سوڭىندا ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرى 68,24 ميلليارد دوللارعا جەتىپ، ءبىر ايدا 2,12 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 3,2 پايىز ءوستى. حالىقارالىق رەزەرۆتەر مەن ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرىن بىرگە ەسەپتەگەندە، قازاقستاننىڭ سىرتقى قارجىلىق اكتيۆتەرى شامامەن 138,8 ميلليارد دوللارعا جەتتى.

حالىقارالىق رەزەرۆتىڭ ۇلعايۋى حالىققا نە بەرەدى؟

بۇل كولەم ەل ءۇشىن ماڭىزدى بۋفەر سانالادى. ۇلتتىق بانك حالىقارالىق رەزەرۆتەردى، قاجەت بولسا، تولەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعىن جابۋعا، ۆاليۋتا نارىعىنا ىقپال ەتۋگە، ۇلتتىق ۆاليۋتاعا دەگەن سەنىمدى قولداۋعا پايدالانۋعا بولاتىن جوعارى ءوتىمدى سىرتقى اكتيۆتەر رەتىندە ۇستايتىنىن اشىق جازعان.

رەزەرۆتىڭ ۇلعايۋى قازاقستاننىڭ سىرتقى كۇيزەلىستەرگە توتەپ بەرۋ مۇمكىندىگىن كۇشەيتەدى. مۇناي باعاسى تومەندەپ، ەكسپورت ءتۇسىمى قىسقارسا، سىرتقى قارجى نارىقتارىنداعى جاعداي قۇبىلىپ، يمپورت تولەمدەرى وسسە، قوماقتى رەزەرۆ مانيەۆر جاساۋ مۇمكىندىگىن ارتتىرادى. حالىقارالىق رەزەرۆتەر قازاقستاننىڭ ەگەمەن كرەديتتىك رەيتينگىن باعالاعان كەزدە دە وسى كورسەتكىشكە ءمان بەرەدى. Fitch Ratings قازاقستاننىڭ «BBB» رەيتينگىن راستاعاندا حالىقارالىق رەزەرۆتەردىڭ قوماقتى كولەمىن ەلدىڭ كۇشتى جاعى رەتىندە اتاعان بولاتىن.

ءبىراق رەزەرۆتىڭ بۇگىنگى كورىنىسى «قازاقستاننىڭ قولىنا قوسىمشا 7 ميلليارد دوللار ءتۇستى» دەگەن ءسوز ەمەس. تامىزداعى ءوسىمنىڭ نەگىزگى بولىگى - قايتا باعالاۋ اسەرى. التىن قىمباتتاعان كەزدە رەزەرۆ كوبەيەدى، ءبىراق التىن باعاسى تومەندەسە، وسى ءوسىمنىڭ ءبىر بولىگى كەرى قايتۋى مۇمكىن.

باسقاشا ايتساق، قازاقستاننىڭ سوڭعى جىلدارى التىن جيناۋ ساياساتى ءدال قازىر تيىمدىلىگىن كورسەتىپ وتىر. 2025 -جىلدىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بانكتىڭ التىن- ۆاليۋتا رەزەرۆتەرى 65,4 ميلليارد دوللارعا جەتىپ، ءبىر جىلدا 19,6 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 42,8 پايىز وسكەن. ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرىمەن بىرگە ەلدىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرى 129,3 ميلليارد دوللارعا جەتكەن ەدى. 2026-جىلى بۇل ءۇردىس جالعاستى.

الايدا رەزەرۆتىڭ جالپى كولەمى ءوسىپ جاتقانىمەن، ونىڭ قۇرامىندا التىننىڭ سالماعى بۇرىنعىدان دا جوعارى بولا ءتۇستى. ويتكەنى رەزەرۆتەگى ۆاليۋتا اكتيۆتەرى جىل باسىنان بەرى 18,7 پايىزعا قىسقارعان.

ۇلتتىق بانك بۇعان دەيىن رەزەرۆتەردەگى التىن ۇلەسىن تومەندەتىپ، التىننىڭ ءبىر بولىگىن نارىققا ساتاتىنىن دا حابارلاعان. سوعان قاراماستان التىن باعاسىنىڭ جوعارى بولۋى قازاقستاننىڭ رەزەرۆ كورسەتكىشىنە كۇشتى وڭ اسەر بەرىپ وتىر. ءبىراق «قاۋىپسىزدىك جاستىعىنىڭ» ءبىر بولىگى التىن باعاسىنا تاۋەلدى دەگەن ءسوز. ويتكەنى التىننىڭ قىمباتتاۋى رەزەرۆتى ءبىر كۇندە ۇلعايتا الادى. ال التىن كۇرت ارزانداسا، رەزەرۆتىڭ دوللارمەن ەسەپتەگەندەگى كولەمى ءدال سونداي جىلدامدىقپەن تومەندەۋى مۇمكىن.

ايتا كەتەيىك، التىن ساتىپ الىپ جاتقان تەك ءبىز ەمەس. قىتايدىڭ ورتالىق بانكى وسىمەن 22 اي قاتارىنان التىن قورىن ۇلعايتىپ وتىر.

تامىزداعى ساتىپ الۋ كولەمى 2023-جىلعى قازانداعى كورسەتكىشكە جاقىندادى. ول كەزدە قىتاي حالىق بانكى التىن قورىن ءبىر ايدا 740 مىڭ ۋنتسياعا ارتتىرعان ەدى.

سونىمەن قاتار قىتايدىڭ ۆاليۋتالىق رەزەرۆتەرى دە ءوستى. تامىز ايىنىڭ سوڭىندا ەلدىڭ ۆاليۋتا قورى الدىڭعى ايمەن سالىستىرعاندا 19,5 ميلليارد دوللارعا ۇلعايىپ، 3,4383 تريلليون دوللارعا جەتتى. وسىلايشا، كورسەتكىش ەكىنشى اي قاتارىنان ءوسىپ وتىر.

ۇلتتىق قوردىڭ جاعدايى

ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرى تامىزدا 68,24 ميلليارد دوللارعا جەتتى. شىلدەدە بۇل كورسەتكىش 66,12 ميلليارد دوللار بولعان. ءبىر ايدا قور اكتيۆتەرى 2,12 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 3,2 پايىز ءوستى دەگەن ءسوز. جىل باسىندا ۇلتتىق قوردىڭ ۆاليۋتالىق اكتيۆتەرى 63,89 ميلليارد دوللار بولعان. وسىلايشا سەگىز ايدا اكتيۆتەر 4,35 ميلليارد دوللارعا نەمەسە 6,8 پايىز ارتقان.

قور اكتيۆتەرىنىڭ وسۋىمەن قاتار، ودان بيۋجەتكە قاراجات الۋ جالعاسىپ وتىر. قاڭتار-تامىزدا ۇلتتىق قوردان 2,53 تريلليون تەڭگە ترانسفەرت ءبولىندى. اسىرەسە ماۋسىم جانە شىلدە ايلارىندا 460 ميلليارد تەڭگەدەن الىنسا، تامىزدا 208 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى.

ۇلتتىق قوردان ۆاليۋتالىق ساتۋ كولەمى دە اي سايىن قۇبىلىپ وتىرعان. قاڭتاردا 350 ميلليون دوللار، اقپاندا 400 ميلليون، ناۋرىزدا 400 ميلليون، ساۋىردە 300 ميلليون، مامىردا 500 ميلليون، ماۋسىمدا 660 ميلليون، شىلدەدە 700 ميلليون، تامىزدا 200 ميلليون دوللار ساتىلدى. سەگىز ايدا جالپى 3,51 ميلليارد دوللار ساتىلعان. 2026-جىلدىڭ ەكىنشى توقسانىندا قوردىڭ ينۆەستيتسيالىق تابىسى 2,92 ميلليارد دوللار بولدى.

1-تامىزداعى جاعداي بويىنشا زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ بانكتەردەگى دەپوزيتتەرى ءبىر ايدا ءوسىپ، جالپى كولەمى 50 تريلليون تەڭگەگە جۋىقتادى.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتەگىنىڭ مالىمەتىنشە، زاڭدى تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى ءبىر ايدا 1,8 پايىز ءوسىپ، 22,5 تريلليون تەڭگەگە، ال جەكە تۇلعالاردىڭ دەپوزيتتەرى 1,3 پايىز ارتىپ، 28,4 تريلليون تەڭگەگە جەتتى.

ۇلتتىق ۆاليۋتاداعى دەپوزيتتەر كولەمى دە ۇلعايعان. ءبىر ايدا تەڭگەدەگى دەپوزيتتەر 2,3 پايىز ءوسىپ، 41,2 تريلليون تەڭگە بولدى. ال شەتەل ۆاليۋتاسىنداعى دەپوزيتتەر 1,5 پايىز ازايىپ، 9,7 تريلليون تەڭگەگە دەيىن تومەندەدى. اگەنتتىك مۇنى، باسقا فاكتورلارمەن قاتار، تەڭگەنىڭ ا ق ش دوللارىنا قاتىستى 1,5 پايىزعا نىعايۋى اياسىنداعى قايتا باعالاۋمەن تۇسىندىرەدى.