الەمدە قانشا تاۋەلسىز مەملەكەت بار؟

الەم قانشالىقتى ءارتۇرلى بولسا، ونى سانمەن ولشەۋ، سانعا سىيدىرۋ سونشالىقتى كۇردەلى. ۇلت، حالىق، مەملەكەت ۇعىمدارى ءبىر-بىرىمەن قابىسا بەرمەيدى. ءبىرى - مادەني ءارى تاريحي قاۋىمداستىق، ەكىنشىسى - حالىقارالىق قۇقىقتىڭ سۋبەكتىسى. وسى ايىرماشىلىقتى تۇسىنبەي، الەم كارتاسىن ۇعىنۋ مۇمكىن ەمەس. قازىر الەمدەگى ۇلتتاردىڭ شامامەن 10 پايىزى عانا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرا العان.

الدىمەن نەگىزگى سۇراقتان باستايىق: الەمدە قانشا تاۋەلسىز مەملەكەت بار؟ ءقازىر حالىقارالىق قاۋىمداستىق مويىنداعان تاۋەلسىز ەلدەردىڭ سانى - 195. ونىڭ 193 ى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ تولىققاندى مۇشەسى. بۇعان قوسا، ب ۇ ۇ-دا باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە ەكى قۇرىلىم بار - ۆاتيكان (قاسيەتتى تاق) جانە پالەستينا. كەي دەرەككوزدەر كوسوۆو نەمەسە تايۆاندى جەكە ەسەپتەۋگە تىرىسادى، الايدا ولاردى مويىنداۋ دەڭگەيى تولىق ەمەس، سوندىقتان حالىقارالىق قۇقىق تۇرعىسىنان «داۋلى اۋماقتار» ساناتىنا جاتادى.

ەندى ۇلتتار مەن حالىقتارعا كەلەيىك. عالىمدار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ باعالاۋى بويىنشا، الەمدە 3 مىڭنان 5 مىڭعا دەيىن ەتنوستىق توپ بار. ناقتى سان جوق، سەبەبى «ۇلت» ۇعىمىنىڭ ءوزى ءار ەلدە ءارقالاي تۇسىندىرىلەدى. ءبىر جەردە ءتىل نەگىزگى ولشەم بولسا، ەكىنشى جەردە ورتاق تاريح نەمەسە ءوزىن-ءوزى تانۋ باستى ءرول اتقارادى. كەيبىر ەتنوستار ميلليونداعان ادامنان تۇرسا، ەندى ءبىرى بىرنەشە مىڭ اداممەن شەكتەلەدى.

قازىر الەمدەگى ۇلتتاردىڭ شامامەن 10 پايىزى عانا تاۋەلسىز مەملەكەت قۇرا العان. قالعان 90 پايىزى باسقا ەلدەردىڭ قۇرامىندا ءومىر سۇرەدى. قازىرگى الەم كارتاسى ۇلتتار پرينتسيپىمەن ەمەس، كوبىنە تاريحي، وتارلىق جانە گەوساياسي كەلىسىمدەر نەگىزىندە قالىپتاستى. افريكاداعى كوپتەگەن مەملەكەتتەردىڭ شەكاراسى ەتنوستىق ەرەكشەلىكتەردى ەسكەرمەي سىزىلعان. تاياۋ شىعىستا دا ءدال وسىنداي جاعداي. ال ەۋروپادا كەرىسىنشە - ۇلت- مەملەكەت قاعيداسى باسىمىراق بولعانىمەن، ول دا تولىق ىسكە استى دەۋ قيىن.

قورىتىندىسىندا مىناداي پارادوكس پايدا بولادى: الەمدە بار بولعانى ەكى جۇزگە جۋىق مەملەكەت بار، ءبىراق بىرنەشە مىڭ حالىق سول مەملەكەتتەردىڭ ىشىندە ءوز بولمىسىن ساقتاپ، كەيدە تانىلۋعا، كەيدە دەربەستىككە ۇمتىلىپ ءومىر ءسۇرىپ جاتىر.