نەپال مەن تيبەتتەگى الاپات تاسقىن: جۇزدەگەن ادام قازا تاۋىپ، مىڭنان استامى ءىز-ءتۇزسىز جوعالدى

قۇتقارۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتقاندىقتان، قازا تاپقاندار مەن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار سانى جونىندەگى دەرەكتەر ءالى دە ناقتىلانىپ جاتىر.

نەپالدا 165 ادامنىڭ ءمايىتى تابىلدى

نەپالدىڭ تابيعي اپاتتار قاۋپىن ازايتۋ جانە باسقارۋ جونىندەگى ۇلتتىق باسقارماسىنىڭ 27-تامىزدا جاريالاعان مالىمەتىنە سايكەس، ەلدىڭ سولتۇستىگىندەگى الاپات تاسقىننان كەيىن 165 ادامنىڭ ءمايىتى تابىلعان. تاعى 826 ادام ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار قاتارىندا.

تاسقىن ەلدى مەكەندەردى باسىپ، ۇيلەردى، جولدار مەن كوپىرلەردى، كولىك قۇرالدارى مەن باسقا دا ينفراقۇرىلىم نىساندارىن قيراتىپ كەتتى. تاۋلى ايماقتاعى جولداردىڭ بۇزىلۋى مەن بايلانىستىڭ ءۇزىلۋى قۇتقارۋ جۇمىستارىن قيىنداتىپ وتىر.

بەينەباقىلاۋ كامەرالارىنا تۇسكەن كادرلاردا اپاتتىڭ قانشالىقتى جىلدام وربىگەنى بايقالادى. سۋ، تاس جانە لاي ارالاسقان الىپ اعىن عيماراتتار مەن كولىكتەردى شايىپ كەتپەس بۇرىن ادامداردىڭ قاۋىپسىز جەرگە قاراي قاشىپ بارا جاتقانى كورىنەدى.

تيبەتتە 3 ادام قازا تاۋىپ، 558 ادام جوعالعان

قىتايدىڭ CCTV تەلەارناسىنىڭ مالىمەتىنشە، اپات قىتايدىڭ تيبەت اۆتونوميالىق اۋدانىنداعى شيگادزە قالاسىنا قاراستى جيلۋن ۋەزىنىڭ جيلۋن شەكارالىق وتكىزۋ بەكەتىنە دە اۋىر زارداپ اكەلدى.

27-تامىز كۇنى بەيجىڭ ۋاقىتىمەن ساعات 08:00-دەگى الدىن الا دەرەك بويىنشا، قۇتقارۋشىلار رەسو اۋىلىنىڭ ەكى تۇرعىنىن امان الىپ شىققان. ءۇش ادامنىڭ قازا تاپقانى انىقتالىپ، 558 ادام ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار تىزىمىنە ەنگىزىلدى. ولاردىڭ 298 ى - قىتاي ازاماتتى.

قىتاي بيلىگى تابيعي اپات سالدارىن جويۋ بويىنشا ءبىرىنشى دەڭگەيدەگى توتەنشە ارەكەت ەتۋ رەجيمىن ىسكە قوسىپ، وقيعا ورنىندا جەدەل شتاب قۇردى.

قىتاي ءتوراعاسى شي جينپيڭ ءىز-ءتۇزسىز جوعالعانداردى بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانا وتىرىپ ىزدەستىرۋدى، قاۋىپ تونگەن اۋماقتاعى تۇرعىنداردى قاۋىپسىز جەرگە كوشىرۋدى جانە زارداپ شەككەندەرگە جەدەل مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدى تاپسىردى.

ول ادام شىعىنىن بارىنشا ازايتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتىپ، مونيتورينگ پەن ەرتە ەسكەرتۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋگە جانە قايتالاما تابيعي اپاتتاردىڭ الدىن الۋعا شاقىردى.

قحر مەملەكەتتىك كەڭەسىنىڭ پرەمەرى لي چياڭ دا زارداپ شەككەندەر مەن جوعالعاندار سانىن جەدەل انىقتاپ، قۇتقارۋ جۇمىستارىن بارىنشا كۇشەيتۋ جونىندە تاپسىرما بەردى.

اپاتقا نە سەبەپ بولدى؟

اپاتتىڭ ناقتى سەبەبى جونىندەگى زەرتتەۋ ءالى اياقتالعان جوق.

العاشقى ساعاتتاردا گەرمانيانىڭ گەوعىلىمدار ورتالىعى وسى اۋدان ماڭىندا ماگنيتۋداسى 4,4 بولاتىن سەيسميكالىق ءدۇمپۋ تىركەلگەنىن حابارلاعان. وسىعان بايلانىستى جەر سىلكىنىسى مۇزدىقتىڭ وپىرىلۋىنا نەمەسە كوشكىنگە تۇرتكى بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام ايتىلدى.

الايدا كەيىنگى عىلىمي باعالاۋلار اپاتتىڭ باسقا ىقتيمال مەحانيزمىن كورسەتتى.

The New York Times كەلتىرگەن گەولوگتار مەن گلياتسيولوگتاردىڭ الدىن الا باعالاۋىنشا، شامامەن 5 مىڭ مەتر بيىكتىكتەگى مۇزدىقتان ەنى 800 مەترگە جۋىق الىپ مۇز ماسساسى ءبولىنىپ، بىرنەشە مىڭ مەتر تومەندەگى وزەن اڭعارىنا قۇلاعان بولۋى مۇمكىن.

عالىمداردىڭ ەسەبىنشە، ونىڭ جەرگە سوعىلۋىنان پايدا بولعان سەيسميكالىق اسەر ماگنيتۋداسى 5,2 جەر سىلكىنىسىنە پارا-پار بولعان. قۇلاعان مۇز ماسساسى سوققى كەزىندە ۇساقتالىپ، سۋ، مۇز جانە تاۋ جىنىستارىنان تۇراتىن اسا جىلدام اعىنعا اينالىپ، ءوز جولىنداعى نىسانداردى قيراتىپ كەتكەن بولۋى ىقتيمال.

كەيىنگى زەرتتەۋلەردە باستاپقىدا جەر سىلكىنىسى رەتىندە تىركەلگەن سەيسميكالىق سيگنالدىڭ ءوزى مۇز بەن تاۋ جىنىستارىنىڭ وراسان زور ماسساسىنىڭ قۇلاۋىنان پايدا بولۋى مۇمكىن ەكەنى دە ايتىلدى.

سوندىقتان قازىرگى كەزەڭدە جەر سىلكىنىسىن اپاتتىڭ باستاپقى سەبەبى دەپ ءبىرجاقتى ايتۋعا نەگىز جوق.

عالىمدار سپۋتنيكتىك سۋرەتتەردى، وزەن اعىسى مەن مەتەورولوگيالىق دەرەكتەردى زەرتتەپ، اپاتتىڭ قالاي وربىگەنىن قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسىپ جاتىر.

كليماتتىڭ وزگەرۋى قانشالىقتى اسەر ەتتى؟

عالىمدار گيندۋكۋش- گيمالاي ايماعىنداعى مۇزدىقتاردىڭ جاھاندىق جىلىنۋ سالدارىنان جىلدام ەرىپ جاتقانىن بىرنەشە جىلدان بەرى ەسكەرتىپ كەلەدى.

مۇزدىقتاردىڭ شەگىنۋى بيىك تاۋلى ايماقتارداعى مۇزدىق كولدەرىنىڭ تاسۋى، مۇز بەن تاۋ جىنىستارىنىڭ وپىرىلۋى جانە سەل سەكىلدى تابيعي قاۋىپتەردىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن.

دەگەنمەن ماماندار كليماتتىڭ وزگەرۋى ءدال وسى اپاتتىڭ تۋىنداۋىنا قانشالىقتى اسەر ەتكەنىن قازىردەن انىقتاۋ ەرتە ەكەنىن اتاپ وتەدى. بۇل ءۇشىن قوسىمشا زەرتتەۋلەر قاجەت.

گيمالاي تاۋلارىنىڭ گەولوگيالىق ەرەكشەلىكتەرىنە بايلانىستى بۇل وڭىردە كوشكىن مەن سۋ تاسقىنى قاۋپى ونسىز دا جوعارى. نەپالدا ماۋسىمنان قىركۇيەككە دەيىن سوزىلاتىن مۋسسوندىق جاڭبىر كەزەڭىندە مۇنداي تابيعي اپاتتاردىڭ قاۋپى ايتارلىقتاي ارتادى.

جۇزدەگەن شەتەلدىك تۋريست ءىز-ءتۇزسىز جوعالعان

اپات بولعان ايماق شالعاي تاۋلى جەردە ورنالاسقانىنا قاراماستان، ول حالىقارالىق تۋريزم مەن ءدىني قاجىلىقتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى سانالادى.

BBC جاريالاعان نەپالدىڭ تۋريزم سالاسىنداعى رەسمي دەرەكتەرىنە سايكەس، اپاتتان كەيىن جۇزدەگەن تۋريستپەن بايلانىس ۇزىلگەن. العاشقى مالىمەتتەردىڭ بىرىندە 403 تۋريستىڭ جوعالعانى، ولاردىڭ 341 ىنىڭ شەتەل ازاماتى ەكەنى حابارلاندى.

ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار اراسىندا ءۇندىستان، ا ق ش، اۆستراليا، ۇلى بريتانيا، كانادا، مالايزيا جانە باسقا دا ەلدەردىڭ ازاماتتارى بار.

ولاردىڭ ءبىر بولىگى تيبەتتەگى كايلاش تاۋىنا قاجىلىق ساپارمەن بارا جاتقان.

كايلاش تاۋى يندۋيزم مەن بۋدديزمدى قوسا العاندا، بىرنەشە ءدىن وكىلدەرى قاسيەتتى سانايتىن ورىنداردىڭ ءبىرى. جىل سايىن كوپتەگەن قاجى وعان نەپال ارقىلى تيبەتكە وتەتىن باعىتپەن بارادى.

تاسقىن اۆتوموبيل جولدارىن قيراتىپ، تەلەكوممۋنيكاتسيا جەلىلەرىنىڭ جۇمىسىن بۇزعاندىقتان، كوپتەگەن تۋريست پەن جەرگىلىكتى تۇرعىن سىرتقى الەممەن بايلانىسىن جوعالتقان.

سوندىقتان بيلىك ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار تىزىمىنە ەنگىزىلگەن ادامداردىڭ بارلىعى قازا تاپتى دەگەندى بىلدىرمەيتىنىن ەسكەرتەدى. بايلانىس قالپىنا كەلىپ، قۇتقارۋ جانە ىزدەستىرۋ جۇمىستارى جالعاسقان سايىن بۇل كورسەتكىشتەر وزگەرۋى مۇمكىن.

ىزدەستىرۋ- قۇتقارۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر

قىتاي مەن نەپال بيلىگى اپات ايماعىندا اۋقىمدى ىزدەستىرۋ-قۇتقارۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. الايدا تاۋلى جەر بەدەرى، بۇزىلعان جولدار، جوعارى سۋ دەڭگەيى مەن بايلانىستىڭ ءۇزىلۋى كەيبىر اۋداندارعا جەتۋدى قيىنداتىپ وتىر.

قازىرگى ۋاقىتتا نەگىزگى مىندەت - جوعالعان ادامداردى ىزدەۋ، زارداپ شەككەندەردى ەۆاكۋاتسيالاۋ، جارالانعاندارعا مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جانە قايتالاما كوشكىندەر مەن سۋ تاسقىنى قاۋپىن باقىلاۋ.

اپاتتىڭ ناقتى سەبەبىن انىقتاۋ بويىنشا عىلىمي زەرتتەۋلەر دە جالعاسىپ جاتىر. مامانداردىڭ پىكىرىنشە، سپۋتنيكتىك باقىلاۋ دەرەكتەرى مەن جەرگىلىكتى مەتەورولوگيالىق جانە گيدرولوگيالىق مالىمەتتەر وقيعانىڭ تولىق مەحانيزمىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازا تاپقاندار مەن ءىز-ءتۇزسىز جوعالعاندار تۋرالى مالىمەتتەر ىزدەستىرۋ جۇمىستارى مەن بايلانىس جۇيەلەرى قالپىنا كەلگەن سايىن ءالى دە وزگەرۋى مۇمكىن.

اۆتور

مۇقتار مۇرات