الەمدە جىل سايىن پەستيتسيدتەن ۋلانۋدىڭ 400 ميلليوننان استام جاعدايى تىركەلەدى
الەمدە جىل سايىن فەرمەرلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىسشىلارىنىڭ پەستيتسيدتەن ابايسىزدا ۋلانۋىنا بايلانىستى 402-433 ميلليون جاعداي بولۋى مۇمكىن.
زەرتتەۋ اۆتورلارىنىڭ ەسەبىنشە، بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىندا ەڭبەك ەتەتىن ادامداردىڭ شامامەن 46 پايىزىنا تەڭ، دەپ حابارلايدى turkystan.kz ەuronews.com-عا سىلتەمە جاساپ.
عالىمدار 2006-2023 -جىلدار ارالىعىندا جاريالانعان 214 عىلىمي ەڭبەكتى جانە دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتتەرىن سارالاعان. زەرتتەۋ 139 ەلدى قامتىدى. ونىڭ ناتيجەسى Frontiers in Public Health جۋرنالىندا جاريالاندى.
قاراستىرىلعان ەڭبەكتەر مەن رەسمي دەرەككوزدەردە پەستيتسيدتەن ۋلانۋدىڭ جىلىنا شامامەن 370 مىڭ جاعدايى كورسەتىلگەن. سونىڭ 9182 ءسى ادام ولىمىمەن اياقتالعان. الايدا زارداپ شەككەندەردىڭ كوبى دارىگەرگە جۇگىنبەيدى، ال كەيبىر ەلدەردە مۇنداي وقيعالار تولىق ەسەپكە الىنبايدى. وسىنى ەسكەرگەن زەرتتەۋشىلەر ناقتى كورسەتكىش الدەقايدا جوعارى دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن.
ولاردىڭ ەسەبىنشە، الەمدە جىل سايىن پەستيتسيدتەن ابايسىزدا ۋلانۋدىڭ 402-433 ميلليون جاعدايى كەزدەسەدى. شامامەن 11 مىڭ ادام قايتىس بولادى. الەمدەگى فەرمەرلەر مەن اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىسشىلارىنىڭ جالپى سانى 934 ميلليونعا جۋىق.
پەستيتسيدتەن ۋلانۋ جاعدايلارىنىڭ ەڭ كوبى وڭتۇستىك ازيادا تىركەلەدى: جىلىنا شامامەن 214 ميلليون. وڭتۇستىك-شىعىس ازيادا 61 ميلليونعا جۋىق، ال شىعىس افريكادا 49 ميلليوننان استام جاعداي بولۋى مۇمكىن.
جەكەلەگەن ەلدەر اراسىندا ەڭ جوعارى كورسەتكىش بۋركينا- فاسودا تىركەلگەن. مۇندا فەرمەرلەردىڭ 83,8 پايىزىندا ءبىر جىل ىشىندە پەستيتسيدتەن ۋلانۋ بەلگىلەرى بايقالۋى مۇمكىن. ءۇندىستاندا بۇل كورسەتكىش - 73,6، تانزانيادا - 70,8، ال نيگەريادا - 69 پايىز.
ەۋروپا - 1990 -جىلدان بەرى پەستيتسيد قولدانۋ كولەمى ازايعان جالعىز ءىرى ايماق. وسى كەزەڭدە قۇرلىقتاعى تۇتىنۋ شامامەن 5 پايىزعا تومەندەگەن. سوعان قاراماستان وڭتۇستىك ەۋروپادا جىل سايىن 1,5 ميلليوننان استام ۋلانۋ جاعدايى بولۋى ىقتيمال.
حالىقارالىق باستامالار مەن شەكتەۋلەرگە قاراماستان، الەمدە پەستيتسيد قولدانۋ كولەمى ءوسىپ كەلەدى. 1990-جىلى اۋىل شارۋاشىلىعىندا شامامەن 1,8 ميلليون توننا پەستيتسيد پايدالانىلسا، 2023-جىلى بۇل كورسەتكىش 3,8 ميلليون تونناعا جەتكەن.
فەرمەرلەر پەستيتسيدتى ارالاستىرۋ، ەگىستىككە شاشۋ نەمەسە حيميالىق زاتتار قولدانىلعان القاپتا جۇمىس ىستەۋ كەزىندە ۋلانادى. قورعانىش كيىمى مەن ارنايى جابدىعى جوق شاعىن شارۋاشىلىقتاردىڭ جۇمىسشىلارىنا تونەتىن ءقاۋىپ جوعارى. مەديتسينالىق كومەككە قول جەتكىزۋ قيىن ەلدەردە ۋلانۋ جاعدايلارىنىڭ ەداۋىر بولىگى رەسمي ەسەپكە ەنبەي قالادى.
زەرتتەۋ اۆتورلارى اسا قاۋىپتى پەستيتسيدتەردى بىرتىندەپ قولدانىستان شىعارۋدى، فەرمەرلەردى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنا ۇيرەتۋدى جانە جۇمىس بەرۋشىلەردى قىزمەتكەرلەردى قورعانىش قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتەۋدى ۇسىنادى. ب ۇ ۇ قاۋىپسىز قولدانۋ مۇمكىن بولماعان جاعدايدا اسا قاۋىپتى پەستيتسيدتەردەن 2035-جىلعا دەيىن باس تارتۋدى كوزدەپ وتىر.
زەرتتەۋدە قازاقستانعا قاتىستى جەكە ەسەپ بەرىلمەگەن. ورتالىق ازيا ەلدەرىندەگى ادام ولىمىنە اكەلمەگەن ۋلانۋ جاعدايلارى جونىندە دە جەتكىلىكتى مالىمەت تابىلماعان. سوندىقتان الەمدىك 46 پايىزدىق كورسەتكىشتى قازاقستانداعى فەرمەرلەرگە تىكەلەي قولدانۋعا بولمايدى.
اۆتورلار 402-433 ميلليون دەگەن ساننىڭ رەسمي تىركەلگەن دەرەك ەمەس، قولدا بار مالىمەتتەرگە سۇيەنىپ جاسالعان ەسەپ ەكەنىن ەسكەرتەدى. كەيبىر زەرتتەۋلەر شاعىن توپتاردى عانا قامتىعان جانە دارىگەردىڭ قورىتىندىسىنا ەمەس، ساۋالناماعا قاتىسۋشىلار ايتقان بەلگىلەرگە نەگىزدەلگەن. ءبىر ادام ءبىر جىل ىشىندە بىرنەشە رەت ۋلانىپ، بىرنەشە جاعداي رەتىندە ەسەپكە الىنۋى دا مۇمكىن.
سوعان قاراماستان زەرتتەۋ پەستيتسيدتەن ۋلانۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرلەرىنىڭ دەنساۋلىعىنا تونگەن ۇلكەن قاۋىپ ەكەنىن كورسەتەدى.
