اڭشىلىقتان اسىل تۇقىمعا دەيىن: قازاق تازىسىن قالاي تانيمىز

تاجىريبەلى تازى 4 ميلليون تۇرادى

تازىنى سىرت كەلبەتىنە قاراپ بىردەن تانۋعا بولادى. ونىڭ ۇزىن اياعى، سىمباتتى دەنەسى، وزىنە ءتان ءبىتىمى مەن ءجۇرىسى كوزگە بىردەن تۇسەدى. الايدا ونىڭ شىنايى قاسيەتى دالاداعى قابىلەتىنەن تانىلادى.

اقمولا وبلىسى ارايلى اۋىلىنىڭ اڭشىسى ايان دوسىمانوۆ 15 جىلدان بەرى تازى ۇستاپ كەلەدى. قازىر التى ءيتى بار، باسىم بولىگىن اڭشىلىققا پايدالانادى. ونىڭ ايتۋىنشا، تازىنىڭ قاسيەتىن باعالاۋدا تاجىريبە ماڭىزدى.

- تازىنى تاڭداعاندا، ەڭ الدىمەن ونىڭ شاپشاڭدىعىنا قارايمىز. كەۋدە قۋىسىنا، قۇلاعىنا ءمان بەرەمىز. كۇشىكتى ءۇش- ءتورت ايلىعىنان باستاپ جۇگىرۋگە ۇيرەتەدى. كەيىن ول تاجىريبەلى تازىلارمەن بىرگە اڭشىلىققا شىعىپ، ماشىقتانادى،-دەدى ول.

اڭشىنىڭ سوزىنشە، تازىنىڭ الەۋەتى كەڭ دالادا انىق كورىنەدى. جۇيرىكتىگى، توزىمدىلىگى مەن اڭشىلىققا بەيىمدىلىگى ونىڭ قۇنىن دا ايقىندايدى. ماسەلەن، تۇقىمدىق قاسيەتى جوعارى، جاقسى ۇيرەتىلگەن تازىنىڭ باعاسى 4 ميلليون تەڭگەگە دەيىن جەتۋى مۇمكىن.

ناعىز تازىنىڭ باستى بەلگىسى قانداي؟

قازاقستان كينولوگتار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى باۋىرجان سەرىكقالي كاسىبي كينولوگيادا ءيتتىڭ تۇقىمىن انىقتاۋدىڭ باستى ولشەمى - ونىڭ شىعۋ تەگى ەكەنىن ايتادى.

- سىرت كەلبەتىنە قاراپ ءيتتىڭ تۇقىم ستاندارتىنا قانشالىقتى سايكەس كەلەتىنىن باعالاۋعا بولادى. ءبىراق تەكتى ەكەنىن تەك ەكستەرەرىنە قاراپ انىقتاۋ مۇمكىن ەمەس. كاسىبي كينولوگيادا نەگىزگى ولشەم - ءيتتىڭ شىعۋ تەگى، اتا-تەگى تۋرالى مالىمەتتەر. ول اسىلداندىرۋ ەسەبى مەن تۇقىمدىق كىتاپقا تىركەلۋى ارقىلى راستالادى، - دەدى باۋىرجان سەرىكقالي.

الايدا اتا-تەگىنىڭ قۇجاتپەن راستالۋىنىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز. تازى دەنە ءبىتىمى، قوزعالىسى، وزىنە ءتان بەلگىلەرى مەن مىنەز- قۇلقى بويىنشا تۇقىم ستاندارتىنا ساي بولۋى كەرەك. بۇعان قوسا ونىڭ جۇمىس قابىلەتى ەسكەرىلەدى. ويتكەنى تازىنىڭ تابيعي بولمىسى اڭشىلىقپەن تىكەلەي بايلانىستى.

وسى تالاپتارعا ساي كەلەتىنىن انىقتاۋ ءۇشىن يت ارنايى ساراپتامادان وتەدى. ماماندار ونىڭ سىرتقى بىتىمىمەن قاتار، قوزعالىسىن، مىنەز- قۇلقىن جانە جۇمىس قاسيەتىن باعالاپ، ناتيجەسىن رەسمي ەسەپكە ەنگىزەدى.

تىركەۋ قالاي جۇرگىزىلەدى؟

بۇل جۇمىس ەڭ الدىمەن ءيتتى سايكەستەندىرۋدەن باستالادى. ماماندار ميكروچيپ نەمەسە تاڭباسى ارقىلى ونىڭ يەسى تۋرالى مالىمەتتەردى تەكسەرەدى. ەگەر مۇنداي بەلگى بولماسا، يتكە ميكروچيپ سالىنىپ، تىركەۋگە الىنادى.

كەلەسى كەزەڭدە تازى اسىلداندىرۋ تالاپتارىنا سايكەستىگى بويىنشا باعالانادى. ارنايى بايقاۋ بارىسىندا ماماندار ونىڭ جالپى تۇرىنە، باس بىتىمىنە، دەنە قۇرىلىسىنا، اياقتارىنا، جۇنىنە، قوزعالىسىنا، تىستەسۋىنە جانە باسقا دا ەرەكشەلىكتەرىنە نازار اۋدارادى.

ساراپتاما ناتيجەسىندە يتكە جازباشا سيپاتتاما جاسالىپ، اسىلداندىرۋ باعاسى بەرىلەدى. بۇل اسىرەسە شىعۋ تەگى قۇجاتپەن راستالماعان تازىلار ءۇشىن ماڭىزدى. سەبەبى وسى باعالاۋ ارقىلى ونىڭ تۇقىم ستاندارتىنا قانشالىقتى ساي كەلەتىنى جانە اسىلداندىرۋ ەسەبىنە ەنگىزىلۋ مۇمكىندىگى انىقتالادى.

تالاپتارعا ساي كەلگەن ءيتتى رەسمي تىركەۋ ءۇشىن ساراپتامالىق باعالاۋ، ميكروچيپ، ەكى جازباشا ساراپتامالىق سيپاتتاما، تىك تۇرعان كەزدەگى فوتوسۋرەتتەرى مەن قاجەتتى قۇجاتتار توپتاماسى راسىمدەلەدى. وسى مالىمەتتەر يت پەن ونىڭ يەسى تۋرالى ەسەپكە الۋ قۇجاتتارىنا ەنگىزىلەدى.

بۇدان سوڭ تالاپقا ساي تازىلار قازاقستان كينولوگتار وداعىنىڭ ءبىرىڭعاي اسىل تۇقىمدى كىتابىنا تىركەلەدى. بۇل ءيتتىڭ تۇقىمدىق مارتەبەسىن رەسمي بەكىتىپ قانا قويماي، ونى جوسپارلى اسىلداندىرۋ جۇمىسىنا پايدالانۋعا جول اشادى.

مۇنداي جۇمىستىڭ ماڭىزى اسىرەسە اۋىلدىق جەرلەردە بۇرىن رەسمي ەسەپكە الىنباعان تازىلاردىڭ كوپتىگىمەن بايلانىستى. ولاردىڭ ءبىرقاتارىنىڭ شىعۋ تەگى تۋرالى مالىمەتتەر جۇيەلى تۇردە ساقتالماعان. سوندىقتان ءقازىر مۇنداي يتتەر انىقتالىپ، سايكەستەندىرىلىپ، ساراپتامادان وتكىزىلەدى.

تازىنى ساقتاۋدىڭ جاڭا كەزەڭى

تازىنى ەسەپكە الۋ جۇيەسى ءبىر كۇندە قالىپتاسقان جوق. ونىڭ تۇقىمدىق بەلگىلەرىن جۇيەلەۋ تاريحى وتكەن عاسىردىڭ باسىنان باستالاتىنىن ايتۋ قاجەت. العاشقى ستاندارت 1925-جىلى قابىلدانىپ، 1932 -جىلى باسپا سوزدە جاريالاندى. الايدا كەيىنگى كەڭەس كەزەڭىندە تازىنىڭ سانى ازايىپ، باقىلاۋسىز بۋدانداستىرۋ تۇقىمنىڭ نەگىزگى قاسيەتتەرىنە كەرى اسەر ەتتى. عالىم ا. سلۋدسكي تازىنى ساقتاپ قالۋ ماسەلەسىن كوتەرگەنىمەن، سول كەزدە جۇيەلى سەلەكتسيالىق جۇمىس جولعا قويىلمادى.

تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن تازىنى ساقتاۋ جانە دامىتۋ جۇمىستارى قايتا جانداندى. 2007-جىلى قازاقستان كينولوگتار وداعى تۇقىمنىڭ قازىرگى زامانعى ستاندارتىن بەكىتىپ، كەيىن وعان ءبىرقاتار تولىقتىرۋلار ەنگىزدى. بۇل تازىنىڭ سىرتقى جانە تۇقىمدىق ەرەكشەلىكتەرىن ناقتىلاپ، اسىلداندىرۋ جۇمىسىن جۇيەلەۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر.

سوڭعى جىلدارى بۇل باعىتتاعى جۇمىس قارقىن الا ءتۇستى. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىنان 2026-جىلدىڭ شىلدەسىنە دەيىن قازاقستان كينولوگتار وداعى الماتى، اقتوبە، ۇزىناعاش، جاركەنت، مەركى، بوزا، اياگوز، سەمەي جانە كوكشەتاۋ قالالارىندا 10 كوشپەلى اسىلداندىرۋ بايقاۋىن وتكىزدى. سول كەزەڭدە، ياعني 2025 -جىلدىڭ قازان ايىنان 2026 -جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن 384 تەك بەرىلدى.

رەسمي تىركەۋدەگى تازىلاردىڭ سانى دا ارتىپ كەلەدى. 2023-جىلعى قاڭتاردا ەسەپتە 1865 يت بولسا، 2026 -جىلعى 14-تامىزداعى جاعداي بويىنشا بۇل كورسەتكىش 4034 كە جەتتى. وسىلايشا تىركەلگەن تازىلاردىڭ سانى 2169 عا كوبەيىپ، 2,16 ەسە ارتقان.

تىركەۋ كولەمىنىڭ ۇلعايۋى تۇقىمنىڭ اسىلداندىرۋ جۇيەسىن دە بىرتىندەپ قالىپتاستىرۋعا جول اشتى. ءبىرىڭعاي اسىل تۇقىمدى كىتاپتا يتتەردىڭ شىعۋ تەگى تىركەلىپ، حالىقارالىق كينولوگيالىق جۇيەدە مويىندالاتىن شىعۋ تەگى راسىمدەلەدى. بۇل ءار ءيتتىڭ تۇقىمدىق دەرەگىن جۇيەلى تۇردە باقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

قازاق تازىسىنىڭ تانىلۋ اياسى دا شەكارا اسىپ كەلەدى. تۇقىم حالىقارالىق كينولوگيالىق فەدەراتسيانىڭ (FCI) World Dog Show كورمەسىندە، سونداي-اق FCI تورەشىلەرىنىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىندە تانىستىرىلدى. بۇگىندە قازاق تازىلارىنىڭ اراسىندا الەمدىك جانە ۇلتتىق چەمپيوندىق اتاقتارعا يە يتتەر بار.

ەندىگى جوسپار - وسى جۇمىستى جۇيەلى تۇردە جالعاستىرىپ، وڭىرلەردەگى ساراپتامالىق جانە اسىلداندىرۋ ينفراقۇرىلىمىن كۇشەيتۋ. بۇل رەتتە قازاق توبەتىن زەرتتەۋ جانە ساقتاۋ بويىنشا دا پراكتيكالىق جۇمىستار باستالدى.

ويتكەنى تۇقىمدى ساقتاۋدىڭ ءمانى ونىڭ سانىن كوبەيتۋمەن شەكتەلمەيدى. نەگىزگى ماقسات - تازىعا ءتان شاپشاڭدىق، توزىمدىلىك، اڭشىلىق قابىلەت، دەنە ءبىتىمى مەن دەنساۋلىق سەكىلدى قاسيەتتەردى جوعالتپاۋ.

سوندىقتان تازىنىڭ بولاشاعى بىرنەشە تالاپتىڭ قاتار ورىندالۋىمەن بايلانىستى. سىرتقى ءبىتىمى ونىڭ ستاندارتقا سايكەستىگىن كورسەتسە، جۇمىس قابىلەتى تابيعي مۇمكىندىگىن تانىتادى. ال شىعۋ تەگى مەن ساراپتامالىق باعالاۋ تۇقىمدىق مارتەبەسىن ناقتىلايدى. وسى ولشەمدەر ءبىر جۇيەگە تۇسكەندە عانا تازىنىڭ ءتول بولمىسىن ساقتاۋ جۇيەلەنە تۇسپەك.