ابدوللا قارساقبايەۆ الەمى
استانا. KAZINFORM - كەيدە ەكراننان كورگەن ءبىر عانا كەيىپكەر تۇتاس ءبىر حالىقتىڭ مىنەزىن، ارمانىن، جان دۇنيەسىن تانىتا الادى. كەيدە قاراپايىم اۋىل كورىنىسى، بالانىڭ كۇلكىسى نەمەسە دالانىڭ ۇنسىزدىگى بەلگىلى ءبىر ۇلتتىڭ عاسىرلار بويعى رۋحاني تاجىريبەسىن سەزىندىرەدى. كينونىڭ قۇدىرەتى دە وسىندا: ول تەك وقيعانى بايانداپ قويمايدى، حالىقتىڭ جادىن، دۇنيەنى قابىلداۋ ەرەكشەلىگىن، ىشكى ءۇنىن ساقتايتىن كوركەم كەڭىستىككە اينالادى.
ۇلتتىق بولمىستى ەكراندا كورسەتۋ - تۇرمىس پەن سالتتى بەينەلەۋمەن شەكتەلمەيدى. ول حالىقتىڭ ويلاۋ جۇيەسىن، ادامعا دەگەن كوزقاراسىن، تاريحي جاراسىن، رۋحاني تىرەكتەرىن ءتۇسىنۋدى تالاپ ەتەدى. وسى تۇرعىدان العاندا قازاق كينوسىنىڭ تاريحىندا حالىقتىڭ ءوزىن-ءوزى ەكراننان تانىپ، ءوز بولمىسىن قايتا سەزىنۋىنە مۇمكىندىك بەرگەن ەرەكشە سۋرەتكەرلەردىڭ
ءبىرى - ابدوللا قارساقبايەۆ.
قارساقبايەۆ قازاق رەجيسسۋراسىنىڭ قالىپتاسۋ كەزەڭىندە وزىندىك كوركەم ءتىل قالىپتاستىردى. ونىڭ فيلمدەرىندە ۇلكەن يدەيالار كۇندەلىكتى ءومىردىڭ قاراپايىم كورىنىستەرى ارقىلى اشىلادى. بالانىڭ كۇلكىسى، اۋىل تىرشىلىگى، تابيعات تىنىسى، ادامنىڭ ىشكى تولعانىسى - ءبارى رەجيسسەر ءۇشىن ۇلتتىق رۋحتى تانىتاتىن ماڭىزدى بەلگىلەرگە اينالدى.
قارساقبايەۆ كينونى وقيعانى كورسەتۋ قۇرالى رەتىندە عانا قاراستىرماي، حالىقتىڭ مادەني جادىن ساقتايتىن ونەر دەپ قابىلدادى. سوندىقتان ونىڭ شىعارمالارىندا ۇلتتىق سيپات سىرتقى ەتنوگرافيالىق بەلگىلەردەن گورى، ادامنىڭ مىنەزىنەن، سويلەۋ مانەرىنەن، تابيعات بايلانىسىنان، ومىرگە كوزقاراسىنان كورىنەدى. ول قازاق بولمىسىن بەزەندىرىلگەن سۋرەت رەتىندە ەمەس، ادامنىڭ رۋحاني تابيعاتى رەتىندە بەينەلەدى.
رەجيسسەر شىعارماشىلىعىنداعى ەڭ بيىك بەلەستەردىڭ ءبىرى - بەردىبەك سوقپاقبايەۆ پوۆەسى نەگىزىندە تۇسىرىلگەن «مەنىڭ اتىم قوجا» فيلمى. بۇل تۋىندى قازاق كينوسىنىڭ عانا ەمەس، الەمدىك بالالار كينەماتوگرافياسىنىڭ جارقىن ۇلگіلەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. ونىڭ ماڭگىلىك قۇندىلىعى - بالا ءومىرىن قاراپايىم بايانداۋىندا جاتقان جوق، سول بالالىق الەم ارقىلى ادام بولمىسىنىڭ تەرەڭ ماسەلەلەرىن كوتەرۋىندە.
قوجا - تەنتەك بالا عانا ەمەس. ونىڭ بويىنداعى قيالشىلدىق، ادىلەتسىزدىككە قارسىلىق، ەركىندىككە ۇمتىلىس - تۇلعانىڭ قالىپتاسۋ جولىنداعى ىشكى ىزدەنىستىڭ بەلگىسى. ول قوعام بەلگىلەگەن قالىپتارعا تولىق سىيمايدى، ءبىراق سول ەرەكشەلىگى ونىڭ السىزدىگىنە جاتپايدى، كەرىسىنشە، دارالىعىنىڭ كورىنىسىن تانىتادى.
قارساقبايەۆ ادەبي شىعارمادان دايىن سيۋجەتتى عانا كورمەي، ونىڭ كينوعا ءتان فيلوسوفيالىق مازمۇنىن اشا ءبىلدى. قوجا الەمى - بالانىڭ ەركىن تابيعاتى مەن قوعام تالاپتارى اراسىنداعى كۇردەلى كەڭىستىك. ونىڭ كۇلكىلى ارەكەتتەرىنىڭ استارىندا ءوزىن تۇسىندىرۋگە، ءوز ورنىن تابۋعا دەگەن ۇلكەن تالپىنىس جاتىر.
ءفيلمنىڭ العاشقى كادرلارىنداعى قوجانىڭ اينا الدىندا تۇرىپ: «مەنىڭ اتىم قوجا» دەۋى - جاي عانا تانىستىرۋدان الدەقايدا تەرەڭ ماعىناعا يە. بۇل بالانىڭ ءوزىن الەمگە جاريالاۋى، «مەن بارمىن» دەگەن رۋحاني مالىمدەمەسى. اينا موتيۆى ارقىلى رەجيسسەر كەيىپكەردىڭ سىرتقى ارەكەتىنەن گورى ىشكى الەمىنە نازار اۋدارادى.
قوجا قاتەلەسەدى، سوگىس الادى، سىنعا ۇشىرايدى. ءبىراق ونىڭ باستى قاسيەتى - ءوز بولمىسىن جوعالتپاۋعا ۇمتىلىسى. وسى ەرەكشەلىك ونى قازاق كينوسىنىڭ ەڭ ەستە قالاتىن كەيىپكەرلەرىنىڭ بىرىنە اينالدىردى.
قوجانىڭ تاعدىرىنداعى اكە بەينەسىنىڭ جوقتىعى دا فيلمنىڭ ماڭىزدى ماعىنالىق قاباتى. بۇل وتباسى جاعدايىن عانا سيپاتتاماي، كەيىپكەردىڭ رۋحاني قالىپتاسۋىنداعى بوس كەڭىستىكتى بىلدىرەتىن كوركەم شەشىم رەتىندە كورىنەدى. قازاق داستۇرىندە اكە - باعىت بەرۋشى، تىرەك بولاتىن تۇلعا. سوندىقتان قوجا ءوز جولىن ءوزى ىزدەۋگە، ىشكى تىرەگىن ءوزى قالىپتاستىرۋعا ءماجبۇر.
الايدا رەجيسسەر بۇل ماسەلەنى جەكە وتباسى دراماسى دەڭگەيىندە قالدىرمايدى. قوجانىڭ ءوزىن ىزدەۋى - وزگەرمەلى ورتادا ادامنىڭ ءوز بولمىسىن ساقتاپ قالۋعا دەگەن تالپىنىسىمەن ۇندەسەدى.
فيلمدەگى انا بەينەسى دە بالانىڭ ىشكى الەمىن اشۋعا قىزمەت ەتەدى.
اناسىنىڭ ومىرىندەگى وزگەرىستەر قوجا ءۇشىن جاي عانا وتباسىلىق جاعداي رەتىندە قابىلدانبايدى، ول ءوزى ۇيرەنگەن الەمنىڭ وزگەرۋى رەتىندە سەزىلەدى. وسى ارقىلى قارساقبايەۆ بالانىڭ سىرتقى تەنتەكتىگىنىڭ ارتىندا نازىك سەزىمدەر مەن تۇسىنىستىككە دەگەن قاجەتتىلىك جاتقانىن كورسەتەدى.
مەكتەپ كەڭىستىگى دە فيلمدە ەرەكشە سيمۆولدىق مانگە يە. قوجا كوپ جاعدايدا ءتارتىپسىز بالا رەتىندە باعالانادى. ءبىراق رەجيسسەر ونىڭ ارەكەتىن سىرتقى تارتىپپەن شەكتەمەي، ىشكى سەبەپتەرى ارقىلى تۇسىندىرۋگە تىرىسادى. ونىڭ بويىنداعى باستى قاسيەت بۇزاقىلىقتان گورى، ادىلەتسىزدىككە قارسى تۇراتىن ەركىن ويىمەن سيپاتتالادى.
وسى تۇرعىدا ۇستاز وسپان راحمان ۇلىنىڭ بەينەسى ەرەكشە ماڭىزعا يە. ول قوجانى تەك قاتەلىكتەرى ارقىلى باعالامايدى، ونىڭ بويىنداعى جاقسى قاسيەتتى كورە بىلەدى. «وقۋشى دەگەن قاپ ەمەس، ىشىنە نە بولسا سونى سالا بەرەتىن، ول - شامشىراق، تەك جاعا ءبىلۋ كەرەك» دەگەن ءسوزى فيلمنىڭ گۋمانيستىك يدەياسىن اشادى.
وسپان ءۇشىن تاربيە بالانى دايىن قالىپقا سالۋعا ەمەس، ونىڭ مۇمكىندىگىن اشۋعا باعىتتالعان. سوندىقتان ول قوجانىڭ ەركىن مىنەزىن جويۋعا ەمەس، ونى دۇرىس باعىتتاۋعا ۇمتىلادى. بۇل كەيىپكەر بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە قوجا ومىرىندەگى اكەلىك فۋنكتسيانى اتقارادى: ول بۇيرىق بەرۋشى ەمەس، سەنىم ءبىلدىرۋشى تۇلعا.
قوجانىڭ «مەنىڭ ارماندارىما ەشكىم سەنە قويمايدى، سەنسە تەك راحمانوۆ اعاي عانا سەنەر...» دەۋى - بالانىڭ ومىرىندە تۇسىنىستىك پەن سەنىمنىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتەدى.
ءفيلمنىڭ كوركەمدىك الەمىندە كەڭىستىك تە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. اۋىل مەن جايلاۋ - جاي عانا وقيعا وتەتىن ورىن ەمەس، قوجانىڭ ىشكى كۇيىن اشاتىن ەكى ءتۇرلى الەم. اۋىل - ءتارتىپ پەن باقىلاۋ كەڭىستىگى بولسا، جايلاۋ - ەركىندىك پەن تابيعيلىقتىڭ مەكەنى.
جايلاۋداعى ات، التىباقان، دومبىرا ءۇنى، تابيعات كورىنىستەرى سىرتقى ەتنوگرافيالىق دەتالدارمەن عانا شەكتەلمەيدى. ولار قازاقتىڭ ءداستۇرلى ءومىر سالتىنىڭ رۋحاني ءمانىن اشادى. قارساقبايەۆ تابيعاتتى ادامنىڭ ىشكى الەمىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ، قازاق كينوسىنا ەرەكشە پوەتيكالىق تىنىس اكەلدى.
سوندىقتان «مەنىڭ اتىم قوجا» - بالالار فيلمى شەڭبەرىنەن اسىپ تۇسەتىن شىعارما. بۇل - ادامنىڭ ءوزىن ىزدەۋى، ەركىندىك پەن ءتارتىپ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىك، تۇسىنىستىك پەن سەنىمنىڭ ماڭىزى تۋرالى شىعارما. قوجا بەينەسى جەكە بالانىڭ تاعدىرىنان اسىپ، ادامنىڭ ءوز داۋىسىن تابۋعا دەگەن ماڭگىلىك ۇمتىلىسىنىڭ سيمۆولىنا اينالدى.
ابدوللا قارساقبايەۆ شىعارماشىلىعىنىڭ ماڭىزدى قىرلارىنىڭ ءبىرى - تاريحي تاقىرىپتى ادام تاعدىرى ارقىلى زەرتتەۋى. رەجيسسەر ءۇشىن تاريح تەك وتكەن وقيعالاردىڭ جيىنتىعى ەمەس. ول - ادامنىڭ ىشكى الەمىندە، ونىڭ تاڭداۋلارىندا، سەنىمىندە، ار-وجدانىندا كورىنەتىن كۇردەلى رۋحاني تاجىريبە.
قارساقبايەۆ تاريحي كەزەڭدەردى ەكرانعا شىعارعاندا وقيعانى سىرتتاي بايانداۋعا ۇمتىلمايدى. ونىڭ نازارىندا ءاردايىم ادام تۇرادى. تاريحي وزگەرىستەردىڭ قاراپايىم ادامنىڭ تاعدىرىنا قالاي اسەر ەتەتىنى، ونىڭ رۋحاني تاڭداۋ الدىندا قالاي قالاتىنى رەجيسسەردىڭ باستى زەرتتەۋ نىسانىنا اينالادى.
وسى تۇرعىدان العاندا، «قيلى كەزەڭ» فيلمى قارساقبايەۆتىڭ تاريحي سانانى ەكران ءتىلى ارقىلى زەردەلەۋ شەبەرلىگىن تانىتاتىن ماڭىزدى تۋىندى. فيلم بەلگىلى ءبىر ءداۋىر وقيعاسىن سۋرەتتەگەنىمەن، ونىڭ تەرەڭ مازمۇنى - حالىقتىڭ رۋحاني ءبولىنۋى، تاريحي وزگەرىستەر جاعدايىنداعى ادامنىڭ تاڭداۋى جانە ءوز بولمىسىن ساقتاۋ ماسەلەسى.
رەجيسسەر بۇل كۇردەلى كەزەڭدى قاراپايىم قاراما- قايشىلىققا قۇرمايدى. كەيىپكەرلەر ءبىرجاقتى جاعىمدى نەمەسە جاعىمسىز بەينەگە اينالمايدى. ولاردىڭ ءارقايسىسىنىڭ ءوز سەنىمى، ءوز شىندىعى، ىشكى قايشىلىعى بار. قارساقبايەۆ ءۇشىن تاريحي قاقتىعىس - ەڭ الدىمەن ادام جانىنىڭ قاقتىعىسى.
توقتار بەينەسى وسى يدەيانى ايقىن كورسەتەدى. ول باستاپقىدا جاڭا جۇيەگە سەنگەن، بەلگىلى ءبىر يدەياعا ادال تۇلعا رەتىندە كورىنەدى. ونىڭ تاڭداۋى جەكە پايداعا ەمەس، سەنىمگە نەگىزدەلەدى. الايدا ۋاقىت وتە كەلە ول ءوزى سەنگەن جۇيە مەن تاريحي شىندىقتىڭ اراسىنداعى الشاقتىقتى تۇسىنە باستايدى.
توقتاردىڭ تراگەدياسى - سىرتقى جاعدايدىڭ قۇربانى بولۋىمەن عانا شەكتەلمەيدى. ونىڭ قاسىرەتى - ءوز سەنىمى مەن ءومىر شىندىعى اراسىنداعى قايشىلىقتى كەش سەزىنۋىندە.
ال ءجۇنىس بەينەسى ۇلتتىق جادىن ساقتاعان، ءوز رۋحاني نەگىزىنەن ايىرىلماعان تۇلعانىڭ كورىنىسى. ول سىرتقى تۇرعىدان قارسىلىقتاعى ادام بولعانىمەن، رەجيسسەر ونى ساياسي ۇستانىممەن عانا شەكتەمەيدى. ءجۇنىستىڭ بويىنان ار-نامىس، ادامدىق قاسيەت، دالا مادەنيەتىنە ءتان مورالدىق ولشەم بايقالادى.
ءجۇنىس پەن توقتاردىڭ قارىم-قاتىناسى فيلمنىڭ گۋمانيستىك وزەگىن اشادى. قارسى تاراپتا بولعانىنا قاراماستان، ءجۇنىس ادامدى تەك ساياسي كوزقاراسى ارقىلى باعالامايدى. ونىڭ قيىن ساتتە كومەك كورسەتۋى ادامدىق قۇندىلىقتاردىڭ كەز كەلگەن يدەولوگيالىق شەكارادان جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى.
«قيلى كەزەڭدەگى» ماڭىزدى ەرەكشەلىك - رەجيسسەردىڭ تاريحي ويدى تىكەلەي ايتۋعا ەمەس، كوركەم دەتال مەن سيمۆول ارقىلى جەتكىزۋىندە. كەيىپكەرلەردىڭ تاعدىرى، تابيعات كورىنىستەرى، ءۇنسىز ساتتەر ارقىلى قارساقبايەۆ ۇلكەن تاريحي ماسەلەلەردى اشادى.
توقتاردىڭ جۇنىسپەن بىرگە قاشۋى - سىرتقى ارەكەتتەن گورى، ونىڭ ىشكى وزگەرىسىنىڭ بەلگىسى. بۇل - ادامنىڭ جوعالتقان رۋحاني تۇتاستىعىن قايتا ىزدەۋ جولى. ال سوڭىنداعى قىراتقا كوتەرىلۋ كورىنىسى كەيىپكەردىڭ فيزيكالىق قوزعالىسىنان گورى رۋحاني كۇرەسىن بەينەلەيدى.
وسى ارقىلى رەجيسسەر جەكە ادامنىڭ تاعدىرىن تۇتاس حالىقتىڭ تاريحي تاجىريبەسىمەن بايلانىستىرادى. «قيلى كەزەڭ» - وتكەندى قايتا كورسەتۋمەن شەكتەلمەي، تاريحتىڭ ادام جانىنا قالدىرعان ءىزىن زەرتتەيتىن شىعارما.
قارساقبايەۆتىڭ تاريحي دۇنيەتانىمى «دالاداعى قۋعىن» فيلمىندە دە تەرەڭ كورىنەدى. بۇل شىعارما بەلگىلى ءبىر تاريحي وقيعانى بايانداۋمەن شەكتەلمەيدى. رەجيسسەر تاريحي وزگەرىستەر جاعدايىندا ادامنىڭ ەركىندىگى، رۋحاني تاڭداۋى جانە ءوز بولمىسىن ساقتاۋ ماسەلەسىن كوتەرەدى.
فيلمدەگى نەگىزگى تارتىس حاميت پەن قۇدىرە اراسىنداعى قۋعىن-سۇرگىن جەلىسى ارقىلى ءوربيدى. الايدا بۇل ەكى ادامنىڭ عانا قاقتىعىسى ەمەس. بۇل - ەكى ءتۇرلى دۇنيەتانىمنىڭ، ەكى ءتۇرلى ومىرلىك ۇستانىمنىڭ قاراما-قايشىلىعى.
قارساقبايەۆ دالا كەڭىستىگىن ەرەكشە كوركەمدىك مانگە يە ەتەدى. ونىڭ فيلمدەرىندەگى دالا - جاي عانا تابيعي ورتا ەمەس، كەيىپكەرلەردىڭ رۋحاني جاعدايىن بەينەلەيتىن ءتىرى الەم. شەكسىز كەڭىستىك ەركىندىكتىڭ دە، جالعىزدىقتىڭ دا، تاريحي كۇرەستىڭ دە سيمۆولىنا اينالادى.
قۇدىرە بەينەسى وسى كەڭىستىكتىڭ رۋحاني ءمانىن بويىنا جيناقتايدى. رەسمي كوزقاراستا ول قۋعىندالۋشى رەتىندە كورىنگەنىمەن، رەجيسسەر ونىڭ بويىنداعى ادامدىق قاسيەت پەن ەركىندىككە دەگەن ۇمتىلىستى الدىڭعى ورىنعا شىعارادى.
فيلمنىڭ العاشقى كورىنىستەرىندەگى ءحاميتتىڭ ەركىن قالىقتاعان قىراندى اتىپ ءتۇسىرۋى - شىعارمانىڭ يدەيالىق كىلتى. قازاق دۇنيەتانىمىندا قىران ەركىندىك پەن بيىكتىكتىڭ سيمۆولى. ونىڭ قۇلاۋى - ەركىن رۋحتىڭ زورلىقپەن شەكتەلۋىنىڭ بەينەسى.
قۇدىرەنىڭ تاعدىرى دا وسى سيمۆولمەن ۇندەسەدى. ونىڭ قازا تابۋى جەكە ادامنىڭ جەڭىلىسى ەمەس، ەركىندىككە ۇمتىلعان رۋحتىڭ تراگەديالىق بەينەسى رەتىندە قابىلدانادى.
قارساقبايەۆ كەيىپكەرلەر اراسىنداعى تارتىستى ءبىرجاقتى باعالامايدى. ول كورەرمەندى «كىم جەڭدى؟» دەگەن سۇراقتان گورى، «ادام بويىندا قانداي قۇندىلىق ساقتالادى؟» دەگەن تەرەڭ ويعا جەتەلەيدى.
وسى ەرەكشەلىك رەجيسسەردىڭ تاريحي فيلمدەرىن ۋاقىت شەڭبەرىنەن شىعارادى. ونىڭ شىعارمالارىندا وتكەن كەزەڭ عانا ەمەس، ادام تابيعاتىنا ءتان ماڭگىلىك ماسەلەلەر - ەركىندىك، ار-نامىس، تاڭداۋ جانە رۋحاني جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى.
ابدوللا قارساقبايەۆ - قازاق كينوسىندا حالىقتىڭ ءوزىن-وزىنە تانىتا العان سيرەك سۋرەتكەرلەردىڭ ءبىرى. ونىڭ شىعارماشىلىعى ۇلتتىق بولمىستى سىرتقى بەلگىلەر ارقىلى كورسەتۋمەن شەكتەلمەيدى. رەجيسسەر قازاقتىڭ رۋحاني الەمىن، تاريحي جادىن، ادامدىق قۇندىلىقتارىن كەيىپكەرلەر تاعدىرى ارقىلى اشا ءبىلدى.
قارساقبايەۆ فيلمدەرىندە قاراپايىم ادامنىڭ ءومىرى ۇلكەن فيلوسوفيالىق ماعىناعا يە بولادى. «مەنىڭ اتىم قوجا» ارقىلى ول بالالىق الەمنىڭ تازالىعىن، تۇلعانىڭ قالىپتاسۋ جولىن جانە ادامنىڭ ءوز داۋىسىن تابۋ ماسەلەسىن كورسەتتى. ال «قيلى كەزەڭ» مەن «دالاداعى قۋعىن» شىعارمالارىندا تاريحي وزگەرىستەر تۇسىنداعى ادامنىڭ رۋحاني تاڭداۋى مەن ۇلتتىق جاد ماسەلەسىن تەرەڭدەتتى.
رەجيسسەردىڭ باستى كوركەمدىك ەرەكشەلىگى - ۇلكەن يدەيالاردى قاراپايىم ءومىر قۇبىلىستارى ارقىلى جەتكىزە بىلۋىندە. ول دالا تابيعاتىن، ادام مىنەزىن، ءۇنسىز دەتالداردى ۇلتتىق دۇنيەتانىمدى اشاتىن كوركەم تىلگە اينالدىردى.
قارساقبايەۆ كينوسى - وتكەن ءداۋىردىڭ عانا ەسكەرتكىشى ەمەس. ونىڭ فيلمدەرى بۇگىنگى كورەرمەنگە دە ماڭىزدى سۇراقتار قويادى: ادام ءوز بولمىسىن قالاي ساقتايدى؟ تاريحي وزگەرىستەر اراسىندا رۋحاني تۇتاستىقتى قالاي جوعالتپاۋعا بولادى؟ ەركىندىك پەن جاۋاپكەرشىلىكتىڭ اراقاتىناسى قانداي؟
وسى تۇرعىدان العاندا، ابدوللا قارساقبايەۆ مۇراسى - قازاق كينوسىنىڭ تاريحىنداعى جەكە كەزەڭ ەمەس، ۇلتتىق مادەني سانانىڭ ماڭىزدى بولىگى. ونىڭ فيلمدەرى حالىقتىڭ وتكەنىن عانا بەينەلەپ قويماي، ونىڭ ارمانىن، مىنەزىن، دۇنيەنى قابىلداۋ ەرەكشەلىگىن ساقتاپ قالعان رۋحاني كەڭىستىككە اينالدى.
سوندىقتان قارساقبايەۆ كينوسى ۋاقىت وتكەن سايىن ماڭىزىن جوعالتپايدى. سەبەبى ونىڭ شىعارمالارىنىڭ نەگىزىندە بەلگىلى ءبىر ءداۋىردىڭ ماسەلەلەرى عانا ەمەس، ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتار - ار-نامىس، مەيىرىم، ەركىندىك جانە ءوز بولمىسىنا ادالدىق يدەياسى جاتىر.
دانا امىربەكوۆا،
ت. جۇرگەنوۆ اتىنداعىقاز ۇ ءو ا اعا وقىتۋشىسى، كينوتانۋشى
