ادامدار ءبىر-بىرىمەن كەزدەسپەيتىن بولعان - زەرتتەۋ

ماماندار بۇل ءۇردىستىڭ باستالعانىنا ءبىراز ۋاقىت بولعانىن ايتقانىمەن، ونىڭ سەبەپتەرى ۋاقىت وتە وزگەرىپ وتىرعانىن اتاپ وتەدى.

وتكەن عاسىردا تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋى كوبىنە ايەلدەردىڭ از بالا سۇيۋىمەن بايلانىستى بولسا، XXI عاسىردا ماسەلە باسقا سيپات الدى. قازىر كوپتەگەن ەلدە ادامداردىڭ تانىسۋى، قارىم-قاتىناس قۇرۋى جانە وتباسىن قۇرۋى سيرەپ بارادى.

كەيبىر الەۋمەتتانۋشىلار بۇل قۇبىلىستى سمارتفونداردىڭ جاپپاي تارالۋىمەن بايلانىستىرادى. سمارتفون ادامدارعا الەۋمەتتىك جەلىلەرگە، ستريمينگ پلاتفورمالارىنا، ءتۇرلى ويىن-ساۋىققا جانە باسقا دا سيفرلىق كونتەنتكە تاۋلىك بويى قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەردى. سالدارىنان جاستار شىنايى ومىردە ءبىر-بىرىمەن از ارالاسىپ، الەۋمەتتىك داعدىلارىن بۇرىنعىداي دامىتپايتىن بولعان.

ا ق ش- تاعى وتباسىنى زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى برەد ۋيلكوكستىڭ پىكىرىنشە، سيفرلىق ريەۆوليۋتسيا جاستاردىڭ الەۋمەتتەنۋىنە ەلەۋلى اسەر ەتكەن.

سيفرلىق ريەۆوليۋتسيا جاستاردىڭ الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناسىن السىرەتىپ قانا قويماي، ولاردىڭ ءبىر-بىرىنەن الشاقتاۋىنا دا ىقپال ەتتى، - دەيدى ساراپشى.

الايدا سيفرلىق ءداۋىر سمارتفوندار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەرمەن عانا شەكتەلمەيدى. سوڭعى جىلدارى جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى چات-بوتتار كەڭىنەن قولدانىلا باستادى. بۇگىندە كوپتەگەن ادام ەموتسيالىق قولداۋ الۋ، سىرلاسۋ نەمەسە جاي عانا اڭگىمەلەسۋ ءۇشىن نەيروجەلىلەرگە جۇگىنەدى.

بۇرىن مۇنداي قولداۋدى وتباسى مۇشەلەرى، دوستار نەمەسە ومىرلىك سەرىكتەر كورسەتسە، قازىر بۇل ءرولدى جاساندى ينتەللەكت ءىشىنارا اتقارا باستادى. ناتيجەسىندە ادامدار شىنايى الەۋمەتتىك بايلانىس ورناتۋعا بۇرىنعىداي مۇقتاجدىق سەزىنبەۋى مۇمكىن.

دەگەنمەن زەرتتەۋشىلەر سمارتفوندار نەمەسە جاساندى ينتەللەكت تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىنە تىكەلەي سەبەپ بولدى دەپ كەسىپ ايتپايدى. ولار بۇل تەحنولوگيالار بۇرىننان بار ءۇردىستى جىلدامداتۋشى فاكتور بولۋى مۇمكىن دەپ ەسەپتەيدى.

2025-جىلى Nature جۋرنالىندا جاريالانعان زەرتتەۋ تابىسى جوعارى ەلدەردە انالاردىڭ ورتاشا بالا سانى سوڭعى ونداعان جىلدا ايتارلىقتاي وزگەرمەگەنىن كورسەتتى. سوعان قاراماستان تۋۋ كورسەتكىشى تومەندەپ كەلەدى. بۇعان انا اتاناتىن ايەلدەر ۇلەسىنىڭ ازايۋى اسەر ەتۋدە. مۇنداي ءۇردىس ءتىپتى ءداستۇرلى قۇندىلىقتارى باسىم ساۋد ارابياسى سياقتى ەلدەردە دە بايقالادى.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، رومانتيكالىق قارىم-قاتىناستاعى ادامداردىڭ ۇلەسى دامىعان مەملەكەتتەردە عانا ەمەس، دامۋشى ەلدەردە دە ازايىپ كەلەدى. Financial Times شولۋشىسى دجون بەرن-مەردوك جۇرگىزگەن تالداۋ سمارتفونداردىڭ جاپپاي تارالۋى جالعىزدىقتىڭ كوبەيۋى جانە تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىمەن ۋاقىت جاعىنان سايكەس كەلگەنىن كورسەتكەن.

ارينە، مۇنداي سايكەستىك سەبەپ-سالدارلىق بايلانىستى تولىق دالەلدەمەيدى. ءبىراق كەيبىر زەرتتەۋشىلەر بۇل كەزدەيسوقتىق ەمەس دەپ سانايدى.

مىسالى، تسينتسينناتي ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميستەرى ا ق ش پەن ۇلى بريتانياداعى 4G ينتەرنەتى قولجەتىمدى بولعاننان كەيىنگى وزگەرىستەردى زەرتتەگەن. ناتيجەسىندە جوعارى جىلدامدىقتاعى ينتەرنەتتىڭ پايدا بولۋى جاس وسپىرىمدەر اراسىنداعى جۇكتىلىك پەن تۋۋ كورسەتكىشىنىڭ تومەندەۋىن جەدەلدەتكەنى انىقتالعان. عالىمدار پىكىرىنشە، جاستار ينتەرنەتتە كوبىرەك ۋاقىت وتكىزىپ، شىنايى ومىردە سيرەك كەزدەسەتىن بولعان.

تاعى ءبىر زەرتتەۋدە كۇن سايىن دوستارىمەن جۇزبە-ءجۇز كەزدەسەتىن ادامداردىڭ ۇلەسى 2006-جىلعى 21 پايىزدان 2022-جىلى 12 پايىزعا دەيىن ازايعانى كورسەتىلگەن.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا، الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن سيفرلىق ويىن-ساۋىققا تاۋلىك بويى قولجەتىمدىلىك ادامداردىڭ ناقتى ومىردە ارالاسۋعا دەگەن قاجەتتىلىگىن تومەندەتۋى مۇمكىن. سونىمەن قاتار الەۋەتتى سەرىكتەسكە قويىلاتىن تالاپتار دا كۇردەلەنە تۇسكەن.

ال جاساندى ينتەللەكت بۇل ءۇردىستى ودان ءارى كۇشەيتۋى ىقتيمال. سەبەبى چات-بوتتار ءاردايىم سويلەسۋگە دايىن، ەشقاشان قارسى كەلمەيدى جانە كەز كەلگەن تاقىرىپتى تالقىلاي الادى. بۇل كەيبىر ادامداردىڭ شىنايى قارىم-قاتىناستان الىستاۋىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن.

قازىر جاساندى ينتەللەكت پەن الەۋمەتتەنۋ دەڭگەيى اراسىنداعى بايلانىس تولىق زەرتتەلىپ بولعان جوق. دەگەنمەن العاشقى عىلىمي جۇمىستار بەلگىلى ءبىر تاۋەكەلدەردىڭ بار ەكەنىن كورسەتەدى.

2025-جىلى OpenAI مەن MIT زەرتتەۋشىلەرى 981 ادامدى قامتىعان تاجىريبە جۇرگىزگەن. ءتورت اپتا بويى چات-بوتتاردى جيى پايدالانعان قاتىسۋشىلار زەرتتەۋ سوڭىندا وزدەرىن بۇرىنعىدان وقشاۋ سەزىنە باستاعانىن ايتقان.

عالىمدار مۇنى جاساندى ينتەللەكت ادامداردى جالعىزدىققا يتەرمەلەيدى دەگەن ناقتى دالەل رەتىندە قاراستىرمايدى. كەرىسىنشە، جالعىزدىق سەزىنەتىن ادامداردىڭ چات-بوتتارعا جيى جۇگىنۋى دە مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرتەدى.

سوعان قاراماستان سوڭعى زەرتتەۋلەردە ادامداردىڭ جاساندى ينتەللەكتكە رومانتيكالىق سەزىم ءبىلدىرۋ جاعدايلارى كوبەيىپ كەلە جاتقانى بايقالادى. ساۋالناما ناتيجەسى بويىنشا امەريكالىق ەرەسەكتەردىڭ 19 پايىزى ءوزىن رومانتيكالىق سەرىكتەس رەتىندە تانىستىراتىن جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرىمەن سويلەسكەنىن ايتقان. ونىڭ ىشىندە شىنايى ومىردە جۇبى بار ادامدار دا كەزدەسەدى.

ازىرگە ساراپشىلار سمارتفوندار مەن جاساندى ينتەللەكتتىڭ تۋۋ كورسەتكىشىنە نەمەسە ادامداردىڭ الەۋمەتتەنۋىنە ناقتى قانشالىقتى اسەر ەتەتىنىن ءبىرجاقتى ايتا المايدى. ويتكەنى جالعىزدىقتىڭ ارتۋى مەن دەموگرافيالىق وزگەرىستەرگە ەكونوميكالىق جاعداي، ءومىر ءسۇرۋ قۇنى، تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى، مانساپتىق باسىمدىقتار سياقتى كوپتەگەن فاكتور اسەر ەتەدى.

دەگەنمەن ءبىر نارسە انىق: سمارتفوندار مەن سيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ كەڭ تارالۋى ادامداردىڭ قارىم-قاتىناس جاساۋ ءتاسىلىن تۇبەگەيلى وزگەرتتى. ال بۇل وزگەرىستەردىڭ قوعام مەن دەموگرافياعا ۇزاق مەرزىمدى اسەرى ءالى دە زەرتتەلىپ جاتىر.