ادام ساۋداسى: قازاقستاندىقتار وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى الاياقتىق ورتالىقتارىنا قالاي تاپ بولادى

ماسەلەن، سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بيىل جارتى جىلدىڭ ىشىندە ميانما، كامبودجا جانە لاوستان 17 قازاقستان ازاماتى قايتارىلعان. مۇنداي وقيعالار بۇگىندە جەكەلەگەن جاعداي ەمەس، حالىقارالىق دەڭگەيدە الاڭداۋشىلىق تۋعىزعان ۇردىسكە اينالىپ وتىر.

الەۋمەتتىك جەلىدەگى جالعان جۇمىس جارناماسى ادام ساۋداسىنىڭ قۇرالىنا قالاي اينالدى؟ ونلاين-الاياقتىق ورتالىقتارىنا ادامدار قانداي جولمەن تۇسەدى جانە قازاقستاندا بۇل قاۋىپ قانشالىقتى وزەكتى؟ 30-شىلدە-دۇنيەجۇزىلىك ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس كۇنى قارساڭىندا Kazinform ءتىلشىسى وسى سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەپ كوردى.

الەم نازارىن اۋدارتقان جاڭا قىلمىستىق يندۋستريا

بۇل ماسەلە سوڭعى جىلدارى حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ عانا ەمەس، الەمدىك ب ا ق-تىڭ دا باستى تاقىرىپتارىنىڭ بىرىنە اينالدى. 2026-جىلى Reuters اگەنتتىگىنىڭ ميانماداعى الاياقتىق ورتالىقتارى تۋرالى «Scammed into Scamming» ارنايى مۋلتيمەديالىق زەرتتەۋى پۋليتتسەر سىيلىعىنىڭ فيناليستەرى قاتارىنا ەندى. زەرتتەۋ جالعان جۇمىسقا الدانىپ شەتەلگە بارعانداردىڭ قۇجاتىنان ايىرىلىپ، ينتەرنەت ارقىلى الاياقتىق جاساۋعا ءماجبۇر بولاتىنىن اشىپ كورسەتتى.

ب ۇ ۇ مەن حالىقارالىق كوشى-قون ۇيىمىنىڭ (IOM) باعالاۋىنشا، مۇنداي الاياقتىق ورتالىقتارىنا 80 نەن استام ەلدىڭ ازاماتتارى تارتىلعان. ال ميانما، كامبودجا جانە لاوستا ولاردىڭ سانى 300 مىڭ ادامعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. قۇرباندار اراسىندا ازيا، ەۋروپا، افريكا ەلدەرىمەن قاتار ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىنىڭ ازاماتتارى دا بار ەكەنى ايتىلادى.

ب ۇ ۇ ەسىرتكى جانە قىلمىس جونىندەگى باسقارماسى (UNODC) مۇنداي جابىق ورتالىقتاردى scam compounds دەپ اتايدى. بۇل - ادامداردى جالعان جۇمىس ۇسىنىسىمەن شەتەلگە اپارىپ، كەيىن قۇجاتتارىن تارتىپ الىپ، ينتەرنەت-الاياقتىق جاساۋعا ماجبۇرلەيتىن ورىندار. ۇيىم مۇنى ادام ساۋداسىنىڭ ەڭ جىلدام تارالىپ جاتقان تۇرلەرىنىڭ ءبىرى دەپ باعالايدى.

وسى قاۋىپتىڭ اۋقىمىنا بايلانىستى ب ۇ ۇ بيىلعى دۇنيەجۇزىلىك ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەس كۇنىن «Trapped Behind the Scam» («الاياقتىق ارتىنداعى تۇزاق») تاقىرىبىمەن وتكىزىپ وتىر. ۇيىم العاش رەت ونلاين-الاياقتىق ورتالىقتارىنداعى ادام ساۋداسىن جاھاندىق اقپاراتتىق ناۋقاننىڭ نەگىزگى تاقىرىبىنا اينالدىردى.

بۇل تۇزاققا قازاقستاندىقتار دا ءتۇسىپ جاتىر

مۇنداي ادام ساۋداسىنىڭ جاڭا سحەماسى ەلىمىزدى دە اينالىپ وتكەن جوق. سوڭعى جىلدارى الەۋمەتتىك جەلىدەگى جالاقىسى جوعارى شەتەلدەگى جۇمىس تۋرالى جارناماعا سەنىپ، وڭتۇستىك-شىعىس ازياداعى الاياقتىق ورتالىقتارىنا تاپ بولعان قازاقستاندىقتار سانى از ەمەس.

سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ Kazinform اگەنتتىگىنە بەرگەن جاۋابىنا سايكەس، 2022-جىلدان بەرى ميانما، كامبودجا جانە لاوستان 66 قازاقستان ازاماتى ەلگە قايتارىلعان. ونىڭ ىشىندە بيىلعى 20-مامىرداعى جاعداي بويىنشا مينيسترلىك پەن ەلشىلىكتەر 17 ازاماتتىڭ ەلگە ورالۋىنا ىقپال ەتكەن.

ۆەدومستۆونىڭ مالىمەتىنشە، ولاردىڭ باسىم بولىگى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جالعان جۇمىس جارنامالارىنا الدانىپ قالعان. وندا جوعارى جالاقى، كەڭسەدەگى جەڭىل جۇمىس، تەگىن جول اقىسى مەن تەگىن تۇراتىن ءۇي-جاي ۋادە ەتىلەدى. الايدا شەتەلگە بارعان سوڭ ازاماتتار قىلمىستىق توپتاردىڭ قولىنا ءتۇسىپ، ينتەرنەت- الاياقتىقپەن اينالىسۋعا ماجبۇرلەنەدى.

ماسەلەن، كومەك سۇراعانداردىڭ باسىم بولىگى ميانما، لاوس جانە كامبودجانىڭ جەكەلەگەن وڭىرلەرىندە ەركىنەن تىس ەڭبەككە جەگىلگەن.

- مۇنداي سحەمالاردا تايلاند، ال كەي جاعدايدا ۆەتنام ترانزيتتىك مەملەكەت رەتىندە پايدالانىلادى،- دەلىنگەن ق ر س ءى م مالىمەتىندە.

وسىعان بايلانىستى ۆەدومستۆو ازاماتتارعا شەتەلدە جۇمىسقا ورنالاسۋ تۋرالى ۇسىنىستاردى مۇقيات تەكسەرۋگە، تەك سەنىمدى جۇمىس بەرۋشىلەر مەن دەلدالداردىڭ قىزمەتىنە جۇگىنۋگە، جەكە قۇجاتتارىن بوگدە ادامدارعا بەرمەۋگە جانە شەتەلگە شىعار الدىندا قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن قاتاڭ ساقتاۋعا كەڭەس بەردى.

قانداي ادامدار الدانۋعا بەيىم كەلەدى

وسى تۇستا الاياقتاردىڭ ارباۋىنا كىمدەر ءجيى ۇشىرايدى دەگەن ساۋال تۋىندايدى. ءىىم مالىمەتىنشە، ادام ساۋداسى قاۋپىنە كوبىنە الەۋمەتتىك تۇرعىدان وسال ازاماتتار تاپ بولادى.

- ولاردىڭ قاتارىندا تۋىستارىمەن بايلانىسىن جوعالتقان ادامدار، تۇراقتى تۇرعىلىقتى جەرى جوق ازاماتتار، تولىق ەمەس نەمەسە الەۋمەتتىك جاعدايى تومەن وتباسىنان شىققان جاسوسپىرىمدەر بار. سونداي-اق زاڭسىز ەڭبەك ميگرانتتارى دا وسىنداي الاياقتاردىڭ تۇزاعىنا تەز ءتۇسىپ قالادى،-دەلىنگەن حابارلامادا.

ۆەدومستۆو مۇنى اقپاراتتىڭ جەتكىلىكسىزدىگىمەن، قۇقىقتىق ساۋاتتىڭ تومەندىگىمەن، الەۋمەتتىك وسالدىقپەن، ارزان جۇمىس كۇشىنە سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋىمەن جانە ينتەرنەتتىڭ ىقپالىمەن بايلانىستىرىپ وتىر. بۇعان قوسا، جەڭىل جولمەن تابىس تابۋعا ۇمتىلۋ دا ادام ساۋداگەرلەرىنىڭ ارباۋىنا ءتۇسۋدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى.

دەگەنمەن، مينيسترلىكتىڭ حابارلاۋىنشا، مۇنداي قىلمىس ءتۇرى شەتەلدە كوبەيگەنىمەن، قازاقستان اۋماعىندا ادامداردى ونلاين-الاياقتىق جاساۋعا ماجبۇرلەۋ فاكتىلەرى تىركەلمەگەن.

قازاقستان ادام ساۋداسىنا قارسى زاڭنامانى قالاي كۇشەيتىپ جاتىر

ادام ساۋداسىنىڭ جاڭا سحەمالارىنىڭ پايدا بولۋى زاڭنامانى دا قايتا قاراۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ماسەلەن، ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە قازاقستاننىڭ قىلمىستىق كودەكسىندە قاناۋدىڭ بارلىق ءتۇرى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن. ولاردىڭ قاتارىندا ءماجبۇرلى ەڭبەككە تارتۋ، سەكسۋالدىق قۇلدىققا جەگۋ، قايىر سۇراتۋعا نەمەسە قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساۋعا ماجبۇرلەۋ بار.

بۇدان بولەك ادام ساۋداسىنا قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ ماقساتىندا 2024-جىلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قازاقستاندا العاش رەت «ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» ارنايى زاڭ قابىلداندى. قۇجاتتا ادام ساۋداسىنا قاتىستى ۇعىمدار حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستەندىرىلدى. سونىمەن قوسا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتى ايقىندالدى. سونداي-اق ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ ءرولى، ادام ساۋداسى قۇرباندارىنىڭ قۇقىقتارى، ولاردى انىقتاۋ جانە كومەك كورسەتۋ تەتىكتەرى، تاۋەكەلدەردى باعالاۋ ءتارتىبى مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى بەكىتىلگەن.

زاڭنامالىق وزگەرىستەر ناتيجەسىندە ادامداردى، ونىڭ ىشىندە كامەلەتكە تولماعانداردى سەكسۋالدىق سيپاتتاعى قىزمەتتەر كورسەتۋگە تارتقانى، وسى ماقساتتاعى جەڭگەتايلىقپەن اينالىسقانى، مۇنداي قىزمەتتەردى ناسيحاتتاپ نەمەسە جارنامالاعانى، سونداي-اق ينتەرنەت ارقىلى پريتون ۇيىمداستىرىپ، جەڭگەتايلىق جاساعانى ءۇشىن دە قىلمىستىق جاۋاپتىلىق ەنگىزىلدى.

ءى ءى م مالىمەتىنشە، بيىل وسى جاڭا قىلمىس ساناتتارى بويىنشا 10 ءىس تىركەلگەن.

- ادام ساۋداسىنىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى زاڭنامامەن عانا شەكتەلمەيدى. قازىر ەلىمىزدە 2024-2026 -جىلدارعا ارنالعان ادام ساۋداسىنا بايلانىستى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ جانە ولارعا قارسى كۇرەس جونىندەگى ۇكىمەتتىڭ ءىس-شارالار جوسپارى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ىشكى ىستەر مينيسترلىك پەن ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى جانىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا وسى باعىتتاعى جۇمىستى ۇيلەستىرىپ جاتىر،-دەلىنگەن حابارلامادا.

ادام ساۋداسى قۇرباندارىنا كومەك كورسەتۋ ىسىنە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار دا تارتىلعان. ولار مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك تاپسىرىس اياسىندا ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتەدى.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، الداعى كەزەڭدە ادام ساۋداسىنا قارسى ءىس-قيمىل سۋبەكتىلەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن كۇشەيتۋ، حالىقارالىق ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ، تسيفرلاندىرۋ مەن جاساندى ينتەللەكت مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ، سونداي-اق الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن ونلاين-پلاتفورمالار ارقىلى ادامداردى زاڭسىز تارتاتىن ترانسۇلتتىق قىلمىستىق توپتاردى انىقتاۋ جانە ولاردىڭ قىزمەتىن توقتاتۋ جۇمىستارى جالعاسادى.

نازەركە سۇيىندىك