اۋە كولىگى: قازاقستان اەروتاكسي داۋىرىنە دايىن با

اەروتاكسي نەمەسە eVTOL - ەلەكتر قۋاتىمەن جۇمىس ىستەيتىن، تىك كوتەرىلىپ- قونا الاتىن قالا كولىگى. اپپارات ارنايى جابدىقتالعان ۆەرتيپورتتان ۇشادى. 2021 -جىلى قىتايلىق EHang كومپانياسى العاش اەروتاكسيدى ۇشىرىپ كوردى. ال بيىل 19-مامىردا Alatau City اۋماعىندا اەروتاكسي سىناق رەجيمىندە ۇشتى. وسى ورايدا مينيستر نۇرلان ساۋرانبايەۆ اۋە تاكسيىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى تۇسىنىكتەمە بەردى.

- اەروتاكسيگە ارنالعان قونۋ الاڭدارى سالىنىپ جاتىر. eVTOL اپپاراتتارىن ساتىپ الۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. نورماتيۆتىك- قۇقىقتىق اكتىلەردى پارلامەنتكە جىبەرۋ بويىنشا جۇمىس اتقارىپ جاتىرمىز. پارلامەنت ءبىزدى قولدايدى دەپ ۇمىتتەنەمىز، - دەدى مينيستر.

اەروتاكسي الاتاۋ قالاسىنداعى Golden District-تەن قارجى ورتالىعىنا دەيىن، الماتى اۋەجايىنان Golden District-كە دەيىن، قونايەۆ قالاسىنان Golden District-كە دەيىن، الماتى اۋەجايىنان قارجى ورتالىعىنا دەيىن، قارجى ورتالىعىنان مەدەۋگە دەيىن قاتىنايدى.

الەم ەلدەرىندە اۋە تاكسيى سىناقتان ءوتىپ، كوممەرتسيالىق قىزمەت كورسەتە باستادى. دەگەنمەن، «اەروتاكسي ەلىمىزگە شىنىمەن قاجەت پە؟ ونى كىم پايدالانادى؟ باعاسى قاراپايىم تۇرعىندارعا قولجەتىمدى بولا ما؟ قالا ينفراقۇرىلىمى جاڭا كولىك تۇرىنە بەيىمدەلە الا ما؟» دەگەن ساۋالدار تۋىندايدى. بۇل ماقالا جاڭا تەحنولوگيانى سيپاتتاۋمەن شەكتەلمەي، اەروتاكسي قولدانىسىنداعى ماسەلەلەردى تالدايدى.

مەملەكەتتىك رەتتەۋ

اەروتاكسي جوباسىن ءتۇسىنۋ ءۇشىن الدىمەن «تومەن بيىكتىكتەر ەكونوميكاسى» ۇعىمىنا توقتالعان ءجون. 2025 -جىلى كولىك ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات لاستايەۆ العاش رەت تومەن بيىكتىك ەكونوميكاسىنا قاتىستى مالىمدەمە جاسادى.

بۇل - جەر بەتىنەن 1000 مەترگە دەيىن ۇشاتىن جۇك جەتكىزۋ دروندارىن جانە تەلەكوممۋنيكاتسيا سىمدارىن قامتيتىن جۇيە. وسى باعىت لوگيستيكا جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ سالالارىنىڭ ءبىر بولىگىن جەردەن اۋە كەڭىستىگىنە كوشىرۋدى ەسكەرىپ وتىر.

پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆ بۇل باعىتقا ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. ۇكىمەت باسشىسى كولىك مينيسترلىگىنە قالالىق اۋە ۇتقىرلىعىنا قاتىستى زاڭنامالىق تۇزەتۋ ازىرلەۋدى تاپسىردى. ال پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى قانات بوزىمبايەۆتىڭ ايتۋىنشا، الاتاۋ قالاسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى - شاعىن اۆياتسيانى رەتتەۋ.

- الاتاۋ قالاسىندا اەروتاكسي نە درونداردى 120 مەتردەن جوعارى، ۇزاق قاشىقتىققا ۇشىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن الاڭ سالىنباق. بۇل اپپارات ازىرگە تەك قىتايدىڭ شىنجىن قالاسىندا بار، - دەپ مالىمدەدى ول پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا.

قانات بوزىمبايەۆ ۇسىنعان مالىمەتكە ساي، قازاقستان امەريكالىق Joby Aero جانە قىتايلىق AutoFlight كومپانيالارىمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ جاتىر.

22-مامىردا كولىك مينيسترلىگى زاڭناماعا اەروتاكسيگە قاتىستى تۇزەتۋ ەنگىزۋدى ۇسىندى. مينيسترلىك ءبىر جىل بويى اەروتاكسي جۇمىسىن رەتتەۋشىلەرمەن بىرلەسىپ زاڭناماداعى وزگەرىس بويىنشا جۇمىس جۇرگىزگەن.

ۆەدومستۆو مالىمەتىنشە، الاتاۋدا قىتايلىق AutoFlight كومپانياسىنىڭ اپپاراتى سىناقتان ءوتىپ جاتىر. ونىڭ ۇشۋ راديۋسى - 250 شاقىرىم، ال جىلدامدىعى ساعاتىنا 200 كيلومەترگە دەيىن جەتەدى. سونىمەن قاتار قازاقستان EASA مەن FAA سەكىلدى حالىقارالىق اۆياتسيالىق رەتتەۋشىلەردىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنىپ جۇمىس ىستەيدى.

اەروتاكسيدى قولدانۋعا قانشالىقتى دايىنبىز؟

اەروتاكسي قۇرىلىسىمەن Alatau Advanced Air Group (AAAG) كومپانياسى اينالىسادى. كومپانيا ينۆەستيتسيا تارتۋمەن قوسا اەروتاكسي جۇمىسىن رەتتەۋگە جاۋاپ بەرەدى. ەلدە اەروتاكسيدىڭ ەكى ءتۇرى قولدانىلماق، ءبىرىنشىسى - AAAG eVTOL، ال ەكىنشىسى - AutoFlight Prosperity I. اەروتاكسيدەن بولەك AAAG تومەن بيىكتىك ەكونوميكاسىن دامىتۋ ءۇشىن درون قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىر.

- الاتاۋ قالاسى - Urban Air Mobility (قالالىق اۋە ۇتقىرلىعى) تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە ارنالعان ەڭ قولايلى الاڭ. الەمدىك تاجىريبەدە اەروتاكسي جۇيەسىن قالا ينفراقۇرىلىمىنا ارناپ بەيىمدەۋ قاجەت. ال جاڭادان جوسپارلانىپ، سالىنىپ جاتقان الاتاۋ قالاسىندا تەحنولوگيانىڭ الەۋەتىن تولىق پايدالانۋعا بولادى، - دەدى (AAAG) جوبالار مەنەدجەرى دانيار وتەۋلين.

كومپانيا ءۇش دەڭگەيلى قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن ۇسىنىپ وتىر. اەروتاكسيدىڭ ءار فۋنكتسياسى كەرەك كەزدە ءبىر- ءبىرىنىڭ قىزمەتىن الماستىرا الادى.

ەلەكتر قۋاتىمەن جۇرەتىن اەروتاكسي قورشاعان ورتانى لاستامايدى. كولىك ۇشقان كەزدە شىعاتىن دىبىس تىكۇشاق جانە ءجاي كولىككە قاراعاندا تومەن. SUTPC (Shenzhen Urban Transport Planning Center) كومپانياسىنىڭ ورتالىق ازيا بويىنشا باس ديرەكتورى فوكس ياڭنىڭ ايتۋىنشا، باسقارۋ جۇيەسىنىڭ نەگىزىندە جاساندى ينتەللەكت جاتىر.

- ج ي ءار رەيستى ناقتى ۋاقىت رەجيمىندە باقىلاپ، قوسىمشا قاداعالاپ وتىرادى. سونىمەن قاتار درون الدىندا تۇرعان كەدەرگىنى بىردەن بايقاپ، ءوزى شەشىم قابىلداي الادى، - دەدى ول.

A2Z Drone Delivery كومپانياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى اارون جان درون جاڭبىر، قار جانە 7 بالدىق جەل سوقسا دا جۇمىس ىستەي الاتىنىن اتاپ ءوتتى. قۇرىلعى -10 گرادۋستان +45 گرادۋسقا دەيىن قالىپ رەجيمدە جۇمىس ىستەي الادى. AAAG اەروتاكسي ارقىلى 500 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا تارتۋعا بولادى دەپ جوسپارلاپ وتىر.

اۋە تاكسيى 3000 جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. 2028 -جىلى Alatau Skyline اۋە جەلىسى تولىق ىسكە قوسىلىپ، كوممەرتسيالىق رەيستەر قاتىناماق.

اەروتاكسي كىم ءۇشىن ءتيىمدى بولماق؟

رەسمي مالىمدەمەلەردە اەروتاكسي كەپتەلىستى ازايتاتىن جانە ۋاقىتتى ۇنەمدەيتىن كولىك رەتىندە سيپاتتالادى. اسىرەسە، الماتى اگلومەراتسياسىنىڭ كەڭەيۋى مەن قالا ماڭىنداعى قوزعالىستىڭ ارتۋى جاڭا ترانسپورت تۇرىنە سۇرانىس قالىپتاستىرۋى مۇمكىن.

وسى ورايدا كوپشىلىكتى قىزىقتىراتىن سۇراقتاردىڭ ءبىرى - اەروتاكسيدىڭ باعاسى. الەمدىك تاجىريبەدە eVTOL اپپاراتتارىنىڭ العاشقى كوممەرتسيالىق رەيستەرى ادەتتە تىكۇشاق قىزمەتىنە جاقىن باعامەن ۇسىنىلادى. قازاقستاندا دا ناقتى تاريف ءالى جاريالانعان جوق.

«Alatau City Authority» مەملەكەتتىك قورىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى الىشەر ءابدىقادىروۆتىڭ ايتۋىنشا، جولاۋشىلار 1 شاقىرىم قاشىقتىققا ورتا ەسەپپەن 1 دوللار تولەيدى.

- بۇگىندە تاكسيلەردىڭ دە ەكونوم، كومفورت، كومفورت پليۋس ءتارىزدى دەڭگەيلەرى بار. ال اەروتاكسيدىڭ جول اقىسى تاكسيدىڭ ەڭ جوعارى كلاسىنداعى باعامەن سايكەس كەلەدى. ويتكەنى، ونىڭ ارتىقشىلىقتارى بار ەكەنى تۇسىنىكتى. باراتىن جەرگە كەپتەلىستە تۇرماي، تەز جەتكىزەدى، - دەدى ول.

قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى قالاي شەشىلەدى؟

Urban air mobility جۇيەسى تەك اپپاراتتاردىڭ وزىنە عانا ەمەس، اۋە ينفراقۇرىلىمىنا دا تاۋەلدى. وعان ارنايى قونۋ الاڭدارى، اۆتونومدى ناۆيگاتسيا، اۋە قوزعالىسىن باقىلاۋ، توتەنشە جاعدايدا قونۋ جۇيەلەرى جانە قالالىق اۋە كەڭىستىگىن رەتتەۋ سەكىلدى فاكتورلار كىرەدى.

«قازاقستان اۆياتسيالىق اكىمشىلىگىنىڭ» باس اتقارۋشى ديرەكتورى مايكل دەنيەلدىڭ ايتۋىنشا، 2025 -جىلى ەلدە ۇشاقتار قۇستارمەن 280 رەت سوقتىعىسقان. بۇل قازاقستاننىڭ urban air mobility جۇيەسىنە كوشۋى تەك جاڭا اپپاراتتاردى ساتىپ الۋمەن شەكتەلمەيتىنىن كورسەتەدى. ول ءۇشىن بۇكىل اۋە كەڭىستىگىن باسقارۋ جۇيەسىن قايتا قاراۋ قاجەت بولۋى مۇمكىن.

ساراپشى پىكىرى

اۆياتسيا ساراپشىسى سەرىك مىقتىبايەۆتىڭ پىكىرىنشە، اەروتاكسي جوباسى قازىر كولىك ماسەلەسىن شەشەتىن قۇرالدان گورى تەحنولوگيالىق جانە يميدجدىك باستاماعا كوبىرەك ۇقسايدى.

- ءىرى قالالاردا كەپتەلىس پەن كولىك جۇكتەمەسىن ازايتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن جەرۇستى رەلس ترانسپورتىن دامىتۋ ماڭىزدى. الەمدىك تاجىريبە كورسەتكەندەي، مەگاپوليستەردەگى جولاۋشىلار اعىنىن ءتيىمدى تاسىمالداۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى - مەترو، جەڭىل رەلستى كولىك جانە قالا ماڭىنداعى تەمىرجول جەلىلەرى. الماتى سياقتى ءىرى قالا ءۇشىن بۇل باعىت الدەقايدا وزەكتى، - دەيدى ساراپشى.

ونىڭ ايتۋىنشا، اەروتاكسيدى قولدانۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە اسا نازار سالۋ كەرەك. اسىرەسە، قۇستارمەن سوقتىعىسۋ قاۋپى ازاماتتىق اۆياتسيادا بۇرىننان بار فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى.

سونىمەن قاتار ساراپشى اەروتاكسي قىزمەتىنىڭ باعاسى ازىرگە ايتىلىپ جۇرگەن كەيبىر بولجامداردان الدەقايدا جوعارى بولۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتادى.

- بۇل جوبانى ورىنداۋ ءۇشىن ۇشۋ اپپاراتتارىن ساتىپ الۋ جەتكىلىكسىز. قونۋ الاڭدارىن سالۋ، تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن قۇرۋ، مامان دايارلاۋ، ينفراقۇرىلىمدى كۇتىپ ۇستاۋ سياقتى شىعىندار بار. سوندىقتان ءبىر شاقىرىم ءۇشىن 1 دوللار تاريف قويۋ تۋرالى بولجام نارىقتاعى جاعدايعا سايكەس كەلمەۋى مۇمكىن. ماسەلەن، ا ق ش-تا اەروتاكسي قىزمەتىنىڭ قۇنى ايتارلىقتاي جوعارى دەڭگەيدە قاراستىرىلىپ وتىر، - دەيدى ول.

ساراپشىنىڭ پىكىرىنشە، الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە اەروتاكسي تەحنولوگياسى ءالى دە سىناق كەزەڭىندە. قىتاي مەن ا ق ش-تا ەكسپەريمەنتتىك ۇشۋلار جۇرگىزىلىپ جاتقانىمەن، ولار نەگىزىنەن قاۋىپسىزدىك تالاپتارى تولىق قامتاماسىز ەتىلگەن ارنايى ايماقتاردا جۇزەگە اسىرىلادى.

- بولاشاقتا بۇل تەحنولوگيانىڭ ءوز اۋديتورياسى قالىپتاسۋى مۇمكىن. العاشقى كەزەڭدە ول جاپپاي كولىك تۇرىنەن گورى بەلگىلى ءبىر ساناتتاعى جولاۋشىلارعا ارنالعان سەرۆيس نەمەسە تۋريستىك- تانىمدىق ءونىم رەتىندە سۇرانىسقا يە بولادى. سوندىقتان جوبانىڭ كوممەرتسيالىق تيىمدىلىگى مەن حالىق اراسىنداعى ناقتى سۇرانىسى ۋاقىت وتە كەلە انىقتالادى، - دەيدى سەرىك مىقتىبايەۆ.

الەم تاجىريبەسى

الەمدە اەروتاكسيدى تولىق پايدالاناتىن ەلدەردىڭ قاراسى كوپ ەمەس. ولاردىڭ قاتارىندا قىتاي كوش باستاپ تۇر. ەل اەروتاكسي قولدانىسىن كوممەرتسيالىق دەڭگەيگە جەتكىزگەن. قىتايلىق EHang كومپانياسى مەملەكەتتىك ورگانداردان eVTOL اپپاراتىن پايدالانۋعا ارنالعان سەرتيفيكات العان. EH216-S اپپاراتى گۋاڭجوۋ مەن حەفەي (1000-1200 شاقىرىم) قالالارىنىڭ اراسىندا كوممەرتسيالىق رەيستەردى ورىندايدى.

قىتايدا اەروتاكسي نارىعىن دامىتۋ ءۇشىن سەرتيفيكات الۋدىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءتاسىلى قولدانىلادى. سونىمەن قاتار ەلدە eVTOL قالالىق كولىك جۇيەسىنە ينتەگراتسيالانعان. قىتايدا اەروتاكسي نەگىزىنەن ەكسكۋرسيا ۇيىمداستىرۋ جانە قىسقا قاشىقتىقتار اراسىندا قاتىناۋ ءۇشىن قولدانىلىپ ءجۇر.

بۇدان بولەك، اۋە تاكسي نارىعىن ىلگەرىلەتكەن ەلدەر قاتارىندا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى دە بار. ەل بيلىگى دۋباي مەن ابۋ-دابيدە قالالىق اەروتاكسيدى ىسكە قوسۋدى دامىتىپ جاتىر. بيلىك eVTOL- عا ارنالعان بىرنەشە ۆەرتيپورت سالۋدى قولعا العان. اەروتاكسيگە Uber/قاراپايىم تاكسي قوسىمشاسى ارقىلى تاپسىرىس بەرىپ، اۋەجايدان پالما دجۋمەيرا ارالىنا دەيىن 10 مينۋتتا جەتۋگە بولادى. كولىكپەن بۇل ۋاقىت 45 مينۋتقا سوزىلادى. ساپار قۇنى 95 دوللاردان باستالىپ، 150 دوللارعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن (44 مىڭ تەڭگە مەن 70 مىڭ تەڭگە ارالىعى).

ال ا ق ش الەم بويىنشا اەروتاكسي ازىرلەۋدىڭ ورتالىعى تانىلادى. ەلدە Joby Aviation, Archer Aviation جانە Wisk Aero سياقتى ءىرى وندىرۋشىلەر بار. اتالعان كومپانيالار اەروتاكسيدى سىناقتان وتكىزىپ جاتىر. ا ق ش فەدەرالدىق اۆياتسيالىق باسقارماسىنىڭ (FAA) كۇردەلى سەرتيفيكاتتاۋ راسىمىنە بايلانىستى جولاۋشىلاردى تولىققاندى كوممەرتسيالىق تاسىمالداۋ ءالى باستالماعان.

ا ق ش-تا اەروتاكسي اۋەجايلار مەن قالا ورتالىعى اراسىنداعى تاسىمال، كورپوراتيۆتىك ساپارلار، مەديتسينالىق لوگيستيكا جانە تۋريزم سالالارىندا قولدانىلماق. سىناق رەجيمىندەگى اۋە ساپارلارى كاليفورنيا جانە نيۋ-يورك شتاتتارىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر.

مۇنىمەن قوسا، جاپونيا ءىرى قالالاردى تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ ءۇشىن قالالىق اۋە موبيلدىلىگىن دامىتۋدى قولعا العان. تولىق اۋقىمدى كوممەرتسيالىق رەيستەر (توكيو ۇستىندەگى تۇراقتى رەيستەردى قوسا العاندا) 2028 -جىلعا جوسپارلانعان. ەلدەگى اەروتاكسي قىزمەتىنە SkyDrive ستارتاپى جاۋاپ بەرەدى. تۇراقتى سىناق توكيو شىعاناعىنىڭ ۇستىنەن دە، سونداي-اق ەلدىڭ باسقا وڭىرلەرىندە دە وتەدى.

اتاپ ايتقاندا، گەرمانيا - ەۋروپاداعى اەروتاكسي نارىعىنىڭ كوشباسشىسى. Volocopter جانە Lilium كومپانيالارى ەلدە جاڭا كولىك قۇرالىن دامىتۋمەن اينالىسادى. اتالعان ۇيىمدار ەۋروپاداعى العاشقى جولاۋشى تاسىمالدايتىن eVTOL ازىرلەۋشىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ، سىناق تۇرىندەگى اۋە ساپارلارىن وتكىزگەن. الايدا، ەۋروپا نارىعى قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ قاتاڭدىعى، كۇردەلى سەرتيفيكاتتاۋ جانە جوبالاردىڭ جوعارى قۇنىنا بايلانىستى باياۋ دامىپ كەلەدى. سوعان قاراماستان، ەۋرو وداعى قالالىق اۋە موبيلدىلىگىن زەرتتەۋگە قارجى ءبولۋدى جالعاستىرىپ جاتىر.

تاياۋ شىعىس ايماعىندا اەروتاكسيگە دەگەن قىزىعۋشىلىق قارقىندى ءوسىپ كەلەدى. 2025 -جىلى EHang كومپانياسى قاتار كولىك مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ دوحادا العاشقى رەت eVTOL-دى ۇشىرىپ كوردى. پارسى شىعاناعى ەلدەرى اەروتاكسيدى «اقىلدى قالا» ستراتەگياسىنىڭ، تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋدىڭ جانە مۇنايدان كەيىنگى ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋدىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە قاراستىرادى.

اۆتور: داريا عۇمار