ادام ءومىر بويعى ءبىلىمىنىڭ 80 پايىزىن 7 جاسقا دەيىن الادى - پروفەسسور

«شامامەن 20 جىل بۇرىن ءوزىم قىزمەت ەتكەن رەسەيلىك ۋنيۆەرسيتەتتە «مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ» ماماندىعى جاڭادان اشىلدى. وسى ماماندىقتى اشقاننان كەيىن بۇرىن بەلگىلى بولا بەرمەگەن، پوتەنسيالى زور مۇمكىندىكتەردى انىقتادىق. ءبىزدىڭ ستۋدەنتتەر «مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ» ماماندىعىن ءار بالانى دارىندى ەتۋ ماقساتىندا يگەرە باستادى. مەنىڭ ايتارىم، نەگىزىندە، ءار ادام تۋعاننان دارىندى. دەگەنمەن، دارىندىلىق 7 جاستا جوعالىپ كەتۋى مۇمكىن. ەگەر ونى ءارى قاراي دامىتپاسا، ىشكى پوتەنسيالدى دارىندىلىق اشىلماي قالۋى مۇمكىن. پسيحولوگتەردىڭ پىكىرىنشە، ادام ءومىر بويعى ءبىلىمىنىڭ 80 پايىزىن 7 جاسقا دەيىن الادى. ال ءبىلىمنىڭ 20 پايىزىن ءومىرىنىڭ قالعان بولىگىندە الادى ەكەن. سوندىقتان، بالاعا كىشكەنتاي كەزىنەن، ياعني مەكتەپكە دەيىن باعىت بەرىپ، دامىتۋ اسا ماڭىزدى. ءبىز سول كەزدەن باستاپ وسى قاعيدانى ءبىلىمنىڭ نەگىزىنە العان ەدىك» ، - دەدى رەسەيدىڭ ەكاتەرينبور قالاسىنداعى «ورال مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» پروفەسسورى.

ليۋدميلا مويسەيەۆا - جاڭا دارىندىلىق تەورياسىن ازىرلەگەن عالىم. ونىڭ پىكىرىنشە، وقىتۋشى بالانىڭ بويىنداعى دارىندى اشۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق جانە پسيحولوگيالىق عىلىمدى قاتار يگەرۋى كەرەك.

«سونداي- اق، ءبىز ەكوپسيحولوگيالىق ادىستەمەمەن جۇمىس جاسادىق. ياعني، گەنەتيكالىق مالىمەت نەگىزىندە دارىندىلىقتى دامىتۋدىڭ جولىن زەرتتەدىك. بالاعا گەنەتيكالىق جولمەن اتا- اناسى، اتا- اجەلەرىنەن كەلەتىن فاكتورلارمەن جۇمىس جاساپ كوردىك. كەيدە ءبىز بالانىڭ بويىندا بار گەنەتيكالىق قابىلەتتەردى دامىتپايمىز. مىسالى، اناسى قىزىنىڭ بالەت ءبيشىسى بولعانىن قالايدى. ونى كىشكەنتاي كەزىنەن بيگە اپارادى، قىز جاقسى ناتيجەلەر كورسەتەدى. دەگەنمەن، سوڭىندا وعان «سىرتقى كەلبەتىڭىز جارامايدى، ءارى قاراي وتپەيسىز» سىندى سەبەپتەردى ايتادى. وسىلايشا، بالا كۇيزەلىسكە ۇشىراپ، اناسى دا ۋايىمدايدى. دەگەنمەن، بالانىڭ بويىندا مۇلدەم باسقا گەنەتيكالىق قابىلەتتەر بار عوي. سول قابىلەتتەر مەن قاسيەتتەردى دامىتسا، ول ەلدىڭ ۇزدىگى اتانۋشى ەدى. سوندىقتان بالانىڭ بويىنان گەنەتيكالىق قابىلەتتەردى انىقتاپ، پايدالانىپ، دامىتۋ كەرەك. اتا- اناسىنا دا «بۇل گەنەتيكالىق جولمەن بەرىلگەن قابىلەت» دەپ ءتۇسىندىرۋ قاجەت» ، - دەدى ليۋدميلا مويسەيەۆا.

پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا، قازىرگى تاڭدا جاڭا دارىندىلىق تەورياسى كەڭ تاراپ كەلە جاتىر. بۇل ادىستەمە رەسەيدە بىرتىندەپ ەنگىزىلۋدە. قازاقساندا دا وسى تاقىرىپ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر.

 «ايىپ ەتپەسسىز، ءبىراق بۇل رەتتە جان- جانۋارلاردى مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. ماسەلەن، ءسىز يت نە مىسىق اسىراعىڭىز كەلسە، ونىڭ بەلگىلى ءبىر تۇقىمىن تاڭدايسىز. ادام نەلىكتەن ولاردىڭ تۇقىمىنا قارايدى؟ ويتكەنى، بەلگىلى ءبىر فاكتورلار مەن قاسيەتتەر جانۋارلارعا گەنەتيكالىق جولمەن بەرىلەدى. ولاردى دامىتىپ، ۇيرەتىپ كەرەك ەمەس. گەنەتيكانى پايدالانۋ دەگەن وسى. ياعني، بۇل تابيعي نارسە، قاسيەتتەر بويىندا بولادى. مىسالى، ءيتتىڭ ءبىر تۇقىمى ءيىستى جاقسى سەزسە، ەكىنشىسى داۋىستى جىلدام تانيدى، ال ءۇشىنشىسى بەلگىلى ءبىر تاپسىرمالاردى مۇلتىكسىز ورىندايدى. ال بىزگە، ياعني ادامدارعا نەگە وسى بويىمىزدا بەكىتىلگەن گەنەتيكالىق قاسيەتتەردى پايدالانباسقا؟ سوندىقتان، اتا- بابادان دارىعان قاسيەت- قابىلەتتەردى جانداندىرىپ، قالىپتاستىرۋ قاجەت دەگەن پىكىردەمىن. بۇل پروتسەستى نەعۇرلىم ەرتە باستاسا، سوعۇرلىم دۇرىس دەپ ويلايمىن» ، - دەپ ويىن تۇيىندەدى ليۋدميلا مويسەيەۆا.

Baq.kz