قازاق پەن كورەيدىڭ 7 ۇقساستىعى
ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە ۇقساۋى زاڭدى، سەبەبى ەكى ۇلت وكىلدەرى دە ازيا حالقىنا جاتادى. ولاردىڭ تەك سىرت كەلبەتى ەمەس، سونىمەن قاتار داستۇرىندە، تىلىندە، ءتىپتى تۇرمىس سالتىندا دا ۇقساستىقتار بار.
Massaget.kz ءتىلشىسى ەكى حالىققا ءتان ۇقساستىقتاردى جيناپ شىقتى.
اتا-تەك
بۇگىندە وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتىندە 51 ميلليون ادام بار. بارلىعى 300 تەكتەن شىققان. ولاردىڭ ىشىندە ەڭ تانىمالى - كيم، لي، پاك جانە يۋڭ. ال قازاقتار 3 جۇزدەن، ونىڭ ىشىندە رۋدان تارايدى. ادەتتە، ءبىر اتادان تاراعان تۋىسقاندارعا ۇيلەنۋگە بولمايدى. قازاقتا 7 اتادان اسىپ بارىپ، قىز الىسىپ-بەرىسكەن.
ءبىر تەكتەن شىققان كورەيلەرگە تۋىسقان بولىپ ەسەپتەلگەندىكتەن 1995-جىلعا دەيىن ءوزارا نەكەلەسۋگە مەملەكەت تاراپىنان رەسمي تۇردە تيىم سالىنعان.
«ڭ، ق، ۇ دىبىستارى»
كورەي ءتىلى دە، قازاق ءتىلى دە التاي تىلدەر سەمياسىنا جاتاتىندىقتان ولادىڭ قۇرىلىمى دا، گرامماتيكاسى دا ۇقساس. سوندىقتان كورەيلەرگە قازاق ءتىلىن نە قازاقتارعا كورەي ءتىلىن ۇيرەنۋ وڭاي.
بۇعان دەيىن ءبىز ورىس ءتىلىنىڭ ىقپالىمەن كورەيدىڭ كەي ءسوزىن قاتە ايتىپ جۇردىك. ماسەلەن، كانگ ەمەس، كاڭ؛ يۋنگ ەمەس، يۋڭ، چونگ ەمەس، چوڭ.
سونداي-اق، كەي سوزدەردىڭ ماعىنالىق جاعىنان دا، ايتىلۋ جاعىنان دا ۇقساستىعىن بايقاۋعا بولادى. مىسالى، 작은 [چاگىن] دەگەن ءسوز كىشكەنتاي، شاعىن دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى.
ۇلكەننىڭ اتىن اتاماۋ
كورەي حالقىندا قازاقتار سەكىلدى ۇلكەننىڭ اتىن اتاۋعا تىيىم سالىنعان. ياعني، اۋلەتتىڭ كەلىنى اتاسىن، قايىن اعالارىن، كەيدە ءتىپتى ۇلكەندەر كوزىنشە كۇيەۋىن دە اتىمەن اتامايدى. مىسالى، كەلىندەرى ىن حانىڭ اكەسى، ىن حانىڭ اتاسى نەمەسە ۇلكەندەرىنە ۇلكەن اتا، ۇلكەن اپا دەپ ايتادى.
ءيىلىپ سالەم بەرۋ
كورەيلەردە سالەم ەرەكشە ماعىناعا يە. شىعىس حالقىنداعى سالەم بەرۋ يدەولوگياسىندا بالانس تۋدىراتىن ين-يان تۇر. ەر ادام «يان» بولسا، ايەل ادام «ين». ياعني، ءيىلىپ سالەمدەسۋ ارقىلى ءبىر-بىرىنە قۇرمەت كورسەتەدى.
قازاقتىڭ كەلىندەرى دە وزىنەن ۇلكەن ادامدارعا ءيىلىپ سالەم بەرگەن. ءبىراق بۇگىندە سالەم بەرۋ تۇرلەرى وڭىرلەرگە بايلانىستى وزگەردى.
«جەر ۇستەل»
كورەي سەريالدارىن كوپ قارايتىن بولساڭىز، ولاردىڭ كادىمگى ۇستەلگە قاراعاندا جەر ۇستەلدە وتىراتىنىن بايقاعان بولارسىز. قازىر تەك تاماقتاناتىن جەر ۇستەل عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، ساباق وقيتىن دا جىلجىمالى جەر ۇستەلدەر پايدا بولدى.
قازاقتار دا ەجەلدەن جەر ۇستەلدە اس ىشەدى. ءبىزدىڭ جەر ۇستەلدەن وڭىرگە بايلانىستى ءتۇرلى پىشىندە كەلەدى. مىسالى، سولتۇستىكتە جەر ۇستەل دوڭگەلەك ءپىشىندى بولسا، باتىستا ءتورتبۇرىشتى. ال كورەيلەردە جەر ۇستەل شاعىن، بىرنەشە عانا ادامعا ارنالعان.
تۇساۋ كەسۋ
قازاقتار مەن كورەيلەردىڭ تاعى ءبىر ۇقساستىعى - ءداستۇر. اسىرەسە بالانىڭ تۇساۋىن كەسەتىن ءداستۇر ەكى حالىققا دا ءتان. ءبىراق قازاقتا الدىمەن بالانىڭ تۇساۋىن كەسەدى، كەيىن بالا وزىنە ۇناعان زاتتى تاڭدايدى. مۇنداي ءداستۇر كورەي حالقىندا دا بار.
قازاق بالاسىن قىرقىنان شىعارسا، كورەيلەر بالاسىنىڭ 100 كۇنگە تولعانىن اتاپ وتەدى. وندا دا تۋىسقاننىڭ ءبارىن شاقىرىپ، داستارحان جايادى. سول كەزدە بالانىڭ الدىنا ءتۇرلى زات قويادى. بالا قايسىن تاڭداسا، سول سالاعا بەت بۇرادى دەگەن ىرىم بار.
كاياگىم مەن جەتىگەن
كەلەسى ۇقساستىق - اسپاپ. تومەندەگى سۋرەتتەردەن قايسى قازاقتىڭ، ال قايسى كورەيدىڭ اسپابى ەكەنىن اجىراتۋ قيىن. ءبىراق دۇرىستاپ قاراساڭىز، قازاقتىڭ جەتىگەنى ويۋمەن ورنەكتەلگەنىن كورەسىز، ال كاياگىمدا گۇلدەر بەينەلەنگەن.
كاياگىم - كوپ ىشەكتى شەرتپەلى اسپاپ. شامامەن VI عاسىردا جاسالعان. ونىڭ 12، 24 ىشەكتى تۇرلەرى بار.
جەتىگەن دە - كوپ ىشەكتى شەرتپەلى اسپاپ. ءوزىنىڭ اتى ايتىپ تۇرعانداي، جەتىگەن العاشىندا 7 ىشەكتى بولعان، ءبىراق قازىر اسپاپتىڭ بىرنەشە ىشەكتى تۇرلەرى بار.
