4 مىڭنان استام ادام اعزاعا مۇقتاج: مايىتتىك دونورلىقتى دامىتۋ نەگە تەجەلىپ تۇر
استانا. KAZINFORM - بۇگىندە قازاقستاندا اعزا اۋىستىرۋعا مۇقتاج 4 مىڭنان استام ادام بار. كەزەگىن كۇتكەندەر اراسىندا جىل سايىن 300 ادام ومىردەن وتەدى.
مامانداردىڭ پىكىرىنشە، مايىتتىك ترانسپلانتاتسيانى دامىتۋ - وزگەنىڭ ءومىرىن ساقتايتىن قادام. الايدا قوعامداعى ستەرەوتيپتەر، سەنىمسىزدىك پەن اقپارات جەتىسپەۋشىلىگى ونى تەجەپ وتىر. Kazinform اناليتيكالىق شولۋشىسى ساراپشىلارمەن بىرگە ماسەلەنى زەرتتەدى.
تۋىسىنىڭ كەلىسىمى جاعدايدى تۇرالاتادى
ستاتيستيكا بويىنشا قازاقستاندا اعزا اۋىستىرۋعا مۇقتاج 4521 ازامات بار، ونىڭ 106 سى - بالالار. ازاماتتاردىڭ باسىم كوپشىلىگىنە بۇيرەك ترانسپلانتاتسياسى قاجەت.
- دونورلار مەن رەتسيپيەنتتەر ەسەپكە الىنىپ، دەرەكتەر بازاسى تۇراقتى جاڭارتىلادى. بىزدە ەسەپكە الۋ مەديتسينالىق اقپاراتتىق جۇيەسى قالىپتاسقان، بارلىق دەرەك ەلەكتروندى فورماتتا قولجەتىمدى. بۇل وڭىرلەردەگى دارىگەرلەردىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋىنە سەپ. سوڭعى 12 جىلدا ەلدە شامامەن 3200 دەن استام اعزا اۋىستىرۋ وتاسى جاسالدى. ءبىراق ولاردىڭ كوبى ءتىرى دونورلاردىڭ ەسەبىنەن جۇزەگە استى، - دەيدى ترانسپلانتتاۋدى جانە جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق ورتالىق ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى نازگۇل جىلگەلدينا.
مامان ءار اعزانىڭ يشەميا مەرزىمىن اتاپ ءوتتى.
- مىسالى، جۇرەك پەن باۋىر 4-5 ساعات ىشىندە، بۇيرەك 8-10 ساعات ىشىندە الىنۋى ءتيىس. ۋاقىت تىعىز، ءار ساعات، ءار مينۋت ەسەپتەۋلى. دونورلىق پروتسەسس كەزىندە مەديتسينالىق اۆياتسيا، ەڭ ءتيىمدى قۇرال- جابدىق پەن تەحنيكا قولدانىلادى. پروتسەسس باستالعاندا 50-70 مامان قاتىسادى جانە ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋ ترانسپلانتاتسيا كوورديناتورىنىڭ جۇمىسىنا تىكەلەي بايلانىستى، - دەپ ءتۇسىندىردى ول.
بىرنەشە جىل بۇرىن e-gov پورتالى ارقىلى قايتىس بولعاننان كەيىنگى اعزا دونورلىعىنا كەلىسىم بەرۋ جۇيەسى ەنگىزىلگەن.
مامان جۇيەنىڭ ناتيجەسى تۋرالى بىلاي دەيدى:
- بۇگىندە e-gov پورتالىندا قايتىس بولعاننان كەيىنگى اعزا دونورلىعىنا كەلىسىم بەرگەن قازاقستاندىقتاردىڭ سانى 7357 گە جەتتى. قولدانىستاعى نورماعا سايكەس، دونور بولۋعا كەلىسىم بەرگەنادامدار كوز جۇمسا، ونىڭ اعزاسىن الۋ ءۇشىن تۋىستارىنىڭ كەلىسىمى قاجەت بولادى. تۋىستارى كەلىسىم بەرمەسە، مارقۇمنىڭ كوزى تىرىسىندەگى تاڭداۋى كۇشىن جويادى.
مايىتتىك دونورعا كەلىسىم بەرگەن ازاماتتارعا ەرەكشە باقىلاۋ نەمەسە ارنايى مەديتسينالىق تەكسەرۋدەن ءوتۋ قاجەت ەمەس. سەبەبى كەلىسىم بەرگەن ادام مىندەتتى تۇردە مايىتتىك دونور بولا الاتىنىنا كەپىل جوق. مۇنداي دونور بولۋ ءۇشىن ناۋقاستا كۇردەلى اسقىنۋ سالدارىنان تۋىنداعان مي ءولىمى انىقتالۋ كەرەك، ال بۇل دياگنوز بارلىق ناۋقاسقا قويىلمايدى، - دەيدى مامان.
بەلگىلى زاڭگەر، «One Stop Service - ءبىر قادام» جوباسىنىڭ كوورديناتورى ءلاززات راقىشيەۆا ايتقانداي، كەز كەلگەن ادامنىڭ دونور بولا المايتىنى تاعى بار.
- «حالىق دەنساۋلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى تۋرالى» ق ر كودەكسىنىڭ 210-بابىنىڭ 1-تارماعىنا جانە 212-بابىنىڭ 1-تارماعىنا سايكەس، ىقتيمال دونور 18 جاستاعى جانە ودان ۇلكەن، ارەكەتكە قابىلەتتى، رەتسيپيەنتپەن گەنەتيكالىق بايلانىستاعى نەمەسە ونىمەن ءتىنى ۇيلەسەتىن، ترانسپلانتاتتاۋ ءۇشىن الۋعا جازباشا نوتاريات كۋالاندىرعان كەلىسىمىن بىلدىرگەن ادام ءتىرى كەزىندەگى دونور بولۋى شارت.
سونداي-اق ون سەگىز جاستاعى جانە ودان ۇلكەن، ميىنىڭ ءبىرجولا سەمۋى راستالعان، اعزالارى نەمەسە ءتىنى رەتسيپيەنتكە ترانسپلانتاتتاۋ ءۇشىن پايدالانىلۋى مۇمكىن ادام قايتىس بولعاننان كەيىنگى دونور بولۋى مۇمكىن. دونوردىڭ اعزالارى پاتولوگياسىسىز، قاتەرلى جانە جۇقپالى اۋرۋلارى، قانت ديابەتى جانە باسقا دا اۋرۋلارى بولماۋ كەرەك، - دەدى زاڭگەر.
جەتى جىل جۇرەك كۇتۋدىڭ ازابى
ترانسپلانتاتسيانى تاعاتسىز كۇتۋدىڭ ازابىن الماتىلىق دانيار بايبۋللايەۆ جاقسى بىلەدى. 25 جاستاعى جىگىت جەتى جىل بويى دونور كۇتىپ كەلگەن. دياگنوستيكا كەزىندە ونىڭ وكپەسىندە سۇيىقتىق جينالىپ، جۇرەگى ايتارلىقتاي ۇلكەيگەن. ايتۋىنشا، دارىگەرلەر وعان سيرەك كەزدەسەتىن «ديلاتاتسيالىق كارديوميوپاتيا» دياگنوزىن قويعان.
- تۇماۋ تيگىزدىم. ۋاقىت وتە كەلە اياقتارىم ىستەمەي قالدى، سوسىن دارىگەرلەر وكپەمدە سۇيىقتىق بارىن جانە جۇرەگىم ۇلكەيىپ كەتكەنىن انىقتادى. بالا كەزىمدە مۇنى سەزىنە قويمادىم. جىلدار وتە جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى قاجەت ەكەنىن ءبىلدىم. قيىن ساتتەردى ەشقاشان ۇمىتپايمىن. 7 جىل بويى جۇرەكتى قايدان تابۋعا بولاتىنىن ويلاپ مازاسىزداندىم. جاپ-جاسپىن، ءومىر سۇرگىم كەلدى. كۇتۋدەن شارشاعان ساتتە كولل- ورتالىقتان قوڭىراۋ شالىپ، دونور تابىلعانىن ايتتى. وسىلايشا، ماعان جۇرەك ترانسپلانتاتسياسى ءساتتى جاسالدى، - دەدى دانيار بايبۋللايەۆ.
رەتسيپيەنتتىڭ ايتۋىنشا، دونور 53 جاستاعى ايەل بولعان.
- بىلۋىمشە، ونىڭ بالالارى دونورلىققا كەلىسىم بەرگەن. سول ءۇشىن ولارعا شەكسىز العىسىمدى بىلدىرەمىن. بۇل شەشىم ارقىلى ولار مەنىڭ عانا ەمەس، تاعى بىرنەشە ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتتى. قازىر مىنەز- قۇلقىم وزگەردى، تاڭداۋىم تۇراقتالدى، ءوزىم دە باسقا ادام رەتىندە دامىپ جاتىرمىن، - دەدى ول.
رەتسيپيەنت ءالى تولىق قالپىنا كەلمەگەنىن العا تارتتى.
- اعزانىڭ كەرى رەاكسياسىن بولدىرماس ءۇشىن گورموندىق پرەپاراتتار قابىلدايمىن. دارىلەردىڭ جاناما اسەرى بار. بارلىعىن دەنساۋلىعىما قۇلاق اسا وتىرىپ، ءوزىمدى باقىلاي وتىرا قابىلدايمىن. قازىر بانكتە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىن، جاعدايىم ءبىرقالىپتى، - دەدى ول.
ءتىرى دونوردان اعزا الۋ قاۋىپتى
ۇزاق جىلدار بويى ترانسپلانتاتسيا سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقان ليزا نۇرسۇلتانوۆانىڭ ايتۋىنشا، قوعام مايىتتىك دونورلىقتىڭ ءمانىن ءالى تولىق تۇسىنە قويعان جوق. ترانسپلانتۇيلەستىرۋشى، جوعارى ساناتتى نەفرولوگ دارىگەردىڭ سوزىنشە، ءبىر عانا دونور بىرنەشە ادامنىڭ ءومىرىن اراشالاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
- ءبىر ادامنىڭ مايىتىنەن الىنعان اعزا بىرنەشە ادامعا جاڭا ءومىر سىيلايدى. بۇل - بۇگىنگى مەديتسينانىڭ دالەلدەنگەن جەتىستىگى. وكىنىشكە قاراي كوپشىلىك تۇسىنىستىك تانىتقانمەن، كوپ ادامداردىڭ كەلىسىم بەرۋگە باتىلى جەتپەي جاتادى. ءبىراق مۇنداي جاعداي كەز كەلگەن وتباسىنىڭ باسىنان ءوتۋى مۇمكىن ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك، - دەيدى دارىگەر.
مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك، بيىل 131 الەۋەتتى دونور انىقتالسا، ونىڭ 10 ى عانا كەلىسىمىن بەرگەن. قالعان جاعدايلاردا تۋىستارى قۇپتاماعان. ال 10 اكتۋالدى دونوردىڭ 6 اۋى عانا مەديتسينالىق تۇرعىدان جارامدى بولىپ تانىلىپ، ولاردىڭ اعزالارى كۇتۋ پاراعىنداعى ناۋقاستارعا سالىندى. ءتىرى دونوردان ادەتتە تەك ءبىر بۇيرەك نەمەسە باۋىردىڭ ءبىر بولىگى عانا الىنادى، ال قالعان اعزالار تەك مايىتتەن ترانسپلانتاتسيالانادى.
- ءتىرى دونوردان اعزا الۋدىڭ ءوز قاۋپى بار، سەبەبى رەتسيپيەنتتىڭ اعزاسى ترانسپلانتتى قابىلداماۋى مۇمكىن، - دەيدى مامان.
قاۋەسەت كوپ. ءدىن نە دەيدى؟
ماسەلەگە ءماجىلىس دەپۋتاتى اسحات ايماعامبەتوۆ تە نازار اۋدارىپ، ەلىمىزدە مايىتتىك دونورلىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ قوعام ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا، تاقىرىپتى اينالىپ ءوتىپ، «ءدىني نەمەسە ادامگەرشىلىك تۇرعىدان قيىن» دەپ ءۇنسىز قالۋعا بولمايدى.
- ادامگەرشىلىككە جات، دىنگە قارسى دەپ ءۇنسىز وتىرۋعا بولمايدى. پروبلەما بار جانە ونى شەشۋ كەرەك. سەبەبى ءبارىمىزدىڭ دە اينالامىزدا وسىنداي دەرتكە شالدىققان، ءومىرىن ساقتاپ قالۋعا بولاتىن جاندار بار، - دەيدى.
دەپۋتات مايىتتىك دونورلىقتى دامىتۋ ءۇشىن قوعامدا دۇرىس تۇسىنىك قالىپتاستىرۋ شەشۋشى ءرول اتقاراتىنىن ايتتى.
- بۇل - ءومىردى ساقتاپ قالۋ. ەندىگى ماسەلە - مۇنى قالاي قاۋىپسىز ءارى ەتيكالىق تۇرعىدان، ال قاجەت بولسا، ءدىني كوزقاراستاردى ەسكەرە وتىرىپ ىسكە اسىرۋعا بولاتىنىندا. ويتكەنى ەلىمىزدە دىنگە بەرىك ازاماتتار كوپ. سوندىقتان تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋ ماڭىزدى. بۇل باعىتتا مادەنيەت قالىپتاستىرىپ، ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋ قاجەت، - دەيدى دەپۋتات.
ال ءدىنتانۋشى نۇرلان قاجى اسانوۆ شاريعاتتا اعزا ترانسپلانتاتسياسىنا رۇقسات بەرىلگەنىنە توقتالدى.
- قۇراندا «وزدەرىڭدى ءوز قولدارىڭمەن قاۋىپ- قاتەرگە سالماڭدار» دەگەن «باقارا» سۇرەسى بار، ياعني ءدىنىمىز دەنساۋلىقتى كۇتۋگە جانە ولىمگە اپاراتىن اۋرۋلاردان اۋلاق بولۋعا شاقىرادى. دەگەنمەن، عالىمدار وسى اياتتى نەگىزگە الا وتىرىپ، اعزانى اۋىستىرۋ اۋرۋدان ەمدەلۋ جولىنىڭ ءبىرى دەپ قاراستىرادى. ودان كەيىن قۇراندا «.. ء.بىر ادامدى تىرىلتكەنمەن تەڭ» دەگەن «ءمايدا» سۇرەسى بار، ياعني ناۋقاس ادام زارۋلىك جاعدايعا وتكەندە، ءولىنىڭ اعزا مۇشەسىن وزىنە اۋىستىرتۋىنا شاريعي تۇرعىدا حارام ەمەس. مۇنى ولىگە دەگەن قۇرمەتسىزدىك دەپ تۇسىنبەۋ كەرەك، بۇل جەردە ءتىرى ادامنىڭ مۇددەسى ءبىرىنشى ورىنعا وتەدى، - دەيدى يمام.
سونىمەن بىرگە نۇرلان اسانوۆ اعزانى ساۋدالاۋعا شاريعاتتا قاتاڭ تىيىم سالىنعانىن اتاپ ءوتتى.
- اعزا تىرىدەن تىرىگە بولسىن، ولىدەن تىرىگە بولسىن تەگىن بولۋ كەرەك. اعزانى تاۋار سەكىلدى ساتىپ، پايدا تابۋ - حارام. ءبىزدىڭ ەلدە دە وعان زاڭ جۇزىندە تىيىم سالىنعان. ءبىراق زاڭسىز جولمەن پايدا تابۋعا تىرىساتىندار بار ەكەنىن ەستىپ ءجۇرمىز. ول - ارام، - دەيدى ءدىنتانۋشى.
وسىلايشا، ساراپشىلار بۇل تۇيتكىلدى شەشۋ ءۇشىن ءبىر عانا شارا جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتادى. ەڭ اۋەلى زاڭنامانى زامان تالابىنا ساي ناقتىلاي ءتۇسۋ قاجەت. دونورلار مەن رەتسيپيەنتتەر جونىندەگى دەرەكتەردى تولىق سيفرلاندىرۋ، تىركەۋ تەتىكتەرىن بارىنشا اشىق ەتۋ - جۇيەگە دەگەن سەنىمدى كۇشەيتەتىن باستى قادامداردىڭ ءبىرى.
بۇعان قوسا، قوعامعا باعىتتالعان كەڭ كولەمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى قالىپتاسقان كۇماندى سەيىلتىپ، دونورلىق مادەنيەتىن ورنىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تەك قۇقىقتىق رەتتەۋدى تۇزەتىپ، ادامداردىڭ سانالى تۇردە شەشىم قابىلداۋىنا جاعداي جاساعاندا عانا جۇيەگە دەگەن سەنىم ارتپاق.
ءمولدىر سنادين
