قازاقپارات كۇنتىزبەسى: 25- قاراشا

اتاۋلى كۇندەر

ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى جويۋعا ارنالعان حالىقارالىق كۇرەس كۇنى

ب ۇ ۇ باس اسسامبلەياسى 25- قاراشانى 1999-جىلعى جەلتوقساننىڭ 17 ىندەگى 54/134 قارارىمەن «ايەلدەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىقتى جويۋدىڭ حالىقارالىق كۇرەس كۇنى» دەپ جاريالادى جانە مەملەكەتتەرگە، حالىقارالىق ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك ەمەس ۇيىمدارعا بۇل كۇنى قوعام نازارىن وسى ماسەلەگە اۋدارۋعا ارنالعان شارالار وتكىزۋدى ۇسىندى.

تۇركى جازبا ءتىلىن جاڭعىرتۋ كۇنى

1893-جىلى 25- قاراشادا دانيالىق لينگۆيست، پوليگلوت ۆيلگەلم تومسەن العاش رەت كونە تۇركى جازۋىنىڭ كىلتىن تاۋىپ، عىلىم الەمىندە ايرىقشا جاڭالىق اشتى. وسى كەزدەن باستاپ، تۇركولوگيا تاريحىنىڭ جاڭا تاراۋى باستالدى.

بۇل، ءوز كەزەگىندە تۇركىتانۋشىلاردىڭ تۇركى جازبا ەسكەرتكىشتەرىن تولىق اۋدارىپ شىعۋىنا جول اشتى. ۋاقىت وتە كەلە، وعان ⅩⅩ عاسىردا تۇركى ەلدەرىنىڭ عالىمدارى - تۇرىك، قازاق، ازەربايجان، وزبەك جانە باسقا دا زەرتتەۋشىلەرى قوسىلدى.

قازىر ەۋرازيا كولەمىندە تۇرىك بىتىكپەن بادىزدەلىپ ورنەكتەلگەن 700 دەن استام ءىرىلى-كىشىلى بىتىكتاس، ەسكەرتكىشتەر، جارتاستاعى جانە ءتۇرلى زات-بۇيىمدارداعى ماتىندەر تىركەلىپ وتىر.

قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىندا كونە تۇركى جازۋىن زەرتتەپ، اۋدارۋمەن اينالىساتىن «تۇركولوگيا، التايستيكا جانە موڭعولتانۋ» ءبولىمى قىزمەت ىستەيدى.

سونىمەن قاتار، اكادەميا تاراپىنان تۇركولوگياعا ەلەۋلى ۇلەس قوسقان زەرتتەۋشىلەرگە ارنالعان، «ۆيلگەلم تومسەن» اتىنداعى مەدال شىعارىلعان. بۇل مارتەبەلى مەدالمەن قازىرگى تاڭدا تۇركولوگيا سالاسىندا تىڭ جاڭالىق اشىپ، ىرگەلى ۇلەس قوسقان 23 ادام ماراپاتتالعان.

ەستە قالار وقيعالار

1893-جىلى ۆيلگەلم تومسەن العاش رەت ورحون بويىنان تابىلعان رۋنيكالىق جازبانىڭ سىرىن اشىپ، «تۇرك» جانە «ءتاڭىرى» سوزدەرىن وقىعان بولاتىن. سول جىلى 25- قاراشادا دانيا كورولدىك عىلىم اكادەمياسىنىڭ وتىرىسىندا مالىمدەمە جاسادى.

بۇل الەمدىك لينگۆيستيكاداعى تاريحي وقيعا بولدى. عىلىمي اينالىمدا بۇل جازۋلاردى «رۋنا (رۋنيكالىق) جازۋلارى» دەپ اتاپ كەتكەن ەدى. ونىڭ سەبەبى جازۋدىڭ قۇپياسى اشىلماي تۇرعاندا، بۇل جازۋلار ءبىر قاراعاندا ەجەلگى سكانديناۆيا حالىقتارىنىڭ «رۋنا» جازبالارىنا ۇقسايتىن.

الايدا عىلىمي زەرتتەۋلەر ونىڭ تۇركىلەردىڭ ءتول جازۋى ەكەنىن انىقتادى.

1916-جىلى ەرلى-زايىپتى كولباي، ماريام توگىسوۆتەردىڭ باسشىلىعىمەن سەمەي قالاسىندا دەموكراتيالىق-اعارتۋشىلىق باعىتتاعى العاشقى قازاق باسىلىمدارىنىڭ ءبىرى «الاش» گازەتى جارىق كوردى.

گازەتكە قازاق زيالىلارى ن. قۇلجانوۆا، ع. جانايداروۆا، ج. اقبايەۆ، م. اۋەزوۆ، س. تورايعىروۆ، ت. ب. بەلسەنە ات سالىسقان. 50 شاقتى سانى شىققاننان كەيىن «الاش» گازەتى 1917-جىلى مامىردا قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى جابىلىپ قالعان.

1926 -جىلى ب ك پ (ب) و ك ساياسي كەڭەسىنىڭ «تۇركىستان-ءسىبىر تەمىر جولى قۇرىلىسى تۋرالى» قاۋلىسى قابىلداندى.

2006 -جىلى الماتىدا قازاقستان عالىمدار وداعىنىڭ تۇڭعىش قۇرىلتايى ءوتتى. وعان پارلامەنتتىك دەلەگاتسيا جانە وزگە دە قوعام قايراتكەرلەرىنەن قۇرالعان 350 دەلەگات عالىمدار قاتىستى. عىلىمي- تەحنولوگيالىق دامۋدا ەكولوگيا، تابيعي قازبا بايلىقتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ، دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىنداعى زەرتتەۋلەرگە باسىمدىلىق بەرۋ جايى تالقىلاندى. جيىن سوڭىندا ەلدەگى عىلىمدى دامىتۋ تۋراسىندا قارار قابىلداندى.

2009 -جىلى ۇلتتىق اقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالاردى ۇجىمدىق قولدانۋدىڭ عىلىمي زەرتحاناسى قۇرىلدى. زەرتحانا قىزمەتىنىڭ نەگىزگى ماقساتى - عىلىمي جانە عىلىمي- تەحنيكالىق قىزمەتپەن اينالىساتىن سۋبەكتىلەرمەن اقپاراتتىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالار بويىنشا عىلىمي- زەرتتەۋ جۇمىستارىن وتكىزۋىن قامتاماسىز ەتۋ.

2011 -جىلى قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىعىنا وراي الماتىداعى ق ر مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيىندە «ابايدىڭ قولجازباسى» اتتى بىرەگەي كورمە اشىلدى. كورمەگە ابايعا قاتىستى بايلانىستى سيرەك كەزدەسەتىن ەكسپوناتتار مەن دەرەكتەر، ءتۇرلى مەكەمەلەردەن انىقتالعان حاتتارىنىڭ كوشىرمەلەرى، اباي بالالارىنىڭ پورترەتتەرى، ونىڭ شىعارمالارىنىڭ ءار ءتۇرلى كەزەڭدەردەگى باسىلىمدارى، ايەلى ءدىلدانىڭ دومبىراسى، ابايدىڭ ورىندىعى قويىلعان.

اتاپ وتەرلىگى، كورمەگە تۇڭعىش رەت ۇلى ابايدىڭ قازاق تىلىندە اراب جازۋىمەن جازىلعان «ءبىراز ءسوز قازاقتىڭ ءتۇبى قايدان شىققاندىعى تۋرالى» دەپ اتالاتىن قولجازبا قويىلدى. قولجازبا 1899 -جىلى قازاق تىلىندە اراب جازۋىمەن، قارا قارىنداشپەن 4 پاراققا، ياعني 8 بەتكە جازىلعان.

2013-جىلى الماتىدا قازاقستاننىڭ كورنەكتى مەملەكەتتىك جانە قوعام قايراتكەرى فازىل كارىبجانوۆقا مەموريالدىق تاقتا ورناتىلدى. فازىل كارىبجانوۆ قازاقستاننىڭ دامۋى جولىندا كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ول - مامانداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا باسا كوڭىل بولگەن ازامات. مەموريالدىق تاقتا ف. كارىبجانوۆ تۇرعان ءۇيدىڭ قابىرعاسىنا ورناتىلدى.

2014-جىلى الماتىدا XVIII- XIX عاسىرلارداعى ساندىك-قولدانبالى ونەردىڭ جيناعى ۇسىنىلدى. توپتامادا ابىلاي حاننىڭ جۇبايلارىنىڭ زەرگەرلىك بۇيىمدارى، XX عاسىردىڭ باسىنداعى قولدان توقىلعان كىلەمدەر، تۇرمىستىق زاتتار جيناقتالعان.

2015 -جىلى قازاقستان يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى ەلدەرى اراسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىمگە قوسىلدى. بۇل ي ى ۇ ەلدەرىمەن تىعىز ارىپتەستىك قاتىناستاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى، يسلام قارجى جانە ەكونوميكالىق ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاستىقتى جانداندىرادى، سونداي-اق قازاقستانعا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جاردەمدەسەدى.

2016-جىلى «ريو2016» XV جازعى پاراليمپيادالىق ويىنداردىڭ چەمپيونى زۋلفيا عابدۋللينا مەن ۇلتتىق پاراليمپيادا كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتى قايرات بورانبايەۆ جىل سايىنعى «التىن ادام» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى اتاندى.

2016-جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق بانكى «قازاقستاننىڭ سالت-ءداستۇرى، ۇلتتىق ويىندارى» شاقالار توپتاماسىنان «proof» ساپالى كۇمىستەن نومينالى 500 تەڭگەلىك جانە «نەيزيلبەر» قورىتپاسىنان نومينالى 100 تەڭگەلىك «قىرقىنان شىعارۋ» ەستەلىك مونەتالارىن شىعارادى. قىرقىنان شىعارۋ - ءسابي دۇنيەگە كەلگەن سوڭ 40 كۇننەن كەيىن جاسالاتىن عۇرىپ. وندا بالانى 40 قاسىق تۇزدى سۋعا شومىلدىرادى.

2016-جىلى پاۆلوداردا ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى كونسۋلدىعى اشىلدى. پاۆلودار وبلىسىنداعى ليتۆا رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇرمەتتى كونسۋلى بولىپ وڭىرلىك ىسكەر ايەلدەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى رايحانگۇل ساتابايەۆا سايلاندى.

2017-جىلى جانسايا ابدىمالىك 20 جاسقا دەيىنگى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا شاحماتتان الەم چەمپيوناتىندا جەڭىسكە جەتتى.

تۋرنير (World Junior and Girls Under 20 Chess Championship 2017) يتاليانىڭ تارۆيزيو قالاسىندا ءوتتى.

2019 -جىلى يسپانيانىڭ بارسەلونا قالاسىندا وتكەن Asian Film Festival كينوفەستيۆالىندە «قىز بەن تەڭىز» كينوسى (رەجيسسەرلەرى ءازيزجان زايىروۆ پەن مۇحامەد مامىربەكوۆ) «ۇزدىك فيلم» جۇلدەسىمەن ماراپاتتالدى. سونداي-اق وسى فەستيۆالگە قاتىسقان «ارۋاق» كارتيناسى (رەجيسسەرى حۋات احمەتوۆ) دا «ەرەكشە» باعدارلاماسىندا «ۇزدىك سەناري» جۇلدەسىنە قول جەتكىزدى.

يسپانيالىق فەستيۆالدە ازياداعى 25 ەلدىڭ 100 گە جۋىق فيلمدەرى كورسەتىلدى.

2019-جىلى نۇر-سۇلتان، الماتى جانە قىزىلوردا قالالارىندا العاش رەت تۇركى جازبا ءتىلىن جاڭعىرتۋ كۇنى تويلاندى.