ايتىس اقىنى، قازاق مادەنيەتىنىڭ جاناشىرى كادىرحان قيزات ۇلى دۇنيەدەن ءوتتى

استانا. KAZINFORM - تالانتتى ونەر يەسى، ايتىس اقىنى، كۇيشى، پۋبليتسيست، قازاق مادەنيەتى مەن ادەبيەتىنىڭ، ونەرىنىڭ جاناشىرى كادىرحان قيزات ۇلى دۇنيەدەن ءوتتى دەپ حابارلايدى Kazinform ءتىلىشىسى.

ارداقتى، اسىل ازامات، مول قازىنا، بولمىسى دا ءوز دەنە تۇلعاسىنداي كەسەك، ءىرى تۇلعا كادىرحان قيزات ۇلى جول-كولىك وقيعاسىنان و دۇنيەلىك بولدى.  ول قىتايداعى قازاق ايتىسىنىڭ ءىرى وكىلى عانا ەمەس، زەرتتەۋشىسى، جوقتاۋشىسى ەدى. كۇيشى، شەجىرەشى، شەشەن ەدى. كۇللى اڭگىمەسى اينالاسىنداعى تالانتتاردىڭ عاجاپ بولمىسىنا ءسۇيىنۋ، سولار تۋرالى ەرشىمدى ەستەلىكتەر ەدى.
ارمان-ماقساتى جامالحان قاراباتىر قىزى، بەردىحان اباي ۇلى، جۇماعالي قۇيقاباي ۇلى، قۇرمانبەك زەيتىنعازى ۇلى جانە زاداحان مىڭبايەۆ سىندى ءبىرتۋار ونەر يەلەرىنىڭ ارتىندا قالعان مول مۇراسىن ەلىنە جەتكىزۋ بولاتىن.
مارقۇم استانانىڭ ىرگەسىندەگى قوسشى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ەدى. جانازا نامازى قوسشىدا وقىلادى دەپ جوسپارلانۋدا.

 اقىن كادىرحان قيزات ۇلى قازاقتىڭ جوقتاۋ جىرلارىن دا زەرتتەپ، سول ارقىلى حالىقتىڭ مۇڭىن، جۇرەكتىڭ زارىن تۇسىنە بىلگەن ەدى. ەندى ءوزى جوقتاۋعا اينالدى... ءوزى تانىعان قايعىنى، ءوزى تانىتقان شەردى ەندى كىم جەتكىزەر جۇرەككە؟ كادىرحان قيزات ۇلىن كىم جوقتار ەكەن!!

***

ق ر اۆتورلار قوعامىنىڭ مۇشەسى، ايتىسكەر اقىن، ەتنوگراف، قيسساگەر، ءانشى جانە كۇيشى قازاق ونەرىنىڭ شىن جاناشىرى كادىرحان قيزات ۇلىن قىسقاشا تانىستىرا كەتەيىك. 
كادىرحان قيزات ۇلى 1963 -جىلى ق ح ر تارباعاتاي ايماعى ءدوربىلجىن اۋدانىنىڭ سارى ەمىل فەرماسىنىڭ مايلى تاۋىندا مالشى وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن.
1980-1995 -جىلدار ارالىعىندا باستاۋىش جانە ورتالاۋ مەكتەپتەردە ادەبيەتتەن ساباق بەرگەن.
1995-2014 -جىلدارى ءدوربىلجىن اۋداندىق مادەنيەت ءۇيىنىڭ ديرەكتورى بولىپ جۇمىس اتقارعان. 2014 -جىلى دەمالىسقا شىققان.
1980 -جىلدان باستاپ قازىرگە دەيىن ءۇش جۇزدەن استام ولەڭ تولعاۋلار مەن وننان استام پوەما جازعان. «قارىمجى»، «قايران، داۋرەن» ايتىس جانە جىر جيناقتارىنىڭ اۆتورى.
1986-2006 -جىلدارى «تانىمال ايتىسكەر»، «ولكە دارەجەلى ايتىسكەر»، «تارباعاتاي ايماعىنا ەڭبەگى سىڭگەن ايتىسكەر» اتاقتارىن العان. سونىمەن بىرگە داۋلەسكەر كۇيشى. رەپەرتۋارىندا ءوز اۆتورلىعىنداعى جانە كوپتەگەن حالىق كۇيلەرى بار.
2016 -جىلى تاريحي وتانىنا قونىس اۋدارىپ كەلگەننەن بەرى «مىڭ بۇلاق» جىر جيناعى مەن «قىتاي قازاق اقىندار ايتىسى»، «اتام ايتقان اڭگىمەلەر» اتتى كىتاپتار قۇراستىرىپ وقىرمانعا ۇسىندى.
ق ح ر مەملەكەتتىك اۋىز ادەبيەت قوعامىنىڭ، ش ۇ ا ر ادەبيەت كوركەمونەر قوعامىنىڭ، ىلە قازاق اۆتونوميالى وبىلىستىق ايتىس زەرتتەۋ قوعامىنىڭ مۇشەسى. ق ر اۆتورلار قوعامىنىڭ مۇشەسى. جاقىندا ق ر جازۋشىلار وداعىنا قابىلدانعان ەدى.
كادىرحاننىڭ دارالىعىن - اۋىزەكى سويلەۋدەگى شەشەندىگىندە عانا ەمەس شىعارمالارىنان دا انىق بايقاۋعا بولادى. ياعني قارا سوزدەگى شەشەندىك ولەڭىنە دە كەلىپ ارالاسپاي تۇرمايدى. بۇعان دالەل رەتىندە - 1986- جىلى، نەبارى 23 جاسىندا جازعان «تەڭسىز ءبولىس» اتتى ولەڭى:
«بەردىڭ پۇشىق سارى اتان،
وتىزعا كەلگەن كارى اتان.
ءبىر وگىزدەي ءحالى جوق،
قاي قاجەتكە جاراتام.
الا جازداي شىر جۇقپاي،
كۇنىنە اشى جالاتام...
الدىنا بارساڭ باقىرىپ،
ارتىنا بارساڭ تەبەدى.
بەلگىسى بولىپ كوشىمنىڭ،
مۋزىكا تارتىپ بەرەدى»، دەپ باستالاتىن ولەڭ جازىپ، ءوز زامانىنىڭ تەڭسىز ءبولىسىن وتكىر ازىلمەن ايتىپ، كۇللى ەلگە تانىلعان تالانت يەسى ەدى.

اۆتور: بەيسەن سۇلتان ۇلى